Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2012/16287 K.2013/11765

Davacı Kurumun, yersiz çekilen aylıkların davalıdan tahsiline karar verilmesinin, birleşen dava da ise karşı davacının Kurum işleminin iptali ile kesilen aylıkların yeniden bağlanması gerektiğinin tespitine karar verilmesinin talep edilmiştir.

Mahkeme, davacı karşı davalı Kurum tarafından açılan davanın reddine, davalı karşı davacı tarafından açılan davanın ise kabulüne karar verilmiştir.

Hükmün, davacı karşı davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine, temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hâkimi ... tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tespit edildi.

14.11.1976-29.11.1995 tarihleri arası 4360 gün yurt dışı hizmetlerini 3201 sayılı Kanun kapsamında borçlanan davacıya, yurtiçi çalışmalarıyla birlikte 22.07.2002 tarihinden itibaren yaşlılık aylığı bağlanmış; bilahare celbedilen TR 4 belgesine göre, 16.07.2002-31.12.2009 tarihleri arasında yurt dışı çalışmaları bulunduğu gerekçesiyle, yaşlılık aylığı başlangıç itibarıyla iptal edilerek 22.07.2002 -24.04.2010 tarihleri arası dönem için 34.620,58-TL yersiz aylık tahakkuku yapılmıştır.

Mahkemece, davacı karşı davalı Kurum tarafından açılan davanın reddine, davalı karşı davacının talebi ile Kurum işleminin iptaline, ödemelerin iadesine yer olmadığına ve davacıya, dava tarihini takip eden aybaşı olan 01.08.2010 tarihi itibariyle yeniden aylıklarının bağlanması gerektiğinin tespitine karar verilmiştir.

Mahkeme kararına dayanak gerekçesi incelendiğinde; davalının 31.12.2009 tarihine kadar Almanya’da cüz’i bir işte çalıştığı, 3201 sayılı Yasanın 3. maddesinde yer alan kesin dönüş ibareleri Anayasa Mahkemesi’nce iptal edildiği, borçlanma talebinde bulunulabilmesi için kesin dönüş şartı aranmayacağı, 3201 sayılı Yasanın 6.maddesi gereği aylık tahsisi yapılabilmesi için ise kesin dönüş yapılmış olması şartı arandığı, davalıya yurtdışında çalıştığı, işsizlik ve hastalık yardımı aldığı sürelerde aylık bağlandığı, bu durumda ilişkinin devam ettiği saptanan süreler için yaşlılık aylığının kesilmesi,

ilişkinin devam ettiği süreler için yapılan ödemelerin iade alınması, bu kişilerin yurda kesin dönüş yapmalarının ardından tekrar aylıklarının bağlanması gerekeceği, ancak kurumca borçlanma işleminin ve yaşlılık aylığı

bağlanmasına ilişkin işlemin iptal edilmesi yoluna gidilemeyeceği, davalının 01/11/1999 tarhinden itibaren malulen emekli olduğu, bu durumda kurum işleminin yasal olmadığı, kurumun davacıdan yersiz ödeme nedeniyle alacaklı olamayacağı davacıya 01/08/2010 tarihinden itibaren aylık bağlanması gerektiği açıklanmıştır.

Mahkemenin hükmü eksik inceleme ve araştırmaya dayalıdır.

Davanın yasal dayanağı, 3201 sayılı Yasanın 6. maddesidir. Anılan maddenin “A” bendinde, “Bu Kanuna göre değerlendirilen sürelere istinaden aylık tahsisi yapılabilmesi için; a) Yurda kesin dönülmüş olması, b) Tahakkuk ettirilen döviz borcunun tamamının ödenmiş olması, c) Döviz borcunun tamamının ödenmesinden sonra yazılı istekte bulunulması, Şarttır.

Yukarıdaki şartları yerine getirenlerden tahsise hak kazananların aylıkları, yazılı istek tarihini takip eden ay başından itibaren başlatılmak üzere ilgili sosyal güvenlik kurumu kanunu hükümlerine göre bağlanır.” düzenlemesine yer verilmiştir.

Aynı maddenin aylıkların kesilmesini düzenleyen “B” bendinde ise, “Bu Kanun hükümlerinden yararlanmak suretiyle aylık bağlananlardan tekrar yurt dışında çalışmaya başlayanların çalışmaya başladıkları tarihi takip eden ay başından itibaren aylıkları kesilir.

Bunlardan yeniden kesin dönüş yapanların, bu hizmetlerini 4 üncü madde hükümleri gereğince borçlanmaları şartıyla aylıkları bu süreler de dikkate alınarak yeniden hesaplanır.

Bu borçlanmayı yapmayanların eski aylıkları yurda kesin dönüş tarihini takip eden ay başından itibaren müracaatları üzerine tekrar ödenmeye başlanır.” şeklinde düzenlemiş iken, ilk kez 08.05.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5754 sayılı Yasanın 79. maddesi ile “A” bendinin 2. paragrafı ve “B” bendi “(Değişik paragraf:17.04.2008-5754 S.K./79.mad) Yukarıdaki şartları yerine getirenlerden tahsise hak kazananların aylıkları, yazılı istek tarihini takip eden ay başından itibaren başlatılmak üzere 31/5/2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ve 506 sayılı Kanunun geçici 20 nci maddesi hükümlerine göre bağlanır.

B)Kanun hükümlerinden yararlanmak suretiyle aylık bağlananlardan tekrar yurt dışında yabancı ülke mevzuatına tabi çalışanlar, ikamete dayalı bir sosyal sigorta ya da sosyal yardım ödeneği alanlar ile Türkiye'de sigortalı çalışmaya başlayanların aylıkları, tekrar çalışmaya başladıkları veya ikamete dayalı bir ödenek almaya başladıkları tarihten itibaren kesilir.

31/5/2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun sosyal güvenlik destek primi hakkındaki hükümleri, bu Kanun hükümlerinden yararlanmak suretiyle aylık bağlananlar için uygulanmaz.

Yurt içinde veya yurt dışında çalışması sona erenlerin veya ikamete dayalı bir ödenek alanlardan ödenekleri sona erenlerin, aylıklarının tekrar ödenmesi için yazılı talepte bulunmaları halinde, talep tarihini izleyen ay başından itibaren aylıkları tekrar ödenmeye başlanır.” şeklinde değiştirilmiş; bu kez, 19.06.2010 tarih ve 27616 sayılı Resmi Gazete’nin yayınlandığı tarihte yürürlüğe giren 5997 sayılı Kanunun 15. maddesi ile yapılan ve halen

yürürlükte bulunan değişiklik ile, “B” bendinin ilk paragrafında “Kanun hükümlerinden yararlanmak suretiyle aylık bağlananlardan tekrar yurt dışında yabancı ülke mevzuatına tabi çalışanlar, ikamete dayalı bir sosyal sigorta ya da sosyal yardım ödeneği alanların aylıkları, tekrar çalışmaya başladıkları veya ikamete dayalı bir ödenek almaya başladıkları tarihten itibaren kesilir.

Türkiye'de sigortalı olarak çalışmaya başlayanlar hakkında 31/5/2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun sosyal güvenlik destek primine tabi olarak çalışılmasına ilişkin hükümleri uygulanır.

Yurt içinde veya yurt dışında çalışması sona erenlerin veya ikamete dayalı bir ödenek alanlardan ödenekleri sona erenlerin, aylıklarının tekrar ödenmesi için yazılı talepte bulunmaları halinde, talep tarihini izleyen ay başından itibaren aylıkları tekrar ödenmeye başlanır.” düzenlemesine yer verilmiştir.

TR 2 belgesi incelendiğinde, davalı karşı davacıya 1.11.1999 tarihi itibaryle maluliyet aylığı bağlandığı 01.11.2009 tarihi itibaiyle emeklilik aylığı bağlandığının bildirildiği görülmüştür.

TR 4 belgesi incelendiğinde ise davalı karşı davacıya 16.07.2002 -31.10.2009 tarihleri arasında ödemeler yapıldığı anlaşılmaktadır.

Şu halde, yapılması gereken iş; davacının borçlanma işleminin geçerliliğine karşın, aylık bağlanabilmesi için 6’ıncı maddenin aradığı kesin dönüş koşulu varlığı yeniden ve usulünce (bu anlamda özellikle yurtdışı sigorta merciine ait son tarihli tercümeli hizmet cetveli celbedilmeli v.s) araştırılarak belirlenmeli;ayrıca davalı karşı davacıya 16.07.2002 -31.10.2009 tarihleri arasında ödemeler yapıldığı anlaşılmakla bu ödemelerin maluliyet aylığı veya yaşlılık aylığını içerip içermediği araştırılmalı, içermiyor ise söz konusu ödemelerin ikamete dayalı bir sosyal sigorta ya da sosyal yardım ödeneği olup olmadığı araştırılmalı ve böylece yapılacak inceleme ve değerlendirme sonuca göre bir karar verilmelidir.

Yukarıda açıklanan maddi ve hukuki olgular göz önünde bulundurulmaksızın, eksik inceleme ve araştırmayla yazılı şekilde karar tesisi, usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

O hâlde, davacı karşı davalı Kurum vekilinin, bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve hüküm bozulmalıdır.