Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2018/7009 K.2019/7141

Dava, 1479 sayılı Yasa kapsamında sigortalı kabul edilmesi ve yaşlılık aylığı bağlanması ile ödenmeyen aylıkların yasal faiziyle birlikte ödenmesi gerektiğinin tespiti istemine ilişkindir. Mahkemece, hükümde belirtilen gerekçelerle davanın reddine karar verilmiştir. Hükmün, davacı vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine, temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra, işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tespit edildi.

Davacının, 04.10.1994 varide tarihli giriş bildirgesi ile vergi kaydı esas alınarak 02.01.1990 tarihinden itibaren Bağ-Kur sigortalısı olarak tescil edildiği, 02.01.1990-22.03.1993, 21.08.2006-27.04.2010 ve 01.06.2010- devam şeklinde vergi kaydının, 19.12.2006- devam şeklinde oda ve sicil kaydının bulunduğu, Kurumca 02.01.1990-22.03.1993, 01.06.1996-31.05.1998 (İBS), 21.08.2006-27.04.2010 ve 01.06.2010- devam şeklinde Bağ-Kur sigortalısı kabul edildiği, davacının ilk prim ödemesinin 19.01.1996 tarihinde başladığı,

ve bu ilk prim ödemesinin ve 06.06.1996 tarihli prim ödemesinin (00) kodla yani icraen yapıldığı ve 1997 yılı affından faydalandığı sigortalılık bilgilerinden anlaşılmaktadır. Davacının 22.03.1993-21.08.2006 tarihleri arası isteğe bağlı sigortalı sayılmasını kurumdan talep ettiği, bu talebe istinaden Kurumca 01.06.1996-31.05.1998 tarihleri arası isteğe bağlı sigortalılık verildiği anlaşılmaktadır.

Davacı 22.03.1993-01.06.1996 ve 31.05.1998-21.08.2006 tarihleri arası da 1479 sayılı Yasa kapsamında sigortalı kabul edilmesi gerektiğinin ve yaşlılık aylığı bağlanması gerektiğinin tespitini istemiş, Mahkemece, yapılan yargılama neticesinde, davanın reddine dair verilen ilk hüküm Dairemiz 14.12.2015 günlü ilamı ile “...Mahkemece; dava ve uyuşmazlığa konu dönem primlerinin, yukarıda bahsedilen anılan af yasaları kapsamında veya icraen ödenip ödenmediği usulünce araştırılmalı;

araştırma sonucu 3780 sayılı Yasa ve 4247 sayılı Af yasaları kapsamında veya icraen ödendiği anlaşılacak olunursa, anılan devrede 1479 sayılı Yasa kapsamında isteğe bağlı sigortalı saymanın mümkün olduğu gözetilmelidir.

Af yasası kapsamında veya icraen yaptığı prim ödemeleri dışındaki ilk prim ödemesini takip eden ay başından itibaren prim ödemelerinin karşıladığı süre kadar isteğe bağlı sigortalı kabul etmek, yaşlılık aylığı şartlarını sonucuna göre değerlendirmek gerekmektedir...” denilerek bozulmuş, Mahkeme bozma ilamına uymuş ancak davacı sigortalı tarafından icraen ve af yasası kapsamında yapılan prim ödemelerinin dava konusu tespiti istenen süreleri kapsayıp kapsayamayacağı hususunda gerekli ve yeterli inceleme yapmaksızın davanın reddine karar vermiştir.

Bu nedenle Mahkemece, Dairemizin 14.12.2015 günlü bozma ilamının gereklerinin yerine getirilmediği anlaşılmaktadır. Uyuşmazlığın, davacının vergi kaydı, oda kaydı, esnaf kaydı olmayan (22.03.1993-01.06.1996 ve 31.05.1998-21.08.2006) döneminde Bağ-Kur siğortalı sayılıp sayılmayacağı noktasında toplandığı anlaşılmaktadır.

5510 sayılı Yasanın yürürlüğe girdiği 01.10.2008 öncesi uyuşmazlık süresi ile ilgili olarak davanın yasal dayanaklarından olan ve 01.04.1972 tarihinde yürürlüğe giren 1479 sayılı Kanunun 24’üncü ve 25’inci maddelerinde kendi adına ve hesabına çalışanlar olarak nitelendirilen bağımsız çalışanlardan kanunla kurulu meslek kuruluşlarına yazılı olan gerçek kişiler, meslek kuruluşuna yazılarak çalışmaya başladıkları tarihten itibaren zorunlu sigortalı sayılmış iken, anılan maddelerde 2229 sayılı Kanun ile yapılan ve 04.05.1979 günü yürürlüğe giren değişiklik ile meslek kuruluş kaydı zorunluluğu kaldırılarak,

kendi adına ve hesabına çalışma olgusu sigortalılık niteliğini kazanmak için yeterli kabul edilmiştir.

Daha sonra, 20.04.1982 tarihinde yürürlüğe giren 2654 sayılı Kanunla değişik 1479 sayılı Kanunun 24’üncü maddesinin (1) numaralı bendinin (a) ve (h) fıkralarında, diğer sosyal güvenlik kuruluşları kapsamı dışında kalan ve herhangi bir işverene hizmet akdi ile bağlı olmaksızın kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanların zorunlu sigortalı kabul edilebilmesi için, esnaf ve sanatkârlar gibi ticari kazanç veya serbest meslek kazancı dolayısıyla gerçek veya götürü usulde gelir vergisi yükümlüsü olanlar yönünden vergi kaydı,

gelir vergisinden bağışık olanlar yönünden kanunla kurulu meslek kuruluşlarına usulüne uygun olarak kayıtlı bulunma koşulu getirilmiş; anılan madde 22.03.1985 günü yürürlüğe giren 3165 sayılı Kanunla bir kez daha değiştirilip kapsam genişletilerek, gerçek veya götürü usulde gelir vergisi yükümlüsü olanlar (vergi kaydı bulunanlar) veya esnaf ve sanatkâr siciline kayıtlı bulunanlar ya da kanunla kurulu meslek kuruluşunda usulüne uygun kaydı olanlar zorunlu sigortalı olarak kabul edilmiş, anılan düzenleme 4956 sayılı Kanunun yürürlüğe girdiği 02.08.2003 tarihine kadar geçerliliğini korumuştur.

4956 sayılı Kanunun 14’üncü maddesiyle değiştirilen hükümle zorunlu sigortalılık kapsamına yalnızca, ticari kazanç veya serbest meslek kazancı dolayısıyla gerçek veya basit usulde gelir vergisi yükümlüsü olanlar alınmış, gelir vergisinden bağışık tutulanlar yönünden ise Esnaf ve Sanatkâr Sicili ile birlikte aynı zamanda kanunla kurulu meslek kuruluşuna yöntemince kayıtlı bulunma koşulları getirilmiştir.

5510 sayılı Kanunun 4/1-b maddesi gereğince, hizmet akdine bağlı olmaksızın kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanlardan ticarî kazanç veya serbest meslek kazancı nedeniyle gerçek veya basit usûlde gelir vergisi mükellefi olanlar ile gelir vergisinden muaf olup, esnaf ve sanatkâr siciline kayıtlı olanlar zorunlu sigortalı sayılırlar.

1479 sayılı Kanunda, 506 sayılı Kanunun 79. maddesine paralel geçmişe yönelik sigortalılık tesciline imkan veren yasal düzenleme bulunmadığından anılan sigortalılık niteliğine sahip olunmadığı döneme ait prim borçlarının daha sonraki tarihlerde Kurumca hatalı olarak geriye dönük tahsil edilmesi de ilgiliye zorunlu sigortalılık hakkı kazandırmaz.

Ancak ödemelerin icra takibi sonucu gerçekleştiği veya 06.03.1992 günü yürürlüğe giren 3780 sayılı Kanun ile 16.05.1997 tarihinde yürürlüğe giren 4247 sayılı Kanun hükümleri (af) kapsamında yatırıldığı hallerde, Medeni Kanunun 2. maddesinde düzenlenen iyiniyet kuralları çerçevesinde, Kurumun geçmişe yönelik prim borçlarını tahsil edip uzun süre nemalandırmasından sonra, anılan döneme yönelik sigortalılığın iptalinin iyiniyetle bağdaşmayacağı gözetilerek, geçmişe yönelik prim ödemelerinin kapsadığı sürenin isteğe bağlı sigortalılık süresi olarak kabulü gerekir.

Mahkemece yapılacak iş, davalı Kurumun davacıdan yaptığı 19.01.1996 ve 06.06.1996 günlü icraen prim tahsilatlarının hangi döneme ilişkin olduğuna dair icra takip dosyaları ve ilgili tüm belge ve bilgilerin getirtilerek ait olduğu döneminin tespiti ile davacının 1997 yılı Af Yasası kapsamında yaptığı ödemelerin yapılacak inceleme ve araştırma ile ait olduğu döneminin belirlenmesi, gerek icraen ve gerekse 1997 yılı af yasası kapsamında yapılan prim ödemelerinin ait olduğu dönemin isteğe bağlı sigortalılık süresi olarak kabul edilmesi gerektiği gözetilerek,

af yasası kapsamında veya icraen yaptığı prim ödemeleri dışındaki ilk prim ödemesini takip eden ay başından itibaren prim ödemelerinin karşıladığı süre kadar isteğe bağlı sigortalı kabul etmek, yaşlılık aylığı şartlarını sonucuna göre değerlendirmekten ibarettir.

Mahkemenin yukarıda açıklanan maddi ve hukuki esaslar doğrultusunda yargılama yaparak elde edilecek sonuca göre karar vermesi gerekirken, eksik inceleme sonucu yazılı şekilde hüküm kurması, usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir. O hâlde, davacı vekilinin bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve hüküm bozulmalıdır.