Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2011/6420 K.2012/12107

Dava, rücuan tazminat istemine ilişkindir. Mahkeme, ilâmında belirtildiği şekilde davanın kabulüne karar verilmiştir. Hükmün, davacı Kurum avukatı tarafından temyiz edilmesi üzerine, temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hâkimi ... tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tespit edildi.

Dava, ... 1434 isimli tankerin donatım ve tefriş işlerini alan davalı ... Mak Gemi Bak Bakım Onarım Ltd.

Şti.'nde motaj yardımcısı olarak çalışan sigortalının taşlama malzemesi almak için makine dairesinden depo kısmına giderken iskeleden düşerek vefat etmesi şeklinde gelişen iş kazası nedeniyle sigortalınnın hak sahiplerine bağlanan gelir ve yapılan tedavi gideri nedeniyle uğranılan Kurum zararının, davalılardan 506 sayılı Kanunun 26. maddesi gereğince, rücuan tahsili istemine ilişkin olup; mahkemece, hükme esas alınan raporunda, dava dışı ... Gemi İnş. San.

A.Ş.'nin tersanenin sahibi olması nedeniyle asıl işveren olduğu bildirilmiş ise de, tanker sahibi olduğu anlaşılan ... Tankercilik A.Ş. ile bakım ve onarım sözleşmesinin doğrudan davalı ... ...

Gemi Bak Bakım Onarım Ltd Şti tarafından yapılmış olması karşısında, tersane sahibi şirket ile davalı firma arasındaki hukuki ilişkinin niteliğinin tam olarak irdelenmediği, aralarında asıl işveren-taşeron ilişkisinin olup olmadığı hususunun yeterince ortaya konulamadığı kanaatine varılmıştır.

Aracılık; asıl işverenin varlığı, bir başka işverenin asıl işverene ait işin bir bölümünü yapmayı üstlenmesi, asıl işverene ait işyerinde veya işyerinin bir bölümünde iş alanın kendi adına sigortalı çalıştırması unsurlarını içermektedir. Asıl işverenle aracı arasındaki ilişkide taşıma, eser ve benzeri sözleşmelere dayanılması olanaklı ise de, hiç bir şekilde hizmet akdi unsurları bulunmamalıdır.

Aracı kavramının belirleyici özelliği, asıl işverene ait işten bir bölüm iş alınması ve bu işte kendi adına sigortalı çalıştırılmasıdır. Asıl işveren, sözü edilen 4’üncü madde anlamında sigortalıları çalıştıran gerçek veya tüzel kişi olup, asıl - alt işveren ilişkisi için işyerinde asıl iş sahibinin de işçi çalıştırıyor olması gerekmektedir.

Sigortalı çalıştırmayan, “işveren” sıfatını kazanamayacağından, bu durumdaki kişilerden iş alanlar da aracı sayılmayacak ve 87’nci madde kapsamında teselsül hükümlerine göre sorumluluk söz konusu olmayacaktır. İşverenden alınan iş, işverenin sigortalı çalıştırdığı işe göre ayrı ve bağımsız bir işyeri olarak değerlendirilebilecek nitelikte ise, işi alan kimse aracı değil, bağımsız işverendir.

Şu halde işin bütünü başka bir işverene bırakıldığında, alt işverenlik ve dolayısıyla da dayanışmalı sorumluluk söz konusu olmayacaktır. Benzer şekilde, işveren kendisi sigortalı çalıştırmaksızın işi, bölerek ve ihale suretiyle farklı kişilere vermişse, iş sahibi ihale makamı sıfatıyla o işten el çekmekle asıl işveren niteliği taşımadığından alt - asıl işveren ilişkisi de bulunmayacaktır. Değinmek gerekirse, burada önemli olan yön “devir” olgusudur.

Devirden amaçlanan ise, yapılmakta olan işin, bölüm ve eklentilerinden tamamen bağımsız bir sonuç elde etmeye yönelik olarak işi alana bağımsız bir işveren kimliği kazandıracak bir işin devri olmalıdır. Bu açıdan, alınan işin, işverenin asıl işinin bölüm ve eklentilerindeki işin bir kesimi veya yardımcı işler kapsamında bulunması, diğer bir anlatımla, bir işverene ait işyerindeki üretim sürecine, başka bir işverenin dahil olması durumunda “aracıdan” söz edilebilecektir.

Bu noktada belirleyici yön, yapılan işin, diğerinin bütünleyicisi, yardımcı parçası olup olmadığıdır. İşyerindeki üretimle ilgili olmayan ve asıl işin tamamlayıcısı niteliğinde bulunmayan bir işin üstlenilmesi durumunda aracıdan söz etme olanağı kalmayacak ve ortada iki bağımsız işveren bulunduğunun kabulü gerekli olacaktır.

Nitekim, Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 05.05.2004 gün ve 2004/10-233 Esas, 2004/262 Karar sayılı, 20.12.2006 gün ve 2006/21-796 Esas, 2006/812 Karar sayılı, 12.12.2007 gün ve 2007/10-973 Esas, 2007/975 Karar sayılı, 10.11.2010 gün ve 2010/21-497 Esas, 2010/590 Karar sayılı ilamlarında da aynı görüş ve yaklaşım benimsenmiştir.

Yukarıdaki açıklamalar ışığı altında; taşeron sözleşmesi hükümleri ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilmek suretiyle, asıl işveren-taşeron ilişkisi olup olmadığı, bu ilişkinin bulunmadığı sonucuna varılacak olursa, 506 sayılı Kanunun 26/2. maddesi uyarınca sorumluluk şartlarının bulunup bulunmadığını, ceza dosyasıda gözetilmek suretiyle irdeleyen, iş kazasının gerçekleştiği iş kolunda ve iş güvenliği hususlarında uzman kişilerden yeniden rapor alınması gerekirken yetersiz kusur raporuna dayalı olarak eksik inceleme ve yanılgılı değerlendirme sonucu yazılı şekilde hüküm kurulması, usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir.

O halde, davacı Kurum avukatının bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve hüküm bozulmalıdır.