Ayıplı mal uyuşmazlıklarında tüketicinin elini güçlendiren en önemli kural ispat yüküne ilişkindir. TKHK uyarınca teslim tarihinden itibaren altı ay içinde ortaya çıkan ayıpların teslim anında var olduğu kabul edilir; bu sürede ispat yükü satıcı tarafındadır. Buna karşılık altı ay geçtikten sonra ortaya çıkan ayıplarda yük tüketiciye geçer ve dosyanın hazırlanma biçimi belirleyici hâle gelir.
Ayıbın türünü baştan doğru tanımlamak
Açık ayıp ile gizli ayıp farklı sonuçlar doğurur. Malın teslim sırasında gözle görülebilecek bir kusuru varsa ve muayene sonrası itiraz edilmemişse, sonradan ileri sürülen iddianın kabulü zorlaşır. Gizli ayıpta ise ayıbın fark edildiği an önem kazanır. Bu nedenle şikâyetin hangi tarihte ve hangi kanaldan iletildiği kayıt altına alınmalıdır. Mesafeli Satış Yönetmeliği kapsamındaki alışverişlerde cayma hakkı ile ayıp iddiası birbirinden ayrı iki hukuki imkândır ve karıştırılmamalıdır.
Dosyayı güçlendiren kayıtlar
- Fatura veya satışı gösteren sipariş ve ödeme kaydı
- Teslim tarihini belgeleyen kargo veya teslim tutanağı
- Satıcıya ve varsa yetkili servise yapılan şikâyet yazışmaları
- Servis giriş-çıkış formları ve yapılan işlem açıklamaları
- Kusuru gösteren tarihli görsel kayıtlar ve varsa teknik rapor
Seçimlik hakkın açık biçimde kullanılması
Ayıplı maldan doğan talepler arasında ücretsiz onarım, ayıpsız misliyle değişim, bedel indirimi ve sözleşmeden dönme yer alır. Uygulamada tüketici bu haklardan hangisini kullandığını açıkça belirtmediği için süreç uzar. Yazılı başvuruda tek bir talep açıkça yazılmalı, karşılanmaması hâlinde hangi hakkın kullanılacağı da bildirilmelidir. Talebin ölçüsüz olması hâlinde satıcının bunu reddetme imkânı doğabileceğinden, seçim malın niteliğine uygun yapılmalıdır.
Hakem heyeti mi, mahkeme mi
Uyuşmazlığın parasal değeri belirli sınırın altında kaldığında tüketici hakem heyetine başvuru zorunludur ve bu aşama tamamlanmadan açılan dava usulden reddedilir. Sınırın üzerindeki uyuşmazlıklar ise tüketici mahkemesinde görülür. Ayrıca satıcı ile üretici arasındaki sorumluluk paylaşımı tüketiciyi bağlamaz; tüketici talebini kime yönelteceğini seçerken bu imkânı gözetmelidir. Yanlış mercie yapılan başvuru, zamanaşımı bakımından güvenli bir liman oluşturmaz.
Yukarıdaki açıklamalar genel niteliktedir. Malın türü, garanti şartları ve satışın yapıldığı kanal sonucu değiştirebileceğinden, başvurunuzdan önce hukuki görüş almanız faydalı olacaktır.