Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2018/5174 K.2019/2647

Dava, hizmet tespiti istemine ilişkindir.

Mahkemece, hükümde belirtilen gerekçelerle, davanın kabulüne karar verilmiştir.

Hükmün, davalı Kurum ve davalı ...-... San. ve Tic. A.Ş. vekilleri tarafından temyiz edilmesi üzerine, temyiz isteklerinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hâkimi ... tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kâğıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tespit edildi.

Davacı vekili, davacının davalı işyerinde 24.03.2000 - 13.08.2008 tarihleri arasında bildirilmeyen hizmetlerinin tespitini talep etmiştir. Mahkemece dava kabul edilerek, davacının 24.03.2000 - 13.08.2008 tarihleri arasında davalı ...-... San. ve Tic. A.Ş. adına kayıtlı işyerinde SGK'ya bildirilen günler dışında sürekli ve kesintisiz olarak çalıştığının tespitine, karar verilmiştir.

Davanın yasal dayanağı, 5510 sayılı Yasanın Geçici 7. maddesi kapsamında uygulama alanı bulan 506 sayılı Yasanın 79/10 maddesidir. 506 sayılı Yasanın 6. maddesinde ifade edildiği üzere sigortalı olmak hak ve yükümünden kaçınılamaz ve feragat edilemez.

Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi karşısında, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin davaların, kamu düzenine ilişkin olduğu, bu nedenle özel bir duyarlılık ve özenle yürütülmesinin zorunlu ve gerekli bulunduğunun gözetilmesi zorunludur.

Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, bu tür davalarda tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip, gerek görüldüğünde resen araştırma yapılarak kanıt toplanabileceği de göz önünde bulundurulmalıdır.

Diğer taraftan, bu tür sigortalı hizmetlerin saptanmasına ilişkin davalar, sonuç itibariyle sigorta primlerinin işverenden tahsiline de yol açacağından, işverenlik sıfatının şüpheye yer bırakmayacak şekilde belirlenmesi gerekir. Bu konuda temel dayanak noktası 506 sayılı Kanun'un "İşveren ve işveren vekilinin tarifi" başlığını taşıyan 4. madde hükmüdür. Anılan maddede; bu Kanunun uygulanmasında 2. maddede belirtilen sigortalıları çalıştıran gerçek veya tüzel kişiler "işveren" olarak tanımlanmış olup, ”çalıştıran” olgusu, tespiti istenen sürelere ilişkin hizmet akdinin tarafı konumunda olan ve hizmet akdini düzenleyen “işvereni” ifade etmektedir.

Mahkemenin, Yargıtay Dairesince verilen bozma kararına uyması sonunda, kendisi için o kararda gösterilen şekilde inceleme ve araştırma yaparak yine, o kararda belirtilen hukuki esaslar gereğince hüküm verme yükümlülüğü doğar. “Usuli kazanılmış hak” olarak tanımlayacağımız bu olgu; mahkemeye, hükmüne uyduğu Yargıtay bozma kararında belirtilen çerçevede işlem yapma ve hüküm kurma zorunluluğu getirdiği gibi, mahkemenin kararını bozmuş olan Yargıtay Hukuk Dairesince; sonradan, ilk bozma kararı ile benimsemiş olduğu esaslara usuli kazanılmış hakka aykırı bir şekilde, ikinci bir bozma kararı verilememektedir (09.05.1960 gün ve 21/9 sayılı Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararı, Hukuk Genel Kurulu’nun 12.07.2006 gün, 2006/9-508 E., 2006/521 sayılı Kararı).

Önceki bozma ilâmında "istem kabul edilmiş ise de, dosyada yer alan bilgi ve belgeler karar vermeye elverişli görünmemektedir. Dosya içeriğinden, davacının 24.03.2000 - 12.12.2000 tarihleri arasında 250 gün ve 02.09.2004 - 05.04.2005 tarihleri arasında 210 gün ...

Pazarlama A.Ş.'ye ait işyerinde, 02.03.2007 - 04.04.2008 tarihleri arası 366 gün Peyami Safa Akyavaş ünvanlı işyerinde, 07.04.2008 - 13.08.2008 tarihleri arası da 104 gün Songül Al ünvanlı işyerinde bildirimleri olduğu anlaşılmaktadır.

Mahkemece, dava dışı işyerlerinden dava döneminde yapılan söz konusu bildirimler gözetilerek, işverenlik sıfatı konusunda yeterli araştırma yapılmadan, davalı işyeri ile bildirim yapılan dava dışı işyerleri arasındaki ilişkinin niteliği belirlenmeden karar verilmiş olup, verilen karar eksik inceleme ve yanılgılı değerlendirmeye dayalıdır." şeklinde detaylı ve yol gösterici açıklama yapılarak karar bozulmuştur.

Eldeki davada ise. Bozma ilamına uyulmasına rağmen bozma gereği mahkemece tam olarak yerine getirilmemiştir. İnceleme konusu davada, istem kabul edilmiş ise de, dosyada yer alan bilgi ve belgeler karar vermeye elverişli görünmemektedir.

Bozma gereğince, ilamında belirtilen işyerlerinde bildirimlerin yapıldığı, dava dışı işyerlerinin davaya dahil edilmeleri sağlanmış, davacı duruşmada dinlenilmek suretiyle hangi işveren yada işverenler yanında çalıştığının tespit edilmesine çalışılmış ise de, işverenlik sıfatının tereddüte mahal vermeyecek şekilde araştırılmadığı, davacının talep konusu hizmetinin hangi işveren yada işverenler nezdinde icra edildiği belirlenmediği, bu kapsamda davalı işveren ile davacının bildirimleri olan dava dışı işverenler arasındaki ilişkinin niteliği ortaya konulmadığı,

neticesinde tüm deliller birlikte değerlendirilip bu konuda gerekli tüm soruşturma yapılarak, uyuşmazlık konusu husus, hiçbir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde çözümlenip; deliller hep birlikte değerlendirilip takdir edilerek varılacak sonuç uyarınca bir karar verilmeldiği anlaşılmıştır.

Mahkemece, bu maddi ve hukuki olgular göz ardı edilerek eksik araştırma ve inceleme sonucu yazılı şekilde karar tesisi usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir. O halde, davalı Kurum ve davalı ...-... San. ve Tic. A.Ş. vekillerinin bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve hüküm bozulmalıdır.