Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2008/10236 K.2010/2558

......

Davacı vekili, 506 sayılı Kanun kapsamındaki zorunlu sigortalılık sürelerinin tespitini istemiştir. Mahkemece, davanın kısmen kabulü yönünde karar verilmiştir. Hükmün, davalılar vekilleri tarafından temyiz edilmesi üzerine, temyiz isteklerinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hâkimi ... tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kâğıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tespit edildi.

Dava; davalı işveren konumunda yer alan ... ... ...’na bağlı Halk ... Merkezlerinde usta öğretici olarak, ....01.1985 – 01.06.2004 tarihleri arasında her ay 30 gün süreyle (tam süreli) çalışıldığının tespiti istemine ilişkindir.

Taraflar arasındaki uyuşmazlık konusu dönemde hakkında dokuz adet işe giriş bildirgesi düzenlenen ve usta öğretici olarak ders ücreti karşılığı çalışmış olan davacının, davalı işveren kayıt ve belgelerindeki toplam aylık çalışma saatinin, ... günlük çalışma saatine bölünmesi suretiyle hesaplanan aylık çalışma gün sayısının, sigortalı hizmet olarak davalı Kuruma bildirildiği, mahkemece yürütülen yargılamada çeşitli yıllara ilişkin olarak günlük plân defterleri ile yoklama ve ders defterlerinin getirtildiği anlaşılmakta olup, ... ve öğretim dönemleri başlangıç ve bitiş tarihleri esas alınarak,

anılan tarihler arasında, 1994/.... dönem, 1995 ve 1996 yılları ile 1997/...-.... dönemleri dışlanmak suretiyle tam gün üzerinden eksiksiz çalışıldığının tespiti yönünde hüküm kurulmuştur.

5510 sayılı ... ve ... Sigortası Kanununun 01.....2008 günü yürürlüğe giren geçici ...’nci maddesinde yer alan; bu Kanunun yürürlük tarihine kadar 506 sayılı, 1479 sayılı, 2925 sayılı, bu Kanunla mülga 2926 sayılı, 5434 sayılı Kanunlar ile 506 sayılı Kanunun geçici ...’nci maddesine göre sandıklara tâbi sigortalılık başlangıçları ile hizmet sürelerinin, fiilî hizmet süresi zammının, itibarî hizmet sürelerinin, borçlandırılan ve ihya edilen süreler ve sigortalılık sürelerinin tabi oldukları kanun hükümlerine göre değerlendirileceği yönündeki düzenleme ve genel olarak kanunların geriye yürümemesi (geçmişe etkili olmaması) kuralı karşısında davanın yasal dayanağı 506 sayılı Kanunun 79’uncu

.....

maddesinin onuncu fıkrası ile 1739 sayılı ... ... Temel Kanununun 47’nci maddesidir.

“Uzman ve usta öğreticiler” başlığını taşıyan 47’nci maddede; örgün ve yaygın ... kurumlarında ve hizmet içi yetiştirme kurs, seminer ve konferanslarında uzman ve usta öğreticilerin de geçici veya sürekli olarak görevlendirilebilecekleri, öğretim tür ve seviyelerine göre uzman ve usta öğreticilerin seçimlerinde aranacak koşulların, görev ve yetkilerinin yönetmeliklerle belirleneceği açıklanmıştır. Anılan Kanun hükmüne dayanılarak çıkartılan ... ... ...

Kurumlarında Sözleşmeli veya Ek Ders Görevi İle Görevlendirilecek Uzman ve Usta Öğreticiler Hakkında Yönetmeliğin ...’inci maddesinde; uzman ve usta öğreticilerin geçici personel olarak veya ek ders görevi verilmesi yoluyla olmak üzere iki şekilde görevlendirilecekleri belirtilerek,

geçici personel olarak görevlendirilecek uzman ve usta öğreticiler ile yapılacak sözleşme esaslarının 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun ...’üncü maddesine göre Bakanlıkça hazırlanacağı, ...’üncü maddede belirtilen esaslara göre ek ders görevi verilmesi yoluyla görevlendirilecek uzman ve usta öğreticilere ise, 657 sayılı Kanunun 89’uncu maddesi uyarınca 01.....2006 tarihli ve 2006/11350 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Millî ... ...

Yönetici ve Öğretmenlerinin Ders ve Ek Ders Saatlerine İlişkin Kararda belirtilen miktarda ek ders görevi verilebileceği bildirilmiştir.

Ayrıca, söz konusu Yönetmeliğin ...’inci maddesinde, geçici sözleşmeli olarak görevlendirilen uzman ve usta öğreticilerin haftalık çalışma süresinin kırk saat olduğu, ...’uncu maddesinde de, uzman ve usta öğreticilerin günlük çalışma süresinin en fazla sekiz saat olduğu, kurum müdürünün, Cumartesi, Pazar günleri de dahil olmak üzere, uzman ve usta öğreticilere günün 08.00 - 23.00 saatleri arasında görev verebileceği hüküm altına alınmıştır.

Anlaşılacağı üzere usta öğreticilerin çalışma esasları ve çalışmaları sırasında tabi olacakları statü, yukarıda sıralanan mevzuat kapsamında ayrıntılı olarak düzenlenmiş olup; bu düzenlemelere egemen ilkeler ile 4857 sayılı ...

Kanununun “Kısmi süreli ve tam süreli ... sözleşmesi” başlıklı ...’üncü maddesinde yer alan; işçinin normal haftalık çalışma süresinin, tam süreli ... sözleşmesiyle çalışan emsal işçiye göre önemli ölçüde daha az belirlenmesi durumunda sözleşmenin kısmi süreli ... sözleşmesi olduğu yönündeki hüküm birlikte ele alındığında; usta öğreticilerin çalışma ilişkilerinde, “tam süreli ... sözleşmesi” olarak nitelendirilmeye olanak verecek bir bağımlılığın bulunmadığı, bunların, öngörülen ve önceden belirlenen süre içerisinde bir çalışma yükümlülüğünü kabullendikleri ve ders saati karşılığında da, ücrete hak kazandıkları belirgindir.

Ayrıca, 5510 sayılı Kanunun ........2008 günü yürürlüğe giren 80’inci maddesinin birinci fıkrasının (j) bendinde yer alan; ... ... ...’na bağlı her derece ve türdeki örgün ve yaygın ... kurumlarında ek ders ücreti karşılığında ilgili mevzuatı çerçevesinde uzman ve usta öğretici olarak çalıştırılanların prim ödeme gün sayılarının 30 günü aşmamak kaydıyla, bir takvim ayı içerisinde hak -...-...

kazandıkları brüt ek ders ücreti toplam tutarının, prime esas günlük kazanç alt sınırına bölünmesi sonucu bulunacağına, bu şekilde yapılacak hesaplamalarda tam sayıdan sonraki küsuratların dikkate alınmayacağına ilişkin düzenlemeyle de usta öğreticilerin çalışmalarının tam süreli olmadığı açıkça belirtilmiştir.

Diğer taraftan, özellikle; çalışmaların gerçekleştiği işyeri kamu kuruluşuna ait olmakla, bu tür işyerlerindeki çalışmaların kayıtlara geçirilip ücret ödemelerinin belgelere dayandırılması asıl olduğundan, resmi kayıt ve davacının imzasını taşıyan belge içerikleri ile çelişkili tanık anlatımlarına değer verilemeyeceği, tam gün esası ve aylık karşılığı olmayan çalışmaların, günlük çalışma saatine göre ve kısmi zamanlı çalışma olması nedeniyle bu çerçevede değerlendirme yapılarak sonucuna göre karar verilmesi gerektiği açıktır.

Nitekim ... Hukuk Genel Kurulu’nun ....09.2008 gün 2008/...-555 Esas 2008/530 sayılı kararında da, aynı yaklaşım ve görüş benimsenmiştir. Bununla birlikte; bu şekildeki bir çalışma ilişkisinde, tam süreli çalışmaya ilişkin hakların doğduğu kabul edilemez ise de; yasa ve sözleşmelerde belirtilen sınırlamalara aykırı, tam süreli ... sözleşmesinin unsurlarının gerçekleştiği bir çalışma durumunun eylemli olarak oluştuğunun iddia edilip kanıtlanması da olanaklıdır.

Ancak, bu yöndeki iddia, resmi belgelerde belirtilen ders saatlerinden sonra kursta kalmanın haklı gerekçesinin bulunduğu ve tam süreli (ayda 30 gün süreyle) çalışma olgusu; hizmet tespiti davalarının kamu düzenine ilişkin niteliği gözetilerek araştırılmalı, resmi kurum niteliğine sahip işveren yönünden ücret ödemelerinin kayıtlara dayalı olması gerektiği dikkate alınmalı, günlük plân defterleri, yoklama ve ders defterleri içerikleri ile Kurum kayıtlarına yansıyan bilgilerin aksinin kanıtlanmasına yönelik delillerin hüküm kurmaya elverişli olup olmadığı,

... güvenlik hakkının yaşama geçirilmesine yönelik davanın özelliklerinin gerektirdiği duyarlılık uyarınca denetlenmelidir.

Bu maddi ve hukuki olgular göz önünde bulundurulmaksızın, mahkemece, eksik inceleme ve araştırma sonucu, yukarıda açıklanan kanıtlama yöntemi izlenmeksizin, tanık anlatımlarına dayanılarak yazılı şekilde karar verilmesi isabetsiz olduğu gibi; kabule göre.

Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununun 74’üncü maddesinde, Medeni Kanun ile belirtilen hükümler saklı olmak üzere, hakimin her iki tarafın iddia ve savunmalarıyla bağlı bulunduğu, ondan fazlası veya başka bir şey hakkında karar veremeyeceği belirtilmiş olmakla, hukuk yargılamasında “istemle bağlılık” ilkesinin egemen olduğu gerçeği göz ardı edilerek, talebin 01.06.2004 günü itibarıyla sınırlandırıldığı dikkate alınmaksızın, 06.....2004 – 30.06.2005 dönemine ilişkin olarak ve üstelik herhangi bir eksik bildirim de bulunmamasına karşın on günlük sürenin hüküm altına alınması, usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir.

O halde, davalılar vekillerinin bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve hüküm bozulmalıdır.

...

....