Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2019/229 K.2020/1702

Dava, hizmet tespiti istemine ilişkindir. İlk Derece Mahkemesince, hükümde belirtilen gerekçelerle davanın kısmen kabulüne dair verilen karara karşı davalı ... ve feri müdahil Kurum vekilleri tarafından istinaf yoluna başvurulması üzerine, ...Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesince istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir. ... Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesince verilen kararın, davalı ... ve feri müdahil Kurum vekilleri tarafından temyiz edilmesi üzerine, temyiz isteklerinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hâkimi ... tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tespit edildi.

I-İSTEM

Davacı vekili; müvekkilinin 21/10/1985 tarihinde ...Halk Eğitim Merkezi Müdürlüğünde uzman usta öğretici olarak işe başladığını, daha sonrada buradan ... Halk Eğitim Müdürlüğünde 19/10/1987 tarihinde işe başladığını ve o tarihten sonra mevsimlik olarak da olmak üzere bu güne kadar çalışmaya devam ettiğini, işe başladıktan sonra mevsimlik olarak işe devam ettiğini sonraki yıllarda ise aralıksız olarak işe devam ettiğini kısa bir süre ameliyat olduğu dönemde çalışamadığını, onun dışındaki tüm sürelerde çalıştığını, bu nedenlerle müvekkilin davalı yanında sigortalı hizmetinin başlangıç tarihinin 19/10/1987 olduğunun ve devam eden yıllarda çalıştığının tespitine karar verilmesini talep etmiştir.

II-CEVAP

Feri müdahil SGK vekili; hizmet döküm cetveline göre davacının çalışmalarının bildirildiğini, aralıklı çalışmaların yeniden tespitine yönelik bu davada hukuki yararın bulunmadığını belirterek davanın reddini talep etmiştir. Davalı Bakanlık vekili; davanın görev yönünden reddi gerektiğini, idari yargının görevli olduğunu, davanın haksız olduğunu savunarak davanın reddini talep etmiştir.

III-MAHKEME KARARI

A-İLK DERECE MAHKEME KARARI

Mahkemece, davacının ...'na bağlı 16635 ve 30104 kodlu Halk Eğitim Merkezi işyerinde hizmet akdine dayalı olarak 19.10.1987 tarihinden 31.05.2001 tarihine kadar toplam 1574 günlük hizmetinin 495 gününün kuruma eksik bildirildiğinin tespitine karar verilmiştir.

B-BAM KARARI

... Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesince, Yerel mahkemenin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararına yönelik davalı ve feri müdahil SGK vekilinin istinaf başvurusunun Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 353-(1)-b.1 maddesi gereğince esastan reddine karar vermiştir..

IV-TEMYİZ KANUN YOLUNA BAŞVURU VE NEDENLERİ

Davalı vekili; idari yargının görevli olduğunu, hak düşürücü sürenin geçtiğini, davacının tam zamanlı çalışmadığını, primlerinin 8 ders saati 1 gün kabul edilerek bildirimlerin yapıldığını, tanıkların beyanlarına itibar edilemeyeceğini, bilirkişi raporunun hatalı olduğunu, husumetin Valiliğe yöneltilmesi gerektiğini belirterek temyiz kanun yoluna başvurmuştur. Feri müdahil SGK vekili; davanın hukuki yarar yokluğu nedeniyle reddi gerektiğini, hükmün HMK'nun 297.maddesine aykırı olduğunu, eksik araştırma sonucu aynı kararın verildiğini, resmi kayıtların aksinin tanık beyanı ile ispatlanamayacağını belirterek temyiz kanun yoluna başvurmuştur.

V-İLGİLİ HUKUK KURALLARI VE İNCELEME

Eldeki dosyada, davacı, davalı ...'na bağlı ... Halk Eğitim Müdürlüğünde 19/10/1987 tarihinde işe başladığı ve o tarihten sonra mevsimlik olarak da olmak üzere bu güne kadar çalışmaya devam ettiğini, işe başladıktan sonra mevsimlik olarak işe devam ettiğini sonraki yıllarda ise aralıksız olarak işe devam ettiğini sıka bir süre ameliyat olduğu dönemde çalışamadığını, onun dışındaki tüm sürelerde çalıştığını, bu nedenlerle müvekkilin davalı yanında sigortalı hizmetinin başlangıç tarihinin 19/10/1987 olduğunun ve devam eden yıllarda çalıştığının tespitini istemiş olup, mahkemece, davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

...'na bağlı Halk Eğitim Merkezlerinde usta öğretici olarak ek ders ücret bordrolarında belirtilen saatler kadar, ders ücreti karşılığı çalışmış olan davacının, ay içerisindeki toplam çalışma saatine göre aylık çalışma günü hesaplanmak suretiyle, sigortalı hizmet olarak Kuruma bildirimi yapılmış olup, iş bu dava ile davacı, işe giriş ve çıkış tarihleri arasındaki çalışmalarının tam süreli olarak kabulü ile ayda 30 gün üzerinden bildirim yapılması gerektiğinin tespitine karar verilmesini istemiştir.

Davanın 5510 sayılı Kanun'un 4/l-a bendi kapsamındaki sigortalılara ilişkin olduğu, geçiş hükümlerini içeren aynı Kanunun geçici 7'nci maddesi hükmünde "Bu Kanunun yürürlük tarihine kadar 17.07.1064 tarihli ve 506 sayılı, 02.09.1971 tarihli ve 1479 sayılı, 17.10.1983 tarihli ve 2925 sayılı, bu Kanunla mülga 17.10.1983 tarihli ve 2926 sayılı, 08.06.1949 tarihli ve 5434 sayılı Kanunlar ile 17.07.1964 tarihli ve 506 sayılı Kanun'un geçici 20‘nci maddesine göre sandıklara tâbi sigortalılık başlangıçları ile hizmet süreleri, fiilî hizmet süresi zammı, itibari hizmet süreleri,

borçlandırılan ve ihya edilen süreler ve sigortalılık süreleri tabi oldukları Kanun hükümlerine göre değerlendirilirler" hükmü gözetildiğinde, eldeki somut uyuşmazlığın dayandığı mevzuat hükümleri 506 sayılı Kanunun 79'uncu maddesi ile 1739 sayılı Milli Eğitim Temel Kanunu'nun 47'nci maddesidir.

Milli Eğitim Temel Kanunu'nun 47'nci maddesi: "Örgün ve yaygın eğitim kurumlarında ve hizmet içi yetiştirme kurs, seminer ve konferanslarında uzman ve usta öğreticiler de geçici veya sürekli olarak görevlendirilebilir. Öğretim tür ve seviyelerine göre uzman ve usta öğreticilerin seçimlerinde aranacak şartlar, görev ve yetkileri, yönetmeliklerle tespit edilir." düzenlemesini getirmiş, bu yasal düzenleme uyarınca çıkarılan Yönetmeliğin 5'inci maddesi "Uzman ve Usta Öğreticiler aşağıdaki şekillerde görevlendirilirler.

1-Geçici personel olarak:

Geçici personel olarak görevlendirilecek uzman ve usta öğreticiler ile yapılacak sözleşme esasları 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 15.05.1975 gün ve 1897 sayılı Kanun'un 1'inci maddesi ile değiştirilen 4‘üncü maddesine göre Bakanlıkça hazırlanır.

2-Ek ders görevi verilmek yoluyla:

4'üncü maddede belirtilen esaslara göre ek ders görevi verilmesi yoluyla görevlendirilecek uzman ve usta öğreticilere, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 89'uncu maddesi uyarınca 02.12.1998 tarihli ve 98/12120 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan ... Öğretmen ve Yöneticilerinin Ders ve Ek Ders Saatlerine İlişkin Esaslarda belirtilen miktarda ek ders görevi verilebilir."; aynı yönetmeliğin 8'inci maddesi: "Geçici sözleşmeli olarak görevlendirilen uzman ve usta öğreticilerin haftalık çalışma süresi 40 saattir." ve 9'uncu maddesi: "Uzman ve usta öğreticilerin günlük çalışma süresi en fazla 8 saattir. Kurum Müdürü, Cumartesi, Pazar günleri de dâhil olmak üzere, uzman ve usta öğreticilere günün 8.00 - 23.00 saatleri arasında görev verebilir." hükümlerini içermektedir.

Davacının, çalışma esasları ile çalışması sırasında tabi olacağı statü yukarıda sıralanan mevzuat çerçevesinde ayrıntılı bir düzenlemeye tabi tutulmuş olup; anılan düzenlemelere egemen ilkeler ve 4857 sayılı İş Kanunu'nun 13'üncü maddesinde yer alan "İşçinin normal haftalık çalışma süresinin, tam süreli iş sözleşmesiyle çalışan emsal işçiye göre önemli ölçüde daha az belirlenmesi durumunda sözleşme kısmi süreli iş sözleşmesidir." hükmü de gözetildiğinde: çalışma ilişkisinde, "tam süreli iş sözleşmesi" olarak nitelenmeye olanak verecek bir bağımlılık ilişkisinin bulunmadığı, usta öğreticilerin öngörülen ve önceden belirlenen süre dâhilinde bir çalışma yükümlülüğünü kabullendikleri ve ders saati karşılığında da ücrete hak kazandıklarını göstermektedir.

Bu konuda ortaya çıkan uyuşmazlık sonucu Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nca verilen 17.09.2008 gün 2008/10-555 Esas 2008/530 sayılı kararda da; “dinlenen tanıkların da aynı davacı gibi başka köylerde usta öğretici olarak çalışan kişiler olduğu, resmi belgeler ve davacının imzasını taşıyan belgelerle çelişkili tanık beyanlarına itibar edilemeyeceği anlaşıldığından;

tam gün esası ve aylık karşılığı olmayan çalışmaların, günlük çalışma saatine göre ve kısmi zamanlı çalışma olması nedeniyle bu çerçevede değerlendirme yapılarak sonucuna göre karar verilmek gerektiği” belirtilmiş olup, bu şekildeki bir çalışma ilişkisinde, tam süreli çalışmaya ilişkin hakların doğduğunu kabule olanak yok ise de.

Kanun ve sözleşmelerde belirtilen sınırlamalara aykırı, tam süreli hizmet sözleşmesinin unsurlarının gerçekleştiği bir çalışma durumunun, eylemli olarak oluştuğunun iddia edilip kanıtlanması olanak dâhilinde bulunmaktadır.

Ancak, bu yöndeki iddia, hizmet tespiti davalarının kamu düzenine ilişkin niteliği gözetilerek kanıtlanmalı; işverenin resmi kurum niteliği, ücret ödemelerinin kayıtlara davalı olma gerekleri dikkate alınarak; kurum kayıtlarına yansıyan bilgilerin aksinin kanıtlanmasına yönelik kanıtların hüküm kurmaya elverişli olup olmadığı, sosyal güvenlik hakkının yaşama geçirilmesine yönelik davanın özelliklerinin gerektirdiği duyarlılık uyarınca denetlenmelidir.

Somut olayda mahkemece, davacının çalışmasının niteliği gereğince ve yeterince araştırma konusu yapılmamıştır. Bu nedenle yukarıda açıklanan maddi ve hukuki ilkeler ışığında; dava konusu dönemlere ilişkin ders ve yoklama defterleri, ücret bordroları, puantajlar ve ödeme belgeleri getirtilmeli, ücret bodrosu ve puantaj kayıtlarının olmadığı aylara ilişkin ders ve yoklama defterleri, ücret bordroları, puantajlar ve ödeme belgelerinin olmayışının nedeni araştırılmalı, davacının resmi belgelerde belirtilen ders saatlerinden sonra kursta kalmasının haklı bir gerekçesinin bulunup bulunmadığı araştırılmalı, davalı ile ilgili tüm belgeler celbedilmeli deliller hep birlikte değerlendirilip takdir edilerek varılacak sonuç uyarınca bir karar verilmelidir.

O hâlde, davalı ... ve feri müdahil Kurum vekillerinin bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve ... Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesinin istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin kararının kaldırılarak İlk Derece Mahkemesince verilen hüküm bozulmalıdır.