Yargıtay 1. Hukuk Dairesi E.2011/1497 K.2011/2319

Taraflar arasında görülen davada;

Davacılar, miras bırakanları H.S.'ın paydaşı olduğu 1736 parsel sayılı taşınmazın intikalinin yapıldığı gün diğer hissedarlar B.ve Ü.ın kendilerini yanıltıp, korkutup davalı B.a satış yapmak zorunda bırakıldıklarını, hata ve hileyi 2009 yılının Aralık ayında öğrendiklerini, taşınmazın satış bedelinin rayiç değerin çok altında olduğunu, davalının durumu bilen ve bilebilecek konumunda olup dava dışı B. ve Ü.ile birlikte hareket ettiğini ileri sürüp, satış işleminin iptali ile payları oranında adlarına tescilini, olmazsa satış değeri ile rayiç değer arasındaki farkın tahsilini istemişlerdir.

Davalı, aynı işlem ile dava konusu taşınmazın diğer paydaşları olan Ü.ve B.'un paylarını da satın aldığını, davacıları hata ve hileye uğratmadığını, davanın süresinde açılmadığını belirtip, davanın reddini savunmuştur.

Mahkemece, B.K.'nun 31.maddesi gereğince davanın süresinde açılmadığı gerekçesiyle davanın hak düşürücü süreden reddine karar verilmiştir.

Karar, davacılar vekili tarafından süresinde temyiz edilmiş olmakla; Tetkik Hakimi . . raporu okundu, düşüncesi alındı. Dosya incelendi, gereği görüşülüp, düşünüldü.

Dava, hile hukuksal nedenine dayalı tapu iptali-tescil isteğine ilişkindir.

Mahkemece, hak düşürücü sürenin geçirildiği gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

Dosya içeriği ve toplanan delillerden; davacıların miras bırakanı H.S.ın paydaşı olduğu 1736 parsel sayılı taşınmazdaki payının 18.1.2008 tarihinde davacılar adına intikalen tescilden sonra davalıya satış suretiyle hileli yollarla yapıldığını sonradan öğrendiklerini ileri sürerek, eldeki davayı açtıkları görülmektedir.

Gerçekten de, dava dilekçesinin içeriği ve iddianın ileri sürülüş biçimine göre davada hile hukuksal nedenine dayanıldığı açıktır.

Hemen belirtilmelidir ki, B.K. 31.maddesi hükmü uyarınca hileye maruz kalan kişinin hileye muttali olduğu tarihten itibaren 1 yıl içinde davanın açılması gerekir. Anılan madde de öngörülen süre hak düşürücü süre olup, mahkemece dava sonuçlanıncaya kadar re'sen gözetilmesi gerekir

Bilindiği üzere; hile,genel olarak bir kimseyi irade beyanında bulunmaya,özellikle sözleşme yapmaya sevketmek için onda kasten hatalı bir kanı uyandırmak,veya esasen var olan hatalı bir kanıyı koruma yahut devamını sağlamak şeklinde tanımlanır. Hata da yanılma hilede yanıltma söz konusudur.B.K'nun 28/l maddesinde açıklandığı üzere taraflardan biri diğer tarafın kasıtlı aldatmasıyla sözleşme yapmaya yöneltilmişse hata esaslı olmasa bile aldatılan taraf için sözleşme bağlayıcı sayılamaz.Değinilen koşulların varlığı halinde aldatılan taraf hakkını kullanmak suretiyle hukuki ilişkiyi geçmişe etkili (m. Ş.) olarak ortadan kaldırabilir ve verdiği şeyi geri isteyebilir.

Öte yandan,hile her türlü delille isbat edilebileceği gibi iptal hakkının kullanılması hiç bir şekle bağlı değildir.Hilenin öğrenildiği tarihten itibaren bir yıllık hak düşürücü süre içerisinde karşı tarafa yöneltilecek bir irade açıklaması, defi yahut dava yoluylada kullanılabilir.

Somut olayda; davacılar hileye maruz kaldıklarını, 2009 yılının Aralık ayında öğrendiklerini ileri sürmüşler, ancak mahkemece bu yönde bir inceleme ve araştırma yapılmadan yasal sürenin geçirildiği gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

Hal böyle olunca, öncelikle davacıların ıttıla tarihinin kuşkuya mahal vermeyecek şekilde belirlenmesi, buna göre davanın süresinde açılıp açılmadığının değerlendirilmesi, süresinde ise hile iddiaları yönünden yukarıda değinilen ilkeler doğrultusunda bir inceleme ve araştırma yapılması, taraf delillerinin toplanması, soruşturmanın eksiksiz tamamlanması, ondan sonra bir karar verilmesi gerekirken yazılı olduğu üzere eksik tahkikatla yetinilerek hüküm kurulmuş olması doğru değildir.