Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2012/24879 K.2013/15691

BORÇLAR KANUNU(MÜLGA) (818) Madde 332

BORÇLAR KANUNU(MÜLGA) (818) Madde 125

BORÇLAR KANUNU(MÜLGA) (818) Madde 128

BORÇLAR KANUNU(MÜLGA) (818) Madde 60

TÜRK BORÇLAR KANUNU (6098) Madde 146

TÜRK BORÇLAR KANUNU (6098) Madde 149

SOSYAL SİGORTALAR KANUNU(MÜLGA) (506) Madde 26

SOSYAL SİGORTALAR KANUNU(MÜLGA) (506) Madde 87

"İçtihat Metni"Dava, 30.10.2002 tarihinde geçirdiği iş kazası sonucu vefat eden sigortalının hak sahiplerine bağlanan gelirler ve yapılan giderler nedeniyle uğranılan Kurum zararının rücuan ödetilmesi istemine ilişkindir.

Mahkeme, ilâmında belirtildiği şekilde davanın zamanaşımı nedeniyle reddine karar vermiştir.

Hükmün,davacı Kurum avukatı tarafından temyiz edilmesi üzerine, temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hâkimi tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tespit edildi.

Öncelikle belirtmek gerekir ki; genel olarak Kanunların geriye yürümemesi (geçmişe etkili olmaması) kuralı ve zamanaşımına ilişkin olarak 6098 sayılı Borçlar Kanununda geriye yürüyeceğine olanak veren bir düzenleme bulunmadığı gözetildiğinde, zamanaşımı ile ilgili olarak 72. Maddede getirilen düzenlemenin geçmişe etkili olmadığı konusunda kuşku bulunmamaktadır.

Davanın yasal dayanağını oluşturan 506 sayılı Kanunun 26.maddesideki halefiyet ilkesi uyarınca, Kurumun rücu alacağı; hak sahiplerinin tazmin sorumlularından isteyebileceği maddi zarar (Tavan) miktarı ile sınırlı iken, Anayasa Mahkemesi’nin, 21.03.2007 gün ve 26649 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan 23.11.2006 gün ve E:2003/10, K:2006/106 sayılı kararı ile 26.maddedeki “…sigortalı veya hak sahibi kimselerin işverenden isteyebilecekleri miktarla sınırlı olmak üzere…” bölümünün Anayasaya aykırılık nedeniyle iptali sonrasında, 506 sayılı yasaya dayalı olarak işverenler aleyhine açılan rücuan tazminat davalarında;

süregelen mevcut uygulama dışında, herhangi bir etkileşim ve değişim öngörülmediğinden, Borçlar Kanununun 332/I. maddesinde belirtilen işçi-işveren arasındaki akde aykırılık eylemleri ve bu çerçevede maddenin 2. fıkrası gereğince işverenin akde aykırı davranışları (işçi sağlığı ve iş güvenliğinin gerektirdiği önlemlerin alınmaması vs.) sonucu, 26/I. maddeyle vaki ilişkilendirme, bir bakıma akde aykırı hareketten doğan tazminat davaları hakkındaki hükümlere tabii olmakla; zamanaşımı, işverenler

açısından Borçlar Kanununun 125.(6098 Sayılı Kanun md. 146) maddesine göre ve 01.07.1994 gün ve 2/3 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararında açıkça belirtildiği üzere 10 yıldır.

Kurum ceza davasına müdahil olarak katılmadığından rücu davalarında Borçlar Kanunu'nun 60. maddesindeki ceza zamanaşımı ise uygulanmamaktadır.

Zamanaşımının başlangıcı konusuna gelince; 506 sayılı Kanunda zamanaşımının (özel olarak) düzenlenmediği düşünüldüğünde; genel hükümler çerçevesinde çözüm arama gereği vardır. Gerçekten de 818 Sayılı Borçlar Kanunu'nun 128. (6098 Sayılı Kanunun 146-149.) maddesinde: “Zaman aşımı, alacağın muaccel olduğu zamanda başlar” denilmektedir. Kurum açısından alacak hakkı, bağladığı gelirin yetkili organ tarafından onaylandığı tarihte ödenebilir hale geleceğinden, muacceliyet’in onay tarihi olacağı açıktır. O halde, masraflar için sarf ve ödeme, gelirler için ilk peşin sermaye değerinin başlangıçtaki gelir bağlama onay tarihinde zararın öğrenmiş olacağının ve zamanaşımının bu tarihte başlayacağının kabulü gerekir.

Zamanaşımı süresi, zararın ve eylemi gerçekleştirenin (failin) öğrenildiği tarihten itibaren işlemeye başlamakta olup, Kurumca zararın öğrenilme tarihinin, yapılan sosyal sigorta yardımına göre, onay, sarf ve ödeme günü olduğu açıktır. Tazminat yükümlüsünün öğrenilme tarihine ilişkin olarak ise, Kurumun yetkili organının faili öğrendiği tarih esas alınmalıdır. Bu kapsamda; ceza mahkemesince yargılanıp hakkında cezalandırma kararı verilen üçüncü kişi yönünden, Kurumun, ceza kararının kesinleştiği tarihte faili öğrendiği kabul edilmeli, cezalandırma kararının söz konusu olmadığı durumlarda ise yöntemince yapılacak araştırma sonunda tazminat yükümlüsünün kim olduğunun öğrenilme tarihi açıklıkla saptanmalıdır.

506 sayılı Kanunun 26’ncı maddesinin ikinci fıkrasında ise, üçüncü bir kişinin kastı veya kusuru yüzünden iş kazası veya meslek hastalığı olmuşsa, Kurumca bütün sigorta yardımları yapılmakla birlikte zarara sebep olan üçüncü kişilere ve şayet kusuru varsa bunları çalıştıranlara Borçlar Kanunu hükümlerine göre rücu edileceği belirtilmiş, 818 sayılı Borçlar Kanununun 60’ıncı maddesinde ise, zarar ve ziyan veya manevi zarar olarak nakdi bir tutar ödenmesine ilişkin davanın,

zarar gören tarafın zararı ve zararı gerçekleştireni öğrendiği tarihten başlayarak (1) yıl ve herhalde zararı doğuran eylemden itibaren (10) yıl geçmekle zamanaşımına uğrayacağı hüküm altına alınmıştır.

Kurumun üçüncü kişiler hakkında açtığı bu tür rücu davaları, 506 sayılı Kanunda herhangi bir düzenleme bulunmadığından, anılan 60’ıncı maddede öngörülen zamanaşımı sürelerine tabi olup, zamanaşımının başlangıcı, zararın ve zarar verenin Kurumun yetkili organınca öğrenildiği tarihtir.

Yukarıdaki yasal düzenleme ve açıklamalar ışığı altında inceleme konusu dava değerlendirildiğinde; meydana gelen iş kazasında vefat eden sigortalının hak sahiplerine bağlanan gelirlerin onay tarihinin 15.07.2003 olduğu belirgin olup işveren O... Elektrik İnşaat Taah. Tic. Ltd. Tşi. Açısından 11.01.2012 tarihinde açılan davada zamanaşımının gerçekleşmediği ortadadır. Diğer davalı M..

O..’ın ise dosya arasına sunulu Of Asliye Ceza Mahkemesinin kararında firma sahibi olarak yargılandığı anlaşılmakta olup, M.. O..’ın 506 sayılı Yasanın 4. maddesi kapsamında işveren şirket namına ve hesabına işin yönetimini yapan kimse olup olmadığı hususunda herhangi bir araştırma yapılmamıştır.

Mahkemece yapılacak araştırma sonucunda davalı M...O...’ın işveren vekili olduğu anlaşılır ise, bu davalı hakkında da 506 Sayılı Yasanın 87 ve 26’ncı maddenin birinci fıkrası gereği işveren gibi sorumlu olacağı ve dolayısıyla bu davalı bakımından da 10 yıllık zamanaşımının henüz gerçekleşmediği dikkate alınmalı, işveren vekili değilse, 506 Sayılı Yasanın 26’ncı maddesinin ikinci fıkrası kapsamında sorumluluğu olup olmadığı ve bu kapsamda zamanaşımının davacı Kurum bakımından faile ve zarara ıttıla tarihinden itibaren başlayacağı ve her halükarda olay üzerinden 10 yıl geçmekle son bulacağı dikkate alınmalıdır.

Mahkemece, açıklanan maddi ve hukuki esaslar gözetilmeden, eksik araştırma ve yanılgılı değerlendirme ile yazılı biçimde karar verilmesi, usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir. O hâlde, davacı Kurum vekilinin bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve hüküm bozulmalıdır.