Ayıplı mal uyuşmazlıklarında tüketicinin haklı olması çoğu zaman yeterli değildir; ayıbın malın tesliminde var olduğunu gösterebilmek gerekir. TKHK bu noktada tüketiciye önemli bir kolaylık tanır, ancak bu kolaylığın süresi vardır ve süre dolduğunda ispat yükü tümüyle tüketiciye geçer.
Altı Aylık Karine ve Anlamı
Teslim tarihinden itibaren altı ay içinde ortaya çıkan ayıpların, teslim anında var olduğu kabul edilir. Bu dönemde ayıbın sonradan doğduğunu ileri süren taraf, bunu ispatlamakla yükümlüdür. Altıncı aydan sonra ise denge tersine döner: tüketici, ayıbın kullanım hatasından değil üründen kaynaklandığını göstermek durumunda kalır. Bu nedenle arıza fark edildiğinde yapılacak ilk iş, tarihi belgelemektir. Servis kaydı, satıcıya gönderilen bildirim ve fotoğraf kayıtları bu tarihi sabitler.
Zamanaşımı: İki Yıl ve İstisnaları
Kanunda aksi öngörülmedikçe ayıplı maldan doğan sorumluluk, malın tüketiciye teslim tarihinden itibaren iki yıllık zamanaşımına tabidir. Konut ve tatil amaçlı taşınmazlarda ise bu süre daha uzun tutulmuştur. Ayıbın ağır kusur veya hile ile gizlenmiş olması hâlinde zamanaşımı süresinden yararlanılamayacağı kuralı da göz ardı edilmemelidir; gizlenmiş ayıp iddiası, süresi geçmiş görünen dosyaları yeniden tartışılır hale getirebilir.
Seçimlik Hakların Sırası Yoktur
Tüketici, ayıplı mal karşısında dört seçimlik haktan birini kullanabilir: sözleşmeden dönme, ayıp oranında bedel indirimi, ücretsiz onarım ve ayıpsız misliyle değişim. Satıcının önce onarım denenmesi gerektiği yönündeki yönlendirmesi, seçimlik hakkı kullanma serbestisini ortadan kaldırmaz; ancak orantısızlık halinde bazı taleplerin sınırlanabileceği de dikkate alınmalıdır. Seçilen hak, satıcıya yazılı olarak ve açık ifadeyle bildirilmelidir. Sözlü talepler ispat aşamasında karşılıksız kalır.
Başvuru Yolunun Seçimi
Uyuşmazlığın parasal değerine göre başvurunun tüketici hakem heyetine mi yoksa tüketici mahkemesine mi yapılacağı değişir; parasal sınırlar her yıl yeniden belirlendiğinden başvuru öncesinde güncel sınırın kontrol edilmesi zorunludur. Yanlış mercie yapılan başvuru zaman kaybı doğurur. Hakem heyeti kararına karşı itiraz da ayrı ve kısa bir süreye tabidir; karar tebliğ edildiğinde bu süre hemen takvime işlenmelidir. Mesafeli satışla alınan ürünlerde cayma hakkı ise ayıptan bağımsız bir haktır ve kendi süresi içinde kullanılır.
Dosyayı Güçlendiren Dört Belge
- Fatura veya sipariş kaydı ile teslim tarihini gösteren belge.
- Arızanın ilk bildirildiği tarihi gösteren servis formu veya yazışma.
- Ürünün tanıtma ve kullanma kılavuzu ile garanti belgesi.
- Aynı arızanın tekrarlandığını gösteren kayıtlar.
Yukarıdaki açıklamalar genel bilgilendirme niteliğindedir; ürünün türü, satış biçimi ve teslim tarihi sonucu değiştirebilir. Başvuru öncesinde hukuki destek almanız yerinde olacaktır.