Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2012/11636 K.2012/23251

Davacı, davalılardan Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ... İlköğretim okulunda temizlik işçisi olarak 15/12/1996-14/11/2007 tarihlerinde çalıştığının ve sigorta başlangıç tarihinin 1996 olduğunun tespitini talep etmiştir.

Mahkemece, ilamında belirtildiği şekilde davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Hükmün davalılardan SGK Başkanlığı ve MEB vekilleri tarafından temyiz edilmesi üzerine, temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hâkimi ... tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tespit edildi.

01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Yasanın geçici 7/1. maddesi hükmünde yer alan düzenleme ile genel olarak Kanunların geriye yürümemesi (geçmişe etkili olmaması) kuralı karşısında, davanın yasal dayanağının 506 sayılı Kanunun 79. maddesi olduğu kabul edilmelidir.

506 sayılı Yasanın 2’nci maddesinde genel bir tanım yapılarak, bir hizmet aktine(iş sözleşmesine) dayanarak bir veya birkaç işveren tarafından çalıştırılanların bu kanuna göre “sigortalı” sayılacağı belirtildikten sonra, 3’ncü maddesinde, bu kanun uygulamasında sigortalı sayılmayacak kimseler ile, bazı sigorta kollarının uygulanmayacağı kimseler açıklanmış, 4’ncü maddesinde, bu kanunun uygulanmasında 2’nci maddede belirtilen sigortalıları çalıştıran gerçek veya tüzel kişiler “işveren” olarak tarif edilmiş, 6.maddede de, çalışanların işe alınmalarıyla kendiliğinden sigortalı olacakları hüküm altına alınmıştır.

Anılan kanun kapsamında sigortalı sayılmanın koşulları; iş sözleşmesine göre çalışma, sözleşmede öngörülen edimin (hizmetin) işverene ait işyerinde veya işyerinden sayılan yerlerde görülmesi, 3’ncü maddede belirtilen “sigortalı sayılmayan” kişilerden olunmamasıdır.

İş sözleşmesinin ayırt edici ve belirleyici özelliği, “zaman” ile “bağımlılık” unsurlarıdır. Zaman unsuru, çalışanın iş gücünü belirli veya belirsiz bir süre içinde işveren veya vekilinin buyruğunda bulundurmasını kapsamaktadır ve anılan sürede buyruk ve denetim altında (bağımlılık) edim yerine getirilmektedir. Bağımlılık ise, her an ve durumda çalışanı denetleme veya buyruğuna göre edimini yaptırma olanağını işverene tanıyan, çalışanın edimi ile ilgili buyruklar dışında çalışma olanağı bulamayacağı nitelikte bir bağımlılıktır. İş sözleşmesinde, çalışan,emeğini, iş sahibinin emrine hazır bulundurmaktadır, ücret ise, yapılan faaliyetin karşılığı olarak ödenmektedir.

506 sayılı Kanunun 4. maddesi ile “işveren; ...sigortalıları çalıştıran ... kişiler...” olarak tanımlanmış olup, hizmet tespitine yönelik davalarda, çalışma ilişkisinin nitelik ve süresinin belirlenmesinde, bu yöndeki işyeri bilgi ve belgelerine ulaşılmada, kısacası, davanın sübutu ve verilen kararın infazı açısından, işverenin kim olduğunun bilinmesinde yasal zorunluluk vardır.

Somut olayda, davacı ... Bakanlığına bağlı ... İlköğretim okulunda temizlik işçisi olarak 15/12/1996-14/11/2007 tarihlerinde kesintisiz çalıştığını iddia etmekte ise de; 110...97 sicil numaralı ... Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfından 16.03.1998-19.06.1998 arası 94 gün ve 02.11.1998-25.06.1999 arası 227 gün; 10...23 sicil numaralı sicil numaralı ... Tem.Güv. Ltd.Şti. Ve .... Tem. Ltd.Şti. Ort. Gir. Unvanlı işyerinden 06.10.2005-30.06.2006 arası 266 gün bildiriminin bulunduğu, diğer taraftan mahkemece dinlenen ve Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ...İlköğretim okulunda çalıştıkları anlaşılan tanıkların , davacının... İlköğretim okulunda temizlik işçisi olarak 15/12/1996-14/11/2007 tarihleri arasında kesintisiz çalıştığı yönünde beyanda bulundukları anlaşılmaktadır.

Anılan açıklamalarla birlikte, inceleme konusu davada yapılması gereken iş; bu tür sigortalı hizmetlerin saptanmasına ilişkin davaların kamu düzeniyle ilgili olup, özel bir duyarlılık ve özenle yürütülmesi gerekeceği yönündeki ilke gereğince, öncelikle yapılan ücret ödemelerinin kim tarafından ve ne suretle yapıldığı , davacının talep ettiği sürelerde ... Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı ile ... Tem.Güv. Ltd.Şti. Ve .... Tem. Ltd.Şti. Ort. Gir. Unvanlı işyerinden bildirilen çalışmaların niteliği araştırılarak davaya konu olan çalışmaların hangi işveren nezdinde geçtiği, diğer bir ifadeyle işverenin kim olduğu hususu belirlenerek toplanan tüm kanıtlar yeniden değerlendirildirilmeli ve elde edilecek sonuca göre bir karar verilmelidir

Yukarıda açıklanan maddi ve hukuki olgular göz önünde bulundurulmaksızın, eksik inceleme ve araştırmayla yazılı şekilde karar verilmesi, usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir.

O halde, hükmü temyiz eden davalılar vekillerinin bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve hüküm bozulmalıdır.

SONU Ç