Yargıtay 1. Hukuk Dairesi E.2021/2163 K.2021/5895

Taraflar arasında görülen tapu iptali ve tescil davası sonunda, yerel mahkemece davanın kabulüne karar verilmiş, davalı ... vekilinin istinafı üzerine ... Bölge Adliye Mahkemesi 2. Hukuk Dairesi tarafından istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin olarak verilen karar davalı ... vekili tarafından yasal süre içerisinde temyiz edilmiş olmakla dosya incelendi, Tetkik Hakimi ...'un raporu okundu, açıklamaları dinlendi, gereği görüşülüp düşünüldü;

-KARAR-

Dava, muris muvazaası hukuksal nedenine dayalı tapu iptali ve tescili isteğine ilişkindir.

Davacı, mirasbırakan babası ...’ın maliki olduğu 2118 parsel sayılı taşınmazını mal kaçırma amacıyla muvazaalı olarak davalı oğlu ... ve onun eşi ...’e temlik ettiğini, mirasbırakanın taşınmazı satmasını gerektirir ihtiyacı olmadığı gibi davalıların da taşınmazı alacak ekonomik güçleri olmadığını ileri sürerek, tapu kaydının iptali ile miras payı oranında adına tesciline karar verilmesini istemiştir.

Davalılar, davaya cevap vermemişlerdir.

İlk derece mahkemesince, temlikin muvazaalı olduğu gerekçesiyle davanın kabulüne karar verilmiş, davalı ... vekilinin istinafı üzerine ... Bölge Adliye Mahkemesi 2. Hukuk Dairesi tarafından istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

Dosya içeriği ve toplanan delillerden; mirasbırakan ...’in ... parsel sayılı taşınmazını 10.01.2007 tarihinde ½ payını davalı oğlu ...’ya, 1/2 payını da davalı gelini ...’e satış suretiyle temlik ettiği, mirasbırakanın 02.05.2007 tarihinde öldüğü, geriye mirasçı olarak ikinci eşi ... ile ilk eşinden olma çocukları ..., ..., ... ve ...’nın kaldığı, davanın kabulüne karar verilmesine rağmen davalı ...’in kanun yollarına başvurmadığı ve hükmün anılan davalı yönünden kesinleştiği anlaşılmaktadır.

Bilindiği üzere, uygulamada ve öğretide "muris muvazaası" olarak tanımlanan muvazaa, niteliği itibariyle nisbi (mevsuf-vasıflı) muvazaa türüdür. Söz konusu muvazaada mirasbırakan gerçekten sözleşme yapmak ve tapulu taşınmazını devretmek istemektedir. Ancak mirasçısını miras hakkından yoksun bırakmak için esas amacını gizleyerek, gerçekte bağışlamak istediği tapulu taşınmazını, tapuda yaptığı resmi sözleşmede iradesini satış veya ölünceye kadar bakma sözleşmesi doğrultusunda açıklamak suretiyle devretmektedir.

Bu durumda, yerleşmiş Yargıtay içtihatlarında ve 01.04.1974 tarihli 1/2 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararında açıklandığı üzere görünürdeki sözleşme tarafların gerçek iradelerine uymadığından, gizli bağış sözleşmesi de Türk Medeni Kanunu'nun (TMK) 706., Türk Borçlar Kanunu'nun (TBK) 237., (Borçlar Kanunu'nun (BK) 213.) ve Tapu Kanunu'nun 26. maddelerinde öngörülen şekil koşullarından yoksun bulunduğundan, saklı pay sahibi olsun veya olmasın miras hakkı çiğnenen tüm mirasçılar dava açarak resmi sözleşmenin muvazaa nedeni ile geçersizliğinin tespitini ve buna dayanılarak oluşturulan tapu kaydının iptalini isteyebilirler.

Hemen belirtmek gerekir ki; bu tür uyuşmazlıkların sağlıklı, adil ve doğru bir çözüme ulaştırılabilmesi, davalıya yapılan temlikin gerçek yönünün diğer bir söyleyişle miras bırakanın asıl irade ve amacının duraksamaya yer bırakmayacak biçimde ortaya çıkarılmasına bağlıdır.

Bir iç sorun olan gizlenen gerçek irade ve amacın tespiti ile durumun aydınlığa kavuşturulması genellikle zor olduğundan bu yöndeki delillerin eksiksiz toplanılması yanında birlikte ve doğru şekilde değerlendirilmesi de büyük önem taşımaktadır.

Bunun için de ülke ve yörenin gelenek ve görenekleri, toplumsal eğilimleri, olayların olağan akışı, mirasbırakanın sözleşmeyi yapmakta haklı ve makul bir nedeninin bulunup bulunmadığı, davalı yanın alım gücünün olup olmadığı, satış bedeli ile sözleşme tarihindeki gerçek değer arasındaki fark, taraflar ile mirasbırakan arasındaki beşeri ilişki gibi olgulardan yararlanılmasında zorunluluk vardır.

Öte yandan, hakimin davayı aydınlatma ödevini düzenleyen HMK’nin 31. maddesinde “Hakim, uyuşmazlığın aydınlatılmasının zorunlu kıldığı durumlarda, maddi veya hukuki açıdan belirsiz yahut çelişkili gördüğü hususlar hakkında, taraflara açıklama yaptırabilir; soru sorabilir; delil gösterilmesini isteyebilir.” düzenlemesine yer verilmiştir.

Somut olayda, davacı tanığı ...’nin, davalı ...’nın ... Köyünde bulunan taşınmazını mirasbırakanın ikinci eşi ...’ye devretmesi üzerine mirasbırakanın buna karşılık olarak dava konusu taşınmazı davalılara temlik ettiği, takas gibi bir işlem yapıldığı yönünde beyanda bulunduğu, diğer iki davacı tanığının da temlikin muvazaalı olduğuna ilişkin beyanlarının açık olmadığı ve davalıların da davaya cevap dilekçesi sunmayarak davanın reddine karar verilmesini istediği anlaşılmıştır.

Hal böyle olunca, tanık ...'nin beyanı dikkate alınarak HMK’nin 31. maddesi uyarınca hakimin davayı aydınlatma yükümlülüğü çerçevesinde lüzumu halinde tanıklar tekrar dinlenilmek ve varsa tapu kayıtlarıda getirtilmek suretiyle davacının usuli kazanılmış hakları da gözetilerek (davalı ... yönünden) mirasbırakanın gerçek iradesinin mirasçılardan mal kaçırmak olup olmadığının saptanması ile hasıl olacak sonuca göre bir karar verilmesi gerekirken yanılgılı değerlendirme ve eksik inceleme ile yazılı şekilde hüküm kurulması doğru değildir.