Yargıtay 1. Hukuk Dairesi E.2008/4100 K.2008/8843

Taraflar arasında görülen davada;

Davacı, asıl davasında 791 ada 5 parsel sayılı taşınmazını davalı amcalarına güvenerek yaşadığı miras taksim problemi çözümleninceye kadar satış suretiyle temlik ettiğini,ancak davalıların miras taksim edilmesine rağmen taşınmazı iade etmediklerini ileri sürüp,tapu iptali ve tescil,olmazsa tazminat istemiş,birleştirilen davasında elatmanın önlenmesi ve ecrimisil isteklerinde bulunmuştur. Davalılar,davacının 791 ada 5 parsel sayılı taşınmazdaki payını sattığını ve bedelini aldığını; tarafların paydaş oldukları dava dışı 96 sayılı parselin tamamının 3. kişiye satışı ve satış bedelini davacının alması karşılığında 791 ada 5 parseldeki davacı payının kendilerine devredildiğini,tarafların bu şekilde satış ve trampa konusunda anlaştıklarını belirtip,davanın reddini savunmuşlardır.

Mahkemece,davacının dayandığı sözleşmede mevcut iki paragrafın farklı konuları içerdikleri,dosya kapsamına göre davacının iddiası gibi kardeşler arasında mirastan kaynaklanan sorun olmadığı,yapılan işlemin muvazaalı olmayıp, takas işlemi olduğu gerekçesiyle,asıl ve birleşen davaların reddine karar verilmiştir.

Karar, davacı vekili tarafından süresinde duruşma istekli temyiz edilmiş olmakla, duruşma günü olarak saptanan 15.7.2008 Salı günü için yapılan tebligat üzerine temyiz eden vekili Avukat Ş.I.ile temyiz edilen vs. vekili Avukat Y.Ö.. geldiler, duruşmaya başlandı, süresinde verildiği ve kayıt olunduğu anlaşılan temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten sonra gelen vekillerin sözlü açıklamaları dinlendi, duruşmanın bittiği bildirildi, iş karara bırakıldı. Bilahare Tetkik Hakimi tarafından düzenlenen rapor okundu, düşüncesi alındı. Dosya incelenerek gereği görüşülüp düşünüldü:

-KARAR-

Dava, tapu iptali ve tescil,olmazsa tazminat; birleşen dava elatmanın önlenmesi ve ecrimisil isteklerine ilişkindir.

Mahkemece,asıl ve birleşen davaların reddine karar verilmiştir.

Dosya içeriği ve toplanan delillerden; çekişme konusu 791 ada 5 parsel sayılı taşınmazdaki davacı. ait 17424/92160 payın 18.9.2000 tarihinde ve satış suretiyle eşit olarak davalılara temlik edildiği anlaşılmaktadır.

.Davacı,davalıların öz amcası olduklarını,çekişme konusu taşınmazını yaşadığı miras taksim problemi giderilinceye kadar davalılara temlik ettiğini,ancak miras taksimi yapılmasına rağmen davalıların taşınmazı iade etmediklerini ileri sürerek eldeki davayı açmıştır.

İddianın ileri sürülüş biçimi ve içeriğine göre taraflar arasındaki hukuki ilişkinin inançlı işlemden kaynaklandığı açıktır.

Bilindiği üzere ; inanç sözleşmesi, inananla inanılan arasında yapılan , onların hak ve borçlarını belirleyen, inançlı muamelenin sona erme sebeplerini ve devredilen hakkın, inanılan tarafından inanana geri verme (iade) şartlarını içeren borçlandırıcı bir muameledir. Bu sözleşme, taraflarının hak ve borçlarını kapsayan bağımsız bir akit olup, alacak ve mülkiyetin naklinin hukuki sebebini teşkil eder.

Taraflar böyle bir sözleşme ve buna bağlı işlemle genellikle, teminat teşkil etmek veya idare olunmak üzere, mal varlığına dahil bir şey veya hakkı, aynı amacı güden olağan hukuki muamelelerden daha güçlü bir hukuki durum yaratarak, inanılana inançlı olarak kazandırmak için başvururlar.

Diğer bir anlatımla, bu işlemle borçlu, alacaklısına malını rehin edecek, yani yalnızca sınırlı ayni bir hak tanıyacak yerde, malının mülkiyetini geçirerek rehin hakkından daha güçlü, daha ileri giden bir hak tanır.

Sözleşmenin ve buna bağlı temlikin, değinilen bu özellikleri nedeniyle, taşınmazı inanç sözleşmesi ile satan kimsenin artık sadece, ödünç almış olduğu parayı geri vererek taşınmazını kendisine temlik edilmesini istemek yolunda bir alacak hakkı; taşınmazı, inanç sözleşmesi ile alan kimsenin de borcun ödenmesi gününe kadar taşınmazı başkasına satmamak ve borç ödenince de geri vermek yolunda yalnızca bir borcu kalmıştır.

Diğer bir bakış açısıyla taşınmazın mülkiyeti inanılana (alacaklıya) geçmiştir. Taşınmazda inanarak satanın (borçlu) mülkiyet hakkı kalmadığı gibi, alıcının bu mülkiyet hakkı üzerinde kurulmuş olan bir rehin hakkından da söz edilemez.

Bu durumda; gayrimenkul rehni bakımından geçerliliği olan M.K.nun 873. maddesinin inanç sözleşmelerine dayalı temlike konu taşınmazlar bakımından uygulama yeri olmadığı da kuşkusuzdur. Nitekim bu düşünce Hukuk Genel kurulunun 23.5.1990 gün ve l990/1-202-315 sayılı kararında da aynen benimsenmiştir.

Bilindiği gibi, inanç sözleşmeleri, tarafların karşılıklı iradelerine uygun bulunduğu için, onlara karşılıklı borç yükleyen ve alacak hakkı veren geçerli sözleşmelerdir. (Borçlar Kanunu mad.81) Anılan sözleşmelerde, taraflar, sözleşmenin kendilerine yüklediği hak ve borçları belirlerken, inançlı işlemin sona erme sebeplerini; devredilen hakkın inanılan tarafından inanana iade şartlarını, bu arada tabii ki süresini de belirleyebilirler.

Bunun dışında, akde aykırı davranışın yaptırımına da sözleşmelerinde yer verebilirler.Buna dair akit hükümleri de Borçlar Kanununun 19 ve 20 maddelerine aykırılık teşkil etmediği sürece geçerli sayılır.İnanç sözleşmesine ve buna bağlı işlemle alacaklı olan taraf, ödeme günü gelince alacağını elde etmek için dilerse; teminat için temlik edilen şeyi “ ifa uğruna edim “ olarak kendisinde alıkoyabileceği gibi; o şeyi, açık artırma yoluyla veya serbestçe satıp satış bedelinden alma yoluna da başvurabilir.

Bu sonuçlar kendine özgü bu akdin tabiatında mevcuttur. Sözleşme ile öngörülen ifa süresi içerisinde, sırf sözleşmeyi imkansız kılmak amacıyla muvazaalı olarak yapılan temliklerin yasal koruma altında tutulamıyacağı izahtan varestedir. Meri hukuk sistemimizde her hangi bir düzenleme olmamasına karşın;inanç sözleşmelerinin ,yukarıda değinilen ilkeler çerçevesinde uygulama yeri bulan kendine özgü bir müessese olduğu, öğreti ve uygulamada kabul edilegelen bir olgudur.

İnanç sözleşmelerinin tarafları arasında,onların gerçek iradelerini ve akitten amaçladıklarını yansıtması bakımından geçerli olduğu;taraflarına Borçlar Kanunu çerçevesinde nisbi haklarını talep etme olanağını verdiği tartışmasızdır.

Burada üzerinde durulması gereken husus,taşınmaz mallar yada şekle bağlı akitlerde inanç sözleşmelerinin ne gibi hukuki sonuç doğuracağıdır. Diğer bir anlatımla,sözleşmede öngörülen koşulların gerçekleşmesi halinde, taşınmaz mülkiyetinin naklinin sebebini oluşturup oluşturmayacağıdır.

Bilindiği üzere; uygulamada mesele,5.2.1947 tarih 20/6 sayılı İnançları Birleştirme kararı ile ilişkilendirilip, bu karar dayanak yapılmak suretiyle çözüme gidilmektedir.

Söz konusu kararda; eski hukuka göre mümkün ve geçerli olan muvazaa ve nam-ı müstear iddialarının, Medeni Kanunun yürürlüğünden sonra taşınmaz mallar hakkında dinlenip dinlenemeyeceği tartışılmıştır.

Anılan kararda; çeşitli sebep ve amaçlarla bir taşınmaz kaydına gerçek malik yerine başka bir nam ve bir sözleşmede akitlerden biri yerine üçüncü bir şahsın gösterilmesinin mümkün olduğu,bu gibi hallerde vekilin kendi namına ve müvekkili hesabına yaptığı tasarruflarda olduğu gibi hukuki bir durum veya herhangi bir maksatla üçüncü şahıslardan gerçeği gizleme gayesi güdülebileceği, “kötüniyetli ve haksız gizlemeler”dışında,belirtilen olasılıklara göre açılacak bir davanın, gerçekten, ya mevcut bir hakka dayanarak bir el değiştirme veya bir hakkın korunması niteliğini taşıyacağı;

bu durumun da, temsil ve vekalet ilişkisinde ,mülkiyette halefiyet esası olarak kabul edilmiş bir husus olup,halefiyeti düzeltme amacıyla öncelikle mülkiyetin vekile aidiyeti düşünülse bile, temsil hükümlerine aykırı olduğundan bunun korunması ve devamına hükmolunamıyacağı ,zira Borçlar Kanununun “müvekkil vekiline karşı muhtelif borçlarını ifa edince vekilin kendi namına ve müvekkili hesabına üçüncü şahıstaki alacağı müvekkilin olur” hükmünün bu düşünceyi doğruladığı,

öte yandan gerek taşınır, gerek taşınmaz mallara ilişkin olsun nam-ı müstear hadiselerinde, meselenin bir istihkak ve mülkiyet davası niteliğini geçemeyeceğinden, ne resmi senet, ne de şekil meselesinin bahse konu olamıyacağı,meselenin akitte ve isimde muvazaayı kapsamına alan Borçlar Yasasının 18.maddesi kapsamında düşünülmesinin kanunun amacına uygun düşeceğine, değinildikten sonra sonuçta,nam-ı müstear davalarının dinlenebilir ve yazılı delil ile isbatının mümkün olduğuna,hükmolunmuştur.

İçtihadı Bileştirme kararlarının konularıyla sınırlı,sonuçlarıyla bağlayıcı bulunduğu tartışmasızdır.Nam-ı müstear için düzenleme getiren 1947 tarihli kararın, teminat amacıyla temlike dair inanç sözleşmelerini kapsadığı da kuşkusuzdur.Uygulamada anılan sözleşmeler gerek özü,gerek işleyişi açısından,genelde muvazaa ,özelde ise nam-ı müstear başlıkları altında nitelendirilegelmektedir.

Belirtilen İçtihadı Birleştirme Kararında da değinildiği üzere;inanç sözleşmeleri bir yandan mülkiyeti nakil borcu doğurması bakımından tarafları bağlayıcı, diğer yandan,mülkiyetin naklinin sebebini teşkil etmesi açısından tasarruf işlemlerini bünyesinde barındıran sözleşmelerdir.Bu durumda koşulların oluşması halinde taşınmaz mülkiyetini nakil özelliğini taşıdığı kabul edilmelidir.

İçtihadı Birleştirme kararının sonuç bölümünde ifade olunduğu üzere, inançlı işleme dayalı olup dinlenilirliği kabul edilen iddiaların isbatı, şekle bağlı olmayan yazılı delildir. İnanç sözleşmesi olarak adlandırılan bu belgenin sözleşmeye taraf olanların imzasını içermesi gereklidir.Bunun dışındaki bir kabul,hem İçtihadı Birleştirme kararının kapsamının genişletilmesi, hemde taşınmazların tapu dışı satışlarına olanak sağlamak anlamını taşıyacağından kendine özgü bu sözleşmelerle bağdaştırılamaz.

Somut olaya gelince; davacı,iddiasının dayanağını teşkil eden ve taraflar arasında düzenlendiğini belirttiği 19.9.2000 (2001) tarihli belgeyi sunmuş olup, anılan belge içeriğinde " tarafların paydaşı oldukları çekişme dışı 96 parsel sayılı taşınmazın satılması nedeniyle çekişme konusu 791 ada 5 parsel sayılı taşınmazdaki davacıya ait payın teminat olarak davalılara devredildiği" belirtildikten sonra,ikinci paragrafında " mirasın taksiminin yapılmasını takiben tekrar eski sahibi davacı Ü.'e iade edileceğinin" taraflarca kararlaştırıldığı görülmektedir.

Anılan belgenin ilk paragrafı gözetildiğinde, bu belgenin 5.2.1947 tarih 20/6 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararında öngörülen inançlı işlemin belgesi niteliğini taşıdığı; ne var ki, ikinci paragrafı ele alındığında ise, miras taksiminin yapılmasını takiben taşınmazın iadesinin kararlaştırıldığı ve böylece aynı belgede yer alan her iki paragrafın birbirine uyumlu hususları içermedikleri anlaşılmaktadır.

Kaldı ki, davalılar belgede yer alan ikinci paragrafın sonradan ilave edildiğini ileri sürmüşler, ne var ki mahkemece bu husus üzerinde durulmamış; gerçekten de anılan paragrafın sonradan ilave edilip edilmediği tespit edilmemiş ve bu konuda araştırma ve inceleme yapılmamıştır.

Öyle ise; mahkemece yapılacak inceleme sonucunda ikinci paragrafın sonradan ilave edildiğinin anlaşılması halinde ilk paragrafta yer alan hususlar bakımından anılan belgenin inançlı işlemin belgesi olarak kabulünün gerekeceğinde kuşku yoktur.Esasen, ifadelerine başvurulan bazı tanıklarca " tarafların müştereken paydaş oldukları 96 sayılı parselin satışından elde edilen paranın davacıya verildiği ve buna karşılık olmak üzere de çekişme konusu taşınmazdaki davacıya ait payın davalılara devredildiğinin " beyan edildiği görülmektedir

Hal böyle olunca, öncelikle taraflar arasında düzenlenen belgenin yukarıda değinildiği şekilde sıhhati açısından gerekli araştırmanın yapılması belirtildiği gibi çekişme konusu taşınmazdaki davacı payının devredilmesi sebebinin 96 sayılı parselin satışından elde edilen paranın davacıya ödenmesi karşılığımı olduğunun duraksamaya yer bırakmayacak biçimde açıklığa kavuşturulması,toplanan ve taplanacak delillerin yukarıda değinilen ilkelerle birlikte değerlendirilmek suretiyle sonucuna göre bir karar verilmesi gerekirken eksik incelemeye dayalı olarak yazılı olduğu üzere hüküm kurulmuş olması isabetsizdir.Davacının temyiz itirazları