Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2013/3591 K.2013/21803

Dava, hizmet tespiti istemine ilişkindir.

Mahkemece, ilâmında belirtildiği şekilde davanın kabulüne karar verilmiştir.

Hükmün, davalılar avukatları tarafından temyiz edilmesi üzerine, temyiz isteklerinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hâkimi ... tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kâğıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tespit edildi.

Davacı, Milli Eğitim Bakanlığına bağlı okullarda 1985 ve 1986 öğretim yıllarında vekil öğretmenlik ve müdür öğretmen olarak görev yapmasına rağmen hizmetlerinin devredilen Emekli Sandığı ve SGK kayıtlarında görünmediğini, 1985-1986 öğretim yılının 1. yarıyılında ... ... köyü ilkokulunda vekil öğretmen olarak, 2. yarıyılında ise ... ... köyünde Müdür/öğretmen olarak görev yaptığından bahisle; 1985-1986 öğretim yıllarında geçen ve kuruma bildirilmeyen hizmet süresinin tespitini talep etmiştir.

Mahkemece, Milli Eğitim Bakanlığına bağlı, ... ... altı köyü ilköğretim okulunda ve ... ... köyü ilköğretim okulunda 1985-1986 öğretim döneminde Sosyal Güvenlik Kurumuna (Emekli Sandığı'na) bildirilmeyen çalışmasının tespitine karar verilmiştir.

Vekil öğretmenler kadrolu bir öğretmenin hamilelik ya da askerlik gibi geçici nedenlerle görev yapamadığı sürelerde öğretmen maaşının bir kısmı ödenmek ve Emekli Sandığı ile ilişkilendirilmek suretiyle görevlendirilen geçici statüde öğretmenler iken, ücretli öğretmenler hizmet akdine dayalı olarak genelde ek ders ücreti karşılığında kısmi zamanlı olarak çalışan öğretmenlerdir. Bu durumda öncelikle, davacının talebi açıklattırılıp, özellikle dosya arasına getirtilen bordro, sınıf geçme-diploma defterleri ve diğer yazılı belgeler ile birlikte değerlendirilerek, vekil öğretmen mi yoksa ücretli öğretmen mi olduğu, hangi tarihler arasında geçen çalışmalarının tespitinin istendiği konusunda uyuşmazlık açıkça belirlenmelidir. Buna göre;

(a)Davacının vekil öğretmen olarak çalıştığının anlaşılması halinde;

İş Mahkemeleri, 5521 sayılı Kanun ile kurulmuş istisnai nitelikte özel mahkemeler olup, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 106’ncı maddesi ile mülga 1479 sayılı Kanunun 70’inci ve mülga 506

sayılı Kanunun 134’üncü maddesinde, bu Kanunların uygulamasından doğan uyuşmazlıkların yetkili iş mahkemelerinde görüleceği, 5510 sayılı Kanun’un 101’inci maddesinde de, aksine hüküm bulunmayan hallerde, 5510 sayılı Kanun hükümlerinin uygulanmasıyla ilgili ortaya çıkan uyuşmazlıkların iş mahkemelerinde görüleceği düzenlenmiştir.

Yukarıdaki açıklamalar ışığı altında yapılan değerlendirmeye göre; davalı Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı’na yönelik açılan ve görülen inceleme konusu davada, taraflar arasındaki hukuki uyuşmazlığın çözümünde ne 506 sayılı Kanun ne de 5510 sayılı Kanun’un uygulama yeri bulunmamaktadır. Bu durumda sözü edilen 101’inci madde hükümlerine göre sınırlı yetki ile donatılmış iş mahkemesi görevli olmayıp idari yargının görevli olduğunun belirgin bulunmasına göre, "yargı yolu yanlışlığı nedeniyle dava dilekçesinin reddine” karar verilmesi gerekir.

(b)Davacının ücretli öğretmen olarak çalıştığının anlaşılması durumunda;

Davanın yasal dayanağı 5510 sayılı Kanunun geçici 7/1. maddesi uyarınca uygulama alanı bulan mülga 506 sayılı Kanunun 79. maddesidir. Bu tür sigortalı hizmetlerin saptanmasına ilişkin davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinilmesinin önüne geçilmesi ve temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip, gerek görüldüğünde re’sen araştırma yapılarak kanıt toplanabileceği de göz önünde bulundurulmalıdır.

Anılan maddenin 10. fıkrası(eski 8) hükmüne göre; Kuruma bildirilmeyen veya Kurumca tespit edilemeyen çalışmaların, sigortalı hizmet olarak değerlendirilmesi amacıyla açılacak davaların, tespiti istenen hizmetin geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içinde açılması gerekir. 506 sayılı Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte beş yıl olan hak düşürücü süre 09.07.1987 tarihinde yürürlüğe giren 3395 sayılı Kanunla on yıla çıkarılmış, ancak 07.06.1994 tarihinde yürürlüğe giren 3995 sayılı Kanunla tekrar beş yıla indirilmiştir.

Söz konusu hak düşürücü süre; yönetmelikle tespit edilen belgeleri işv... tarafından verilmeyen veya çalışmaları Kurumca tespit edilemeyen sigortalılar için geçerlidir. Bir başka anlatımla; sigortalıya ilişkin olarak işe giriş bildirgesi, dönem bordrosu gibi yönetmelikte belirtilen belgelerin Kuruma verilmesi ya da çalışmaların Kurumca tespit edilmesi halinde; Kurumca öğrenilen ve sonrasında -aynı işv...in değişik işyerlerinde dahi olsa- kesintisiz biçimde devam eden çalışmalar bakımından hak düşürücü sürenin geçtiğinden söz edilemez.

Hak düşürücü sürenin geçip geçmediğine ilişkin değerlendirmede, işyerinin bir kamu kuruluşu olup olmadığı önem taşımaz. Ancak, hizmetlerin geçtiği ileri sürülen işyerinin bir kamu kuruluşu olması durumunda; kamu kurumunda çalışanların hizmetlerinin kayıtlara geçirilmesi ve ücret ödemelerinin belgelere dayandırılması asıl olduğundan, işv... kamu kurumu tarafından düzenlenen resmi kayıt ve belgelerle davacıdan sigorta primi kesintisi yapılmış olduğunun anlaşılması halinde, söz konusu belgelerin ve kesilen primlerin Kuruma(Sosyal Güvenlik Kurumu) intikal ettirilmemiş olsa bile, artık hak düşürücü süre uygulanmamalıdır. (HGK; 16.06.2008 gün ve 2008/21-429 E. – 2008/437 K.)

Eldeki dosya kapsamına göre; davacının nüfus kaydı incelendiğinde, tarama sırasında “...” olan isminin “...” olarak düzeltildiği, kayıt düzeltme ile baba adının “...” iken “Ait” olduğu, ...

1. Asliye Hukuk Mahkemesinin 25.11.1988 tarih 1988/672-727 sayılı kararı ile soyadı tashihi yapılarak “...” iken “...” olduğu, talep konusu dönemde hizmet bildiriminin bulunmadığı, İl Milli Eğitim Müdürlüğünden dosya arasına getirtilen bazı aylara ait bordroların bir kısmının okunaksız olup, bordrolarda ... ... isminin iki kez yazılı bulunduğu anlaşılmakla, öncelikle “... ...” olarak ismi geçen kişinin davacı olup olmadığı İl Milli Eğitim Müdürlüğü, Nüfus Müdürlüğü ve kurumdan araştırılarak çelişki giderilmeli,

davacıya ait işe giriş bildirgelerini de içerir şekilde Kurumda bulunan sicil dosyası ile İl Milli Eğitim Müdürlüğünde bulunan tüm belgelerin özellikle ücret ödemelerini gösterir bordro ve makbuzlarla birlikte okunaklı suretleri veya asıllarının celbi ile yapılacak değerlendirmede, davaya konu dönemlerde prim kesintisi yapılıp yapılmadığı yöntemince araştırılmak suretiyle, hak düşürücü süre değerlendirilmeli; giderek, talep konusu dönemde çalışanlar tanık sıfatı ile dinlenerek; davacının çalışmasının sürekli mi kesintili mi olduğu, çalışma düzeninin ne şekilde olduğu,

emek ve mesaisinin ne kadarının işyerine ayrıldığı yönünde ayrıntılı beyanları alınmalı, ayrıca tanıkların verdikleri bilgiye ne şekilde sahip oldukları belgelerle denetlenmeli, deliller hep birlikte değerlendirilerek sonucuna göre bir karar verilmelidir.

Kabule göre de; Davacının 1985-1986 öğretim döneminde kuruma bildirilmeyen çalışmasının tespitine dair hüküm kurularak, hükmün infazı sırasında tereddüt oluşturacak biçimde, hangi tarihler arasında geçen çalışmalar olduğu belirtilmeksizin, yazılı şekilde karar verilmesi; Kurumun, taraf olduğu davalarda, 5502 sayılı Yasanın 36. maddesi uyarınca harçtan muaf olduğu gözetilmeksizin, harçla yükümlü tutulmuş olması da, ayrıca isabetsizdir.

Mahkemece, yukarıda açıklanan maddi ve hukuki olgular nazara alınmaksızın, eksik araştırma ve inceleme sonucu yazılı şekilde hüküm kurulması, usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

O hâlde, davalılar avukatlarının bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve hüküm bozulmalıdır.