Yargıtay 1. Hukuk Dairesi E.2024/2134 K.2025/5314

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı Hazine temsilcisi tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı dava dilekçesinde; Sivas ili ... ilçesi ... köyündeki 1 34... parsel sayılı taşınmazın içerisinde kalan yaklaşık 40 dönümlük kısmın muris babası ... ...'tan irsen intikalen ve mirasçıları arasında taksimen kendisine kaldığını, murisin eklemeli zilyetliğiyle birlikte dava konusu tarla vasıflı bölüm üzerinde 70-80 yıldır nizasız, fasılasız ve malik sıfatıyla zilyet olduğunu ileri sürerek ilgili kısımların Hazine adına tapu kayıtlarının iptali ile kendi adına tescilini talep etmiştir.

II.CEVAP

Davalılar cevap dilekçesi sunmamıştır.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin 15.01.2020 tarihli kararıyla; dava konusu 11 parsel içinde kalan (A) ve (B) harfli kısımlar hakkındaki bilirkişi raporlarına göre sınırlarının mevcut olduğu, yaklaşık 45 yıldır tarımsal faaliyet bulunduğu, imar-ihyasının tamamlandığı, taşınmaz üzerinde mera bitkileri bulunmadığı, her ne kadar bir kısım mahalli bilirkişilerce taşınmazların bir süre kullanılmadığı beyan edilmiş ise de jeodezi ve ziraat bilirkişileri raporlarıyla aynı doğrultudaki diğer mahalli bilirkişilerin beyanlarına üstünlük tanındığı,

dava konusu kısımlar yönünden davacı lehine zilyetlikle kazanım koşullarının sağlandığı gerekçesiyle davalı Hazine aleyhine davanın kabulüne, (A) ve (B) harfli kısımların tapu kaydının iptali ile davacı adına tesciline, davalı köy yönünden pasif husumet yokluğundan davanın reddine, dava dışı üçüncü kişiler adına kayıtlı 1 34... , 16, 17 parseller içinde kalan (C) harfli kısma yönelik usulüne uygun açılmış dava olmadığından karar verilmesine yer olmadığına karar verilmiştir.

IV. KALDIRMA KARARI VE SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A. Kaldırma Kararı

İlk Derece Mahkemesinin 15.01.2020 tarihli kararına karşı süresi içinde davalı Hazine temsilcisi tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin 05.03.2020 tarihli kararı ile; zilyetlik araştırmanın yetersiz olduğu belirtilerek İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasına, dosyanın Mahkemesine gönderilmesine karar verilmiştir.

B. İlk Derece Mahkemesince Kaldırma Sonrası Verilen Karar

İlk Derece Mahkemesinin ilâm başlığında tarih ve sayısı belirtilen kararıyla; dava konusu 1 34... parselin komşu parsel tutanaklarının getirtildiği, senetsizden şahıslar adına tespit gören tarım arazileri oldukları, Sivas İl Tarım Müdürlüğünün yazısında dava konusu taşınmazın mera veya ormanla ilgisi bulunmadığının bildirildiği, tanıklarca murisin 2008'deki vefatından sonra arazinin boş kalmadığı, davacının yeğenleri tarafından icar verilerek ekildiği, son 3-4 yıldır da davacının bizzat ektiğinin beyan edildiği,

tespit bilirkişilerinin kadastro sırasında araziye gitmediklerini, sadece o an sürülü olmadığı için imzaladıklarını beyan ettikleri, jeodezi ve fotogrametri bilirkişi raporunda 1957, 19 73... tarihli hava fotoğraflarında (A) ve (B) kısımlarının sınırlarının belirgin olduğu ve tarımsal amaçlı kullanıldığı, imar-ihyanın 1957'den önce tamamlandığının bildirildiği, ziraat mühendisi bilirkişi raporunda dava konusu (A) ve (B) kısımlarının komşu parsellerden taş yığınları ve tump ile ayrıldığının ve tarım arazisi vasfında olduklarının bildirildiği,

toplanan deliler ve dosya kapsamıyla dava konusu (A) ve (B) harfli kısımların davacının babası ...'a ait olduğu ve en az 50 yıldır kullandığı, murisin ölümünden sonra mirasen ve taksimen davacıya intikal ettiği, zilyetliğin terkinin söz konusu olmadığı, 1957 yılından beri hava fotoğraflarında tarımsal kullanım görüldüğü,

davacı lehine kazandırıcı zamanaşımıyla iktisap koşullarının oluştuğu, ancak davalı köy malik olmadığından köy yönünden pasif husumetin bulunmadığı gerekçesiyle davalı Hazine yönünden davanın kabulü ile 11 parseldeki dava konusu (A) ve (B) harfli kısımların tapu kaydının iptali ile son parsel numarası verilmek üzere ayrı ayrı davacı adına tesciline, davalı köy yönünden pasif husumet yokluğundan davanın reddine karar verilmiştir.

V. İSTİNAF

İlk Derece Mahkemesinin ilâm başlığında tarih ve sayısı belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Hazine temsilsi tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin ilâm başlığında tarih ve sayısı belirtilen kararıyla; dava konusu taşınmaz kısımlarının orman veya mera ile ilgisinin bulunmadığı tespit edildiği, davacının muris babası ... ...'ın 2008 yılında ölümüne kadar en az 30 yıl malik sıfatıyla zilyet olduğu, imar- ihyanın 2009 yılındaki kadastro tespitinden çok daha önce tamamlandığı, tanık ve bilirkişi beyanlarıyla zilyetliğin terk edilmediği,

davacının il dışında olduğu dönemlerde araziyi yeğenlerine icara vererek kendi adına kullandığı, zilyetliğin kesintiye uğramadığı, denetime elverişli jeodezi ve fotogrametri bilirkişisinin raporunda 1957, 19 73... tarihli hava fotoğraflarının tamamında dava konusu (A) ve (B) kısımlarının tarımsal amaçlı kullanıldığının ve sınırlarının belirgin olduğunun görüldüğü, davacı ve muris babasının aynı çalışma alanında senetsizden norm miktarlarını aşmadığı, kaldırma kararında belirtilen eksikliklerin tamamlandığı, İlk Derece Mahkemesi kararının usul ve yasaya uygun olduğu gerekçesiyle başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.

VI. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

Davalı Hazine temsilcisi temyiz dilekçesinde; eksik araştırma ve incelemeye dayalı hükmün usul ve yasaya aykırı olduğunu belirterek Bölge Adliye Mahkemesi kararının kaldırılmasını, İlk Derece Mahkemesi kararının bozulmasını istemiştir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Dava; kadastro öncesi irsen intikâl, taksim ve eklemeli kazandırıcı zamanaşımı zilyetliği nedenlerine dayalı tapu iptali ve tescil istemine ilişkindir.

1. Dosya kapsamından; Sivas ili, ... ilçesi, ... köyündeki 1 34... parsel sayılı taşınmazın kadastro çalışmaları sırasında Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerlerden olduğu, mülkiyet iddiası olmadığı sebebiyle 104.373,26 metrekare yüz ölçümlü ham toprak vasfıyla 08.09.2008 tarihinde davalı Hazine adına tespit edildiği, askı ilân süresinde itiraz edilmeyen tespitin 26.05.2009 tarihinde kesinleştiği, davacı tarafından 11 parsel içindeki (A) harfli 6.466,61, (B) harfli 3.559,32 metrekare yüz ölçümlü taşınmaz bölümleri hakkında kadastro öncesi irsen intikâl, taksim ve eklemeli kazandırıcı zamanaşımı zilyetliğine dayanılarak 16.07.2018 tarihinde eldeki davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

2. İlk Derece Mahkemesince (A) ve (B) harfli kısımların tespit tarihinden geriye en az 50 yıldır tarım arazisi olarak kullanıldığı, imar-ihya edildiği, murisin ölümü sonrası taksimen davacıya isabet ettiği, zilyetlik terkinin söz konusu olmadığı ve taşınmazların mera ile ilgisi bulunmadığı gerekçesiyle davanın kabulü ile (A) ve (B) harfli kısımların tapu kaydının iptali ve davacı adına tesciline karar verilmiş ise de yapılan araştırma ve inceleme ile ziraat bilirkişi raporlarının hüküm vermeye elverişli olduğu söylenemez.

3. Öncelikle 22.10.2021 tarihli keşif sonrası (A) ve (B) harfli taşınmazlar hakkında alınan, ziraat mühendisi Necip Kılıç tarafından düzenlenen 03.11.2021 tarihli raporda (A) harfli kısmın işlenmemiş olduğu, tarım yapılmadığı, terk edilmiş olduğu, toprak derinliğinin 20-50 cm arasında sığ derinlikte olduğu, %10-50 oranında taşlılık olduğu, (B) harfli kısımda ise anız artığı olduğu, yakın zamana kadar tarımsal faaliyet yapıldığı, toprak derinliğinin 20-50 cm aralığında olduğu, % 6-12 arası eğime sahip olduğu,

bakiye ham toprak parseliyle arasında imar-ihya sonucu oluşmuş belirgin tump sınırlarının oluştuğu, (A) ve (B)'nin imar-ihya sonucu oluşan kuru tarım arazisi vasfında olduğu bildirilmiş ise de, raporda taşınmazlarının öncesinin imar-ihyaya muhtaç yerlerden olup olmadığı, (A) ve (B) harfli kısımların güney komşusu 35 parsel sayılı mera parseli ile aralarında doğal veya yapay ayırt edici sınır olup olmadığı, mera parseli ile bu kısımlar arasında toprak yapısı, bitki örtüsü gibi ne gibi farklılıklar olduğuna dair karşılaştırmalı inceleme yapılmadığı,

(A) ve (B) harfli kısımların güney komşu mera parseli ile sınırının renkli fotoğrafları çekilip dosya arasına konmadığı, dava konusu (A) ve (B) harfli kısımların dosyadaki mevcut fotoğrafları incelendiğinde ise raporda kuru tarım arazisi olarak nitelendirilmesine,

imar-ihyalarının tamamlandığı belirtilmesine rağmen taşınmaz bölümleri üzerinde büyük taş parçalarının olduğu görülmekle, bu haliyle düzenlenen ziraat raporunun taşınmazın evveliyatındaki ve keşif tarihindeki niteliğini, toprak yapısını ve kullanım şeklini, öncesinin imar-ihyaya muhtaç yerlerden olup olmadığını, öncesi imar-ihyaya muhtaç yerlerden ise imar-ihyanın ne zaman başlayıp tamamlandığını aydınlatacak mahiyette bulunmadığı, taşınmazın güney komşu mera parseli ile karşılaştırmasına, mera parseli ile toprak yapısı, bitki örtüsü, eğim gibi doğal veya yapay hangi unsurlarla ayrıldığına dair bilgi içermediği açıktır.

4. Hâl böyle olunca; Mahkemece mahallinde yaşlı, tarafsız, yöreyi iyi bilen, davada yararı bulunmayan şahıslar arasından seçilecek mahalli bilirkişiler ve taraf tanıkları, 1 jeodezi ve fotogrametri mühendisi, 1 fen bilirkişisi ile önceki heyetten farklı kişilerden oluşan 3 kişilik ziraat mühendisi kurulunun katılımı ile yeniden keşif yapılmalıdır.

5. Yapılacak keşifte dinlenecek mahalli bilirkişi ve tanıklardan taşınmazın öncesi itibariyle kime ait olduğu, kimden kime ne zaman ve ne şekilde intikal ettiği, kim tarafından ne zamandan beri ve hangi tasarruflarla zilyet edildiği, öncesi itibariyle davacının murislerine ait olması halinde davacıya ne şekilde intikal ettiği, dava konusu kısımların öncesinin imar-ihya gerektiren yerlerden olup olmadığı,

böyle yerlerden ise imar-ihyaya konu edilip edilmediği ve edilmiş ise imar-ihyasının hangi tarihte başlayıp tamamlandığı hususları etraflıca sorulup maddi olaylara dayalı olarak açıklattırılmalı, mahalli bilirkişiler ve tanıkların sözleri arasında doğabilecek çelişkiler gerektiğinde yüzleştirme yapılarak giderilmeye çalışılmalı, yerel bilirkişi ve tanıkların sözleri komşu parsellere ait tutanak ve dayanaklarıyla denetlenmelidir.

6. Ziraat mühendisleri kurulundan dava konusu taşınmazın kullanım durumunu, öncesinin imar-ihyaya muhtaç yerlerden olup olmadığını, böyle yerlerden ise imar-ihya edilip edilmediği, ne şekilde imar-ihya edildiği, edilmiş ise hangi tarihte tamamlandığı,

taşınmaz üzerindeki bitki örtüsü, varsa ağaçların yaş ve cinsleri, taşınmazın tarıma elverişliliği, taşlılık, tuzluluk, alkalilik, eğim ve erozyon gibi tarımsal faaliyete engel teşkil edecek olumsuzlukların bulunup bulunmadığı hususlarında önceki tarihli ziraatçi bilirkişi raporlarını da irdeler şekilde taşınmaz bölümlerinin önceki ve şimdiki tarımsal niteliğini açıklayan, komşu parsellerle ve özellikle bakiye ham toprak ve mera parseliyle karşılaştırmalı biçimde toprak yapısı, eğimi, bitki deseni ve diğer yönlerden komşu ham toprak ve mera parselinden nasıl ayrıldığı,

güneydeki mera parseli ile arasında doğal ya da yapay ayırt edici bir sınır bulunup bulunmadığı, taşınmazın meradan açılan bir yer olup olmadığı, meranın devamı niteliğinde olup olmadığı, taşınmazın imar-ihyasının tamamlanıp- tamamlanmadığı, taşınmazın eğim yahut taşlılık sorununun olup olmadığı, zeminin toprak yapısının işlenmek suretiyle pulluk tabakasına ulaşıp ulaşmadığı,

sürdürülen zilyetlik var ise zilyetliğin şeklini ve süresini bildiren, taşınmaz bölümünün ve komşu parseller ile sınırlarının değişik yönlerden çekilmiş ve hangi bölüme ait olduğu işaretlenmiş renkli fotoğrafları ile desteklenmiş, bilimsel esaslara ve somut verilere dayalı ayrıntılı ve gerekçeli rapor alınmalıdır.

7. Jeodezi ve fotogrametri mühendisi bilirkişiden dava konusu taşınmazın kadastro paftasındaki konumunun bilgisayar programı aracılığıyla hava fotoğraflarına aktarılması suretiyle hava fotoğraflarının ait oldukları yıllara göre taşınmaz bölümünün niteliğini, imar-ihyaya konu olup olmadığını, olmuş ise imar-ihyaya en erken ne zaman başlanıldığını ve imar-ihyanın hangi tarihte tamamlandığını, taşınmazın ekonomik amacına uygun olarak tarım arazisi niteliğiyle zilyetliğine ne zaman başlanıldığını ve zilyetliğin hangi tasarruflarla sürdürüldüğünü belirten ayrıntılı ve gerekçeli rapor düzenlemesi istenilmelidir.

8. Fen bilirkişisine keşfi takibe imkan verir ve denetime elverişli kroki ile ayrıntılı rapor düzenlettirilmelidir.

9. Tanık ve mahalli bilirkişi beyanları bilimsel esaslara ve maddi bulgulara dayanılarak hazırlanan söz konusu bilirkişi raporlarıyla denetlenmeli ve bundan sonra iddia ve savunma çerçevesinde toplanan tüm deliller birlikte değerlendirilerek sonucuna göre bir karar verilmelidir.

VII. KARAR