Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2011/5914 K.2012/13393

Dava, yersiz ödenen aylığın tahsili istemine ilişkindir.

Mahkemece, ilamında belirtildiği şekilde davanın kabulüne karar verilmiştir.

Hükmün, davalı tarafından temyiz edilmesi üzerine temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tespit edildi.

Davalı murisinin, hazır giyim faaliyetinden dolayı 03.02.1986-01.08.1988 tarihleri arasında vergi, 03.02.1986-05.12.1998 tarihleri arasında terziler odası kaydı bulunmakta olup, murisin 19.06.1997'de vefat ettiği, davalıya 01.07.1997 tarihi itibarıyla ölüm aylığı bağlandığı, anılan oda kayıtları ü/erinde yapılan inceleme sonucu usulsüzlük sebebiyle geçersiz sayılması sonucu, oda kaydına dayalı sigortalılığın ve ölüm aylığının iptal edilerek, yersiz ödenen aylık nedeniyle borç tahakkuk ettirildiği anlaşılmaktadır.

Mahkemece, davalı murisinin vergi kaydının geçerli olduğu, oda kaydının usulsüz olması nedeniyle ölüm aylığına hak kazanılamayacağı ve prim ödemesinin defaten yapılması nedeniyle isteğe bağlı sigortalılığın da kabul edilemeyeceği belirtilerek davanın kabulüne karar verilmiştir.

Mahkemenin hükmü, eksik inceleme ve araştırmaya dayalıdır.

Bağ-Kur sigortalılığı için asıl olan, kendi nam ve hesabına bağımsız çalışmaktır. Sosyal güvenlik hakkı Anayasamızda düzenlenmiş olup, bu hak ve yükümlülüklerden kaçınılamaz ve vazgeçilemez olması, bu nedenle, iş bu tür davaların, kamusal niteliği gözetilerek, gerçeğin ortaya çıkartılması bakımından kanıtlar resen ve özenle toplanması gerekir.

O halde, ceza dosyası getirtilmeli, usulsüz kayda dair tespitler v.s ceza dosyasıyla birlikte getirtilerek dosya içerisine konulup incelenmeli; Kurum işlemine esas raporun, davalı murisine ilişkin saptamaları ve tüm kayıt -belgeler celbedilmeli; böylece, davalı murisinin, 1479 sayılı Yasanın 24.maddesi çerçevesinde, geçerli bir sigortahğın bulunup bulunmadığı usulünce araştırılıp, varılacak sonuca göre, bir karar verilmesi gerekir.

İhtilaf konusu dönemin tümünde veya bir bölümünde zorunlu sigortalılık şartlarının bulunmadığı sonucuna varıldığı takdirde, Medeni Kanunun 2. maddesinde düzenlenen iyiniyet kuralları çerçevesinde. Kurumun geçmişe yönelik prim borçlarını tahsil edip uzun süre nemalandırmasından sonra, anılan döneme yönelik sigortalılığın iptalinin iyiniyetle bağdaşmayacağı gerçeğinden hareketle, ihtilaf konusu dönem yönünden davacı murisinin isteğe bağlı sigortalı kabul edilip edilmeyeceği hususu irdelenmelidir.

Diğer taraftan, sigortalılık durumunun araştırılmasından bağımsız olarak, davalı, dava konusu miktarı ödediğini iddia etmekte olup, Hukuk Genel Kurulu'nun 05.04.2000 gün ve Esas: 2000/11-745, Karar: 2000/734; 28.05.2003 gün ve Esas: 2003/13-354, Karar: 2003/368 sayılı kararlarında da belirtildiği üzere; borçlunun, yargılamanın henüz tamamlanmadığı temyiz aşamasında, dava konusu borcun tamamen ya da kısmen itfa edilmiş bulunduğunu iddia ettiği durumlarda -yargılama aşamasında sunulmadığı için Yerel Mahkemece değerlendirilememiş olan ödeme iddiası üzerinde gerekli inceleme ve değerlendirme yapılması gerekmektedir

Mahkemece, bu maddi ve hukuki olgular göz ardı edilerek, eksik inceleme ve araştırmayla yazılı şekilde karar tesisi, usul ve yasaya aykırı olup. bozma nedenidir.

O halde, davalının bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve hüküm bozulmalıdır.