Yargıtay 1. Hukuk Dairesi E.2014/4505 K.2015/4330

Taraflar arasında görülen tapu iptali ve tescil davası sonunda, yerel mahkemece davanın, reddine ilişkin olarak verilen karar davacılar vekili tarafından yasal süre içerisinde temyiz edilmiş olmakla dosya incelendi, Tetkik Hakimi E.. Ç..'ın raporu okundu, açıklamaları dinlendi, gereği görüşülüp düşünüldü;

-KARAR-

Dava, ehliyetsizlik ve muris muvazaası hukuksal nedenlerine dayalı tapu iptal ve pay oranında tescil isteğine ilişkindir.

Davacılar, mirasbırakanları İ.. H..'un kayden maliki olduğu 453 parsel sayılı taşınmazını, gelini olan davalı Fatma'ya satış suretiyle temlik ettiğini, onun tarafından da akrabası olan davalı Murat'a devredildiğini, devir işlemlerinin mal kaçırmak amacıyla muvazaalı olarak yapıldığını, ayrıca murisin akıl zayıflığı bulunması nedeniyle 27.5.2010 tarihinde kısıtlandığını, temlikin ehliyetsizlik nedeniyle de geçersiz olduğunu ileri sürerek tapu iptali ve miras payları oranında tescile karar verilmesini istemişlerdir.

Davalı Murat, murisin akıl sağlığının yerinde olduğunu, çekişme konusu taşınmazın gerçek bir satış işlemi ile alındığını, muvazaa iddiasının doğru olmadığını ve iyi niyetli olduğunu belirterek davanın reddini savunmuş; davalı Fatma ise, davaya yanıt vermemiştir.

Mahkemece, murisin akıl hastası olduğuna ilişkin herhangi bir belge bulunmadığı, davalı Murat'ın taşınmazı iyiniyetle edindiği gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

Dosya içeriğinden ve toplanan delillerden; çekişme konusu 453 parsel sayılı taşınmazın davacılar ile dava dışı Y.. H..'un mirasbırakanı olan İ.. H..'a ait iken, 3.2.2010 tarihinde gelin olan davalı Fatma'ya satıldığı, onun tarafından da 10.11.2011 tarihinde davalı Murat'a satış suretiyle devredildiği, murisin Altınözü Sulh Hukuk Mahkemesi'nin 2010/168 E-219 K sayılı kararı ile akıl zayıflığı nedeniyle kısıtlanmasına, kendisine oğlu Lütfi'nin vasi olarak atanmasına karar verildiği, dinlenen davacı tanıklarının, murisin beyin küçülmesinden dolayı 10 yıldır ilaç kullandığı ve akıl hastası olduğu yönünde beyanda bulundukları, mahkemece, ehliyetsizlik yönünden herhangi bir inceleme ve değerlendirme yapılmadığı, sadece muvazaa iddiası üzerinde durularak sonuca gidildiği anlaşılmaktadır.

Bilindiği üzere, davranışlarının, eylem ve işlemlerinin sebep ve sonuçlarını anlayabilme, değerlendirebilme ve ayırt edebilme kudreti (gücü) bulunmayan bir kimsenin kendi iradesi ile hak kurabilme, borç (yükümlülük) altına girebilme ehliyetinden söz edilemez.

Nitekim Türk Medeni Kanununun (TMK) “fiil ehliyetine sahip olan kimse, kendi fiilleriyle hak edinebilir ve borç altına girebilir” biçimindeki 9. maddesi hükmüyle hak elde edebilmesi, borç (yükümlülük) altına girebilmesi, fiil ehliyetine bağlamış. 10. maddesinde de, fiil ehliyetinin başlıca koşulu olarak ayırtım gücü ile ergin (reşit) olmayı kabul ederek “ayırt etme gücüne sahip ve kısıtlı olmayan bir ergin kişinin fiil ehliyeti vardır.” hükmünü getirmiştir.

“Ayırtım gücü” eylem ve işlev ehliyeti olarak da tarif edilerek, aynı yasanın 13. maddesinde “yaşının küçüklüğü yüzünden veya akıl hastalığı, akıl zayıflığı, sarhoşluk ya da bunlara benzer sebeplerden biriyle akla uygun biçimde davranma yeteneğinden yoksun olmayan herkes bu kanuna göre ayırt etme gücüne sahiptir.” denmek suretiyle açıklanmış, ayrıca ayırtım gücünü ortadan kaldıran önemli nedenlerden bazılarına değinilmiştir.

Önemlerinden dolayı bu ilkeler, söz konusu yasa ile öteki yasaların çeşitli hükümlerinde de yer almışlardır.

Hemen belirtmek gerekir ki, Türk Medeni Kanunu'nun 15. maddesinde de ifade edildiği üzere, ayırtım gücü bulunmayan kimsenin geçerli bir iradesinin bulunmaması nedeniyle, kanunda gösterilen ayrık durumlar saklı kalmak üzere, yapacağı işlemlere sonuç bağlanamayacağından, karşı tarafın iyiniyetli olması o işlemi geçerli kılmaz. Bu ilke 11.6.1941 tarih 4/21 sayılı Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararında da aynen benimsenmiştir.

Yukarıda sözü edilen ilkelerin ve yasa maddelerinin ışığı altında olaya yaklaşıldığında; bir kimsenin ehliyetinin tespitinin şahıs ve malvarlığı hukuku bakımından doğurduğu sonuçlar itibariyle ne kadar büyük önem taşıdığı kendiliğinden ortaya çıkar.

Bu durumda, tarafların gösterecekleri, tüm delillerin toplanılması tanıklardan bu yönde açıklayıcı, doyurucu somut bilgiler alınması, varsa ehliyetsiz olduğu iddia edilen kişiye ait doktor raporları, hasta gözlem (müşahede) kağıtları, film grafiklerinin eksiksiz getirtilmesi zorunludur.

Bunun yanında, her ne kadar 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun 282. maddesinde belirtildiği gibi bilirkişinin “oy ve görüşü” hakimi bağlamaz ise de, temyiz kudretinin yokluğu, yaş küçüklüğü, akıl hastalığı, akıl zayıflığı, sarhoşluk gibi salt biyolojik nedenlere değil, aynı zamanda bilinç, idrak, irade gibi psikolojik unsurlara da bağlı olduğundan, akıl hastalığı, akıl zayıflığı gibi biyolojik ve buna bağlı psikolojik nedenlerin belirlenmesi, çok zaman hakimlik mesleğinin dışında özel ve teknik bilgi gerektirmektedir.

Hele ayırt etme gücünün nispi bir kavram olması kişiye eylem ve işleme göre değişmesi bu yönde en yetkili sağlık kurulundan, özellikle Adli Tıp Kurumu Dördüncü İhtisas Kurulundan rapor alınmasını da gerekli kılmaktadır. Esasen Türk Medeni Kanunu'nun 409/2. maddesi akıl hastalığı veya akıl zayıflığının bilirkişi raporu ile belirleneceğini öngörmüştür.

Somut olaya gelince, davacılar mirasbırakanın işlem tarihinde (3.2.2010) ehliyetsiz olduğunu ileri sürdükleri halde mahkemece bu iddia üzerinde durulmadan sonuca gidilmiş olması doğru değildir.

Hâl böyle olunca; hukuki ehliyetsizliğin kamu düzeni ile ilgili olduğu, ehliyetsizliğin saptanması halinde öteki nedenlerin incelenmesi gereğinin ortadan kalkacağı gözetilerek ehliyetsizlik iddiasının öncelikle incelenmesi, tarafların bu yönde bildirecekleri tüm delillerin toplanması, varsa mirasbırakana ait sağlık kurulu raporları, hasta müşahade kayıtları, reçeteler vs. istenmesi, tüm dosyanın Adli Tıp Kurumuna gönderilmesi, (2659 sayılı Yasanın 7. ve 16.maddesi gereğince) akit tarihinde mirasbırakanın ehliyetli olup-olmadığı yönünde rapor alınması,

mirasbırakanın ehliyetsiz olduğunun saptanması halinde bir kısım mirasçılar tarafından pay oranında açılan tapu iptal ve tescil davasının dinlenemeyeceğinin gözetilmesi; ehliyetli olduğunun saptanması halinde muris muvazaası yönünden değerlendirme yapılarak sonuca gidilmesi gerekirken, ehliyetsizlik iddiası üzerinde durulmadan eksik inceleme ile yazılı şekilde hüküm kurulması isabetsizdir.