İnternetten yapılan alışverişlerde tüketicinin en bilinen hakkı olan cayma hakkı, uygulamada çoğu zaman kullanılamadan kaybedilir. Sebep, hakkın varlığı değil, on dört günlük süre içinde yapılan bildirimin ispat edilememesidir. TKHK ve Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği çerçevesinde hazırlanan bu rehber, sürenin nasıl hesaplanacağına ve bildirimin nasıl belgeleneceğine odaklanmaktadır.
Sürenin Başladığı Gün Ürünün Sipariş Günü Değildir
Cayma süresi, hizmet sözleşmelerinde sözleşmenin kurulduğu gün; mal teslimine ilişkin sözleşmelerde ise tüketicinin veya belirlediği kişinin malı teslim aldığı gün başlar. Tek siparişle birden fazla malın ayrı ayrı teslim edildiği hâllerde son malın teslim alındığı gün esas alınır. Parçalardan oluşan ürünlerde son parçanın teslimi, belirli süreli düzenli teslimatlarda ise ilk teslimat belirleyicidir. Bu ayrımlar gözetilmediğinde, hak süresi içinde kullanıldığı hâlde geç kullanılmış gibi değerlendirilebilir.
Bilgilendirme Yapılmazsa Süre Uzar
Satıcı veya sağlayıcı, cayma hakkının varlığı, süresi ve kullanım usulü hakkında tüketiciyi bilgilendirmekle yükümlüdür. Bu yükümlülük yerine getirilmezse, cayma süresi on dört günle sınırlı kalmaz ve mevzuatta öngörüldüğü üzere bir yıl daha uzar. Bu nedenle sipariş sırasında gösterilen ön bilgilendirme formunun ve onay ekranlarının saklanması, tüketici açısından doğrudan bir hak genişlemesi anlamına gelebilir. Bilgilendirmenin yapıldığını ispat yükü satıcıdadır.
Bildirimin İspatı: Süre İçinde Gönderilmiş Olmak Yeterlidir
- Cayma bildirimi süre içinde gönderilmişse, satıcıya sonradan ulaşması sonucu değiştirmez.
- Platform üzerinden yapılan bildirimlerde talep numarası ve ekran kaydı saklanmalıdır.
- Elektronik posta ile gönderimde giden kutusu kaydı ve tarih bilgisi korunmalıdır.
- Noter aracılığıyla gönderilen bildirimde tebliğ tarihi belgelenir.
- Yazılı bildirim yanında kargo gönderi numarası da dosyaya eklenmelidir.
İade Takvimi Karşılıklı İşler
Cayma bildirimi yapıldıktan sonra tüketici, malı yönetmelikte öngörülen süre içinde satıcıya geri göndermekle yükümlüdür. Satıcı ise cayma bildiriminin kendisine ulaştığı tarihten itibaren on dört gün içinde, teslimat masrafları da dâhil olmak üzere tahsil edilen tüm ödemeleri iade etmek zorundadır. İadenin, tüketicinin ödeme sırasında kullandığı yönteme uygun ve tüketiciye ek masraf yüklemeden yapılması gerekir. İade edilen malın kutusunun açılmış olması, kullanım kaynaklı değer kaybı bulunmadığı sürece tek başına iadeyi engellemez.
Cayma Hakkının Kullanılamadığı Sözleşmeler
Her satın alma cayma hakkına tabi değildir. Tüketicinin istekleri doğrultusunda kişiye özel hazırlanan ürünler, çabuk bozulabilen veya son kullanma tarihi geçebilecek mallar, ambalajı açıldığında iadesi sağlık ve hijyen açısından uygun olmayan ürünler ile elektronik ortamda anında ifa edilen hizmetler bu kapsamdadır. Uyuşmazlık çıktığında, ürünün bu istisnalardan hangisine girdiği tartışılır; bu nedenle ürün açıklamasının ve tanıtım sayfasının kaydı saklanmalıdır.
Yukarıdaki bilgiler genel nitelikte olup, satışın yapıldığı platform ve ürünün özellikleri sonucu etkileyebilir. Tüketici hakem heyeti veya tüketici mahkemesi yoluna gitmeden önce belgelerin bir hukukçuyla gözden geçirilmesi süreç açısından yararlı olacaktır.