Yargıtay 1. Hukuk Dairesi E.2024/4886 K.2025/5372

Mahkeme kararı davacı Hazine vekili ve davalı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikler yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı Hazine vekili dava dilekçesinde özetle; Hakkari ili, ... ilçesi, ... köyünde bulunan 1 16... parsel sayılı taşınmazın kadastro çalışmalarında davalı adına tespit ve tescil edildiğini, taşınmazın tepelik ve yamaç alanda kaldığı gibi %15-20 eğimli olduğu, imar-ihya görmediği, tarım amaçlı kullanılmadığı, boş olup yabani ot ve çayırlarla kaplı olduğunu belirterek taşınmazın davalı adına olan tapu kaydının iptali ile Hazine adına tesciline karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı; dava konusu taşınmazın atalarından kendisine kaldığını, 100 yılı aşkın bir süredir zilyet ve tasarrufunda olduğunu, Devletin hüküm ve tasarrufu altında kalan yerlerden olmadığı gibi mütegayyip şahıslardan kalan yerlerden de olmadığını belirterek davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

III. MAHKEME KARARI

Mahkemenin 17.04.2014 tarih ve 2008/403 Esas, 2014/198 Karar sayılı kararıyla; dava konusu taşınmazın teknik bilirkişilerin 18.06.2009 tarihli raporu ekindeki krokide (A) harfi ile gösterilen kısmı yönünden davalılar lehine zilyetlikle kazanma şartlarının oluşmadığı hususunun davacı tarafça ispatlanamadığı gerekçesiyle davanın reddine, söz konusu teknik bilirkişilerin raporunda (B) harfi ile gösterilen 11.391,15 m²'lik alan yönünden ise, % 43 eğimli olduğu, tarıma elverişli olmadığı, zilyetlikle kazanmaya müsait olmadığı, Kadastro Kanunu'nun 17... . maddeleri uyarınca ekonomik olarak değerlendirilebileceği gerekçesiyle bu kısma ilişkin davanın kabulüne karar verilmiştir.

IV. BOZMA ve BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A. Bozma Kararı

1. Mahkemenin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı Hazine vekili temyiz başvurusunda bulunmuştur.

2. Yargıtay (Kapatılan) 16. Hukuk Dairesinin 21.12.2020 tarih ve 2018/2451 Esas, 2020/6190 Karar sayılı kararıyla; Mahkemece, çekişmeli taşınmazın 18.06.2009 tarihli fen bilirkişisi raporunda (A) harfiyle gösterilen bölümüne davacı Hazine tarafından zilyetlikle iktisap koşullarının oluşmadığı hususunda delil sunulmaması gerekçe gösterilerek çekişmeli taşınmaz bölümünün tarıma elverişli alan olup, devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerler olmadığı kabul edilmek suretiyle hüküm kurulmuş ise de, yapılan araştırma, inceleme ve uygulamanın karar vermek için yeterli bulunmadığı gerekçesiyle hükmün bozulmasına karar verilmiştir.

B. Mahkemece Bozmaya Uyularak Verilen Karar

Bozmaya uyan Mahkemenin ilam başlığında tarih ve sayısı belirtilen kararıyla; davanın kısmen kabulü ile, Hakkari ili, ... ilçesi, ... köyü, Girkihazine mevkii, 1 16... parsel sayılı taşınmazın 18.06.2009 tarihli teknik bilirkişi raporunun ekinde yer alan krokide (B) harfi ve yeşil renk ile gösterilen 11.391,15 m²'lik kısmının davalı adına kayıtlı olan tapusunun iptali ile, davacı Hazine adına tapuya kayıt ve tesciline, kalan kısmın davalı üzerinde bırakılmasına, fazlaya ilişkin talebin reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

Davacı Hazine vekili temyiz dilekçesinde özetle.

Mahkemece verilen kararın usul ve yasaya aykırı olduğunu, bilirkişi raporlarının genelinde çelişki olduğunu, bozma öncesi raporlarda eğimin %43, %7, bozma sonrası raporlarda ise eğimin yaklaşık %20 olarak hesaplandığını, eğimi bu kadar fazla olan taşınmazda tarım yapılabilmesine olanak olmadığını, dava konusu ettikleri ve reddedilen (A) harfi ile gösterilen kısımda tarımsal ürüne rastlanılmadığını, bu konuda yalnızca mahalli bilirkişi beyanlarına itibar edilmesinin mümkün olmadığını, dosyaya delil olarak sunulan 28.05.2008 tarihli tutanakta arazinin eğimli, boş, yabani ot ve çayırlarla kaplı olduğunun tespit edildiğini,

taşınmazın tepeli ve yamaç alanda kaldığı gibi %15-20 eğimli bir yapıya sahip olduğunu, imar-ihya görmediğini, tarımsal amaçlı kullanılmadığını, bu durumlar göz önüne alınmadan davanın kısmen kabulüne karar verilmesinin hatalı olduğunu, ayrıca dava konusu taşınmaza ait hava fotoğrafları ve çekişmeli taşınmazı komşu parseller ile birlikte konumunu gösterecek şekilde ilk tesis ve düzeltme işlemi sonucu oluşan haritaları uydu fotoğrafı ve ortofoto üzerinde çakıştıran denetime elverişli harita düzenlenmesi gerekirken dosyanın bu yönüyle de eksik kaldığını,

taşınmazın tamamen Hazine adına tescil edilmesi gerektiğini belirterek hükmün bozulmasına karara verilmesini talep etmiştir.

Davalı vekili temyiz dilekçesinde özetle; verilen kararın usul ve yasaya aykırı olduğunu, kabul kararı verilen kısım yönünden hükmün bozulmasına karar verilmesini talep etmiştir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Dava, kadastro öncesi nedene dayalı tapu iptali ve tescil istemine ilişkindir.

Kadastro sonucu, Hakkari ili, ... ilçesi, ... köyü çalışma alanında bulunan 1 16... parsel sayılı 20.176,25 metrekare yüz ölçümündeki taşınmaz, irsen intikal, taksim ve kazandırıcı zamanaşımı zilyetliği nedeniyle tarla vasfıyla davalı ... adına tespit ve tescil edilmiştir.

Hemen belirtilmelidir ki. Mahkemenin 17.04.2014 tarih ve 2008/403 Esas, 2014/198 Karar sayılı ilk kararıyla dava konusu taşınmazın teknik bilirkişilerin 18.06.2009 tarihli raporu ekindeki krokide (A) harfi ile gösterilen kısmı yönünden davanın reddine (B) harfi ile gösterilen 11.391,15 m²'lik kısım yönünden ise davanın kabulüne karar verildiği, kararın yalnızca dava konusu taşınmazda (A) harfiyle gösterilen ve reddedilen kısım yönünden davacı Hazine tarafından temyiz edildiği,

(B) harfi ile gösterilen kısım yönünden davanın kabulüne ilişkin ilk kararı temyiz etmeyen davalı yönünden verilen kararın davacı lehine kazanılmış hak oluşturacağı kuşkusuz olup kabul kararı verilen (B) harfi ile gösterilen bölüm yönünden ilk kararı temyiz etmeyen davalının ikinci kararı temyiz etme yetkisi olmadığından davalı vekilinin temyiz dilekçesinin reddine karar vermek gerekmiştir.

Davacı Hazine vekilinin temyiz itirazlarına gelince;

Mahkemece bozma ilamına uyularak davalı yararına zilyetlikle mülk edinme koşullarının gerçekleştiği gerekçesiyle yazılı şekilde (A) harfi ile gösterilen çekişmeli taşınmaz bölümü yönünden davanın reddine hükmedilmiş ise de yapılan araştırma ve inceleme eksik olduğu gibi bozma ilamının gerekleri de tam olarak yerine getirilmemiştir.

Bozma ilamında bir taşınmaz üzerinde sürdürülen zilyetliğin şekli ve süresini belirleme hususunda en etkili yöntemin hava fotoğrafları incelemesi olduğu, tespit tarihi olan 2007 yılından 15-20-25 yıl öncesine (bulunmadığı takdirde en yakın tarihlere) ait farklı dönemlerde çekilmiş en az üç adet stereoskopik hava fotoğrafının tarihleri açıkça yazılmak suretiyle Harita Genel Müdürlüğünden getirtilerek dosya arasına konulduktan sonra hava fotoğraflarının stereoskop aletiyle incelemesi yaptırılarak çekişmeli taşınmazın fotoğrafların çekildikleri tarihlerdeki niteliği,

kullanım şekli ve süresi ile varsa imar-ihyanın tamamlanıp tamamlanmadığı hususlarında ayrıntılı rapor düzenlettirilmesi istenildiği halde ziraat mühendisi bilirkişiler ve jeodezi ve fotogrametri mühendisi bilirkişi heyetinin 14.08.2023 tarihli raporunda jeodezi ve fotogrametri bilirkişisinin hava fotoğraflarına ilişkin değerlendirmesinin olmadığı, çekişmeli taşınmazın niteliği, kullanım şekli ve süresi ile varsa imar-ihyanın tamamlanıp tamamlanmadığı hususlarına ilişkin olarak hava fotoğraflarının çekildiği tarihlere göre ayrı ayrı değerlendirmeye yer verilmediği,

çekişmeli taşınmazın konumlarının hava fotoğraflarında gösterilmediği anlaşılmıştır.

Hâl böyle olunca; doğru sonuca varılabilmesi için Mahkemece öncelikle Harita Genel Müdürlüğü web sitesinin harita sorgulama sayfasına girilerek taşınmazın bulunduğu köyü/Mahalleyi kapsayacak şekilde hangi yıllara ait hava fotoğrafı bulunduğu araştırılıp belirlenmek ve (denetimin sağlanması bakımından) ilgi sayfanın çıktısı dosya içerisine konulmak suretiyle buradan elde edilen verilere göre kadastro tespit tarihi olan 2007 yılından 15-20-25 yıl öncesine (bulunmadığı takdirde en yakın tarihlere) ait farklı dönemlerde çekilmiş en az üç adet stereoskopik hava fotoğrafı tarihleri açıkça yazılmak suretiyle Harita Genel Müdürlüğünden getirtilerek

dosya arasına konulmalı, aynı tarihler arasında düzenlenen fotoplan, fotometrik ve fotogrametrik paftalar, uydu fotoğrafları ile memleket haritaları ilgili kurumlardan celbedilmeli, dosya bu şekilde keşfe hazır hale getirildikten sonra mahallinde elverdiğince yaşlı, tarafsız, yöreyi iyi bilen ve davada yararı bulunmayan şahıslar arasından seçilecek üç kişilik yerel bilirkişi kurulu ve taraf tanıkları ile önceki keşiflere refakat etmeyen fen bilirkişisi, 3 kişilik jeodezi ve fotogrametri uzmanı bilirkişi ve üç kişilik ziraatçi bilirkişi kurulunun katılımıyla yeniden keşif yapılmalıdır.

Yapılacak keşifte dinlenilecek yerel bilirkişiler ve taraf tanıklarından çekişmeli taşınmazın öncesinin ne olduğu, imar-ihyaya muhtaç yerlerden olup olmadığı, taşınmaz üzerindeki zilyetliğin hangi tarihte ve ne zaman başladığı, zilyetliğin hangi tasarruflarla sürdürüldüğü, kimden kime ve nasıl intikal ettiği, taşınmaz imar-ihyaya muhtaç yerlerden ise ne şekilde imar-ihya edildiği ve imar-ihyanın ne zaman tamamlandığı hususları etraflıca sorulup maddi olaylara dayalı olarak açıklattırılmalı, beyanlar arasında çelişki oluştuğu takdirde yöntemine uygun şekilde çelişkiler giderilmeye çalışılmalı, yerel bilirkişi ve tanık sözleri komşu parsellerin tutanak ve dayanakları ile denetlenmelidir.

Ziraat mühendisleri bilirkişi kurulundan taşınmazın niteliğini, zirai durumunu, üzerinde sürdürülen zilyetliğin şeklini ve süresini, zilyetlik var ise ara verilip verilmediğini, taşınmaz üzerindeki bitki örtüsünü, taşınmazın imar-ihyaya konu olmaya başladığı ve imar-ihyanın hangi tarihte tamamlandığı hususlarını açıklayan ve komşu parsellerle karşılaştırmalı biçimde toprak yapısını, eğimini ve bitki desenini irdeleyen, önceki ziraat bilirkişi raporlarını değerlendiren, taşınmazın değişik yönlerden çekilmiş ve sınırları işaretlenen fotoğrafları ile desteklenmiş, somut verilere ve bilimsel esaslara dayanan ayrıntılı ve gerekçeli rapor alınmalıdır.

Jeodezi ve fotogrametri uzmanı bilirkişi kurulundan yukarıda belirtilen tarihlerde çekilmiş hava ve uydu fotoğrafları üzerinden bilirkişilere bilimsel yöntemlerle hava fotoğrafı ile kadastro paftası ölçeği harita çizim programları aracılığıyla eşitlenerek çekişmeli taşınmazın konumu çevre parsellerle birlikte harita üzerinde göstertilip hava fotoğrafları ile kadastro paftası çakıştırılmak suretiyle stereoskop ile inceleme yaptırılmalı, çekişmeli taşınmazın fotoğrafların çekildikleri tarihlerdeki niteliği, kullanım şekli ve süresi ile varsa imar-ihyanın tamamlanıp tamamlanmadığı hususlarında ayrıntılı rapor düzenlettirilmeli,

belirtilen dönemlere ilişkin memleket haritaları ile uydu fotoğrafları yapılacak inceleme sırasında dikkate alınmalı ve çekişmeli taşınmazın değişik yönlerden ve komşu parseller ile arasındaki sınırları gösterecek şekilde çekilmiş yakın plan panoramik fotoğrafları dosya arasına konulmalıdır.

Fen bilirkişisine denetime açık ve keşfi takibe imkan verir rapor ve harita düzenlettirilmesi ve bundan sonra iddia ve savunma çerçevesinde toplanan tüm deliller birlikte değerlendirilerek ve usuli kazanılmış haklar da gözetilerek sonucuna göre bir karar verilmelidir. Mahkemece bu hususlar göz ardı edilerek eksik incelemeyle yazılı şekilde hüküm kurulması isabetsiz olup hükmün bozulmasına karar verilmesi gerekmiştir.

VI. KARAR