CMK (Ceza Muhakemesi Kanunu - 5271 SK)

CMK (Ceza Muhakemesi Kanunu - 5271 SK) Nedir?

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (2004). Ceza yargılamasının A'dan Z'ye usul kurallarını düzenler. Soruşturma (Cumhuriyet savcısı), kovuşturma (mahkeme), kanun yolları (istinaf-temyiz), tutuklama-adli kontrol, koruma tedbirleri, mağdur ve sanık hakları, savunma, delil, tanık, bilirkişi, uzlaştırma, HAGB (m.231), tazminat (m.141) gibi tüm temel ceza usul müesseseleri burada düzenlenmiştir. 2017-2025 arası birçok değişikliğe uğramıştır.

Ceza Muhakemesi Kanunu (5271 sayılı Kanun), bir suç şüphesinin ortaya çıkmasından kesin hükme kadar geçen ceza yargılamasının tüm aşamalarını düzenleyen temel usul kanunudur. 1 Haziran 2005'te yürürlüğe girerek eski Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu'nun yerini almıştır. CMK, hangi fiilin suç olduğunu değil (bu Türk Ceza Kanunu'nun konusudur), suçun nasıl soruşturulup kovuşturulacağını belirler.

Soruşturma ve Kovuşturma Aşamaları

Soruşturma, suç şüphesinin öğrenilmesiyle başlar ve Cumhuriyet savcısının yürüttüğü, iddianamenin düzenlenmesine kadar süren gizli aşamadır. Bu aşamada şüpheli hakkında ifade alma, arama, el koyma, gözaltı ve tutuklama gibi koruma tedbirleri uygulanabilir. Kovuşturma, iddianamenin mahkemece kabulüyle başlayan ve duruşmalarla yürüyen açık yargılama aşamasıdır; sanığın yüzüne karşı deliller tartışılır ve hüküm kurulur.

Şüpheli ve Sanık Hakları

CMK, savunma hakkının güvencelerini ayrıntılı düzenler: susma hakkı, müdafi (avukat) yardımından yararlanma hakkı, isnadı ve haklarını öğrenme hakkı, aleyhine olan işlemlere itiraz, lehe delillerin toplanmasını isteme ve yakınlarına haber verilmesini talep hakkı. Bu güvenceler ihlal edilerek elde edilen deliller hukuka aykırı delil sayılır ve hükme esas alınamaz.

CMK ile TCK Farkı Nedir?

Türk Ceza Kanunu (5237) hangi davranışların suç olduğunu ve cezasını (maddi ceza hukuku) düzenler; Ceza Muhakemesi Kanunu (5271) ise bu suçların yargılamasının usulünü (şeklî ceza hukuku) düzenler. İkisi ceza yargılamasında birlikte uygulanır.

Tutuklama Bir Ceza mıdır?

Hayır. Tutuklama bir koruma tedbiridir, ceza değildir. Kuvvetli suç şüphesi ve kaçma ya da delilleri karartma gibi bir tutuklama nedeninin varlığında, ölçülülük ilkesi gözetilerek hâkim kararıyla uygulanır. Masumiyet karinesi kesin hükme kadar geçerliliğini korur.

İlgili Terimler

• TCK (Türk Ceza Kanunu - 5237 SK) — 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu (2004, yürürlük 2005). Türk ceza hukukunun temel kanunu. Genel hükümler
• CGK (Ceza Genel Kurulu) — Yargıtay daireleri arası çelişkileri çözen, ceza hukukunda içtihat birleştiren kurul.
• HAGB — Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması. CMK m.231: 2 yıl ve altı hapis cezalarında 5 yıl denetim sür
• Haksız Tutuklama Tazminatı — CMK m.141: Beraat eden, haksız tutuklananlara devletten tazminat. 3 ay/1 yıl süre.