Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2019/5484 K.2020/4487

Dava, hizmet tespiti istemine ilişkindir.

Mahkemece, bozmaya uyularak yapılan yargılama neticesinde ilamında belirtildiği şekilde davanın kabulüne karar verilmiştir.

Hükmün, davalılar vekilleri tarafından temyiz edilmesi üzerine, temyiz isteklerinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hâkimi ... tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tespit edildi.

İnceleme konusu davada, davacı, davalı işverene ait apartman işyerinde 01.07.2002-21.11.2006 tarihleri arasında hizmet akdi ile kapıcı olarak çalıştığını belirterek hizmetinin tespitini istemiş, Mahkemece, davanın kabulüne karar verilmiştir.

1) Dosyadaki yazılara, toplanan delillere ve hükmün dayandığı gerektirici sebeplere göre, davalılar vekillerinin sair temyiz itirazlarının reddi gerekir.

2) Önceki bozma ilamında; "davalı işveren tarafından bildirilmiş çalışması bulunmayan davacının çalışmanın geçtiği B-18 blok yönetimine ait kapıcı dairesinde kira, elektrik ve su gideri ödemeksizin uyuşmazlığa konu dönemde ikamet ettiği ancak dinlenen tanık beyanlarına göre sadece çöp toplama, temizlik ve servis hizmeti yaptığının beyan edilmiş olması karşısında; davalı apartmanda merkezi ısıtma sistemin bulunup bulunmadığı, giderek çalışmasının kısmi (part-time) ya da tam gün esasına dayalı(full-time) çalışma olup olmadığı hususu usulünce araştırılmalıdır.

Bu kapsamda; işyerinin kapasitesi, niteliği, daire sayısı, merkezi ısıtma sistemi bulunup bulunmadığı araştırılmalı, davacıya B-19 Blok Yönetimince 3 adet gider makbuzu (Eylül, Temmuz, Aralık 2005 tarihleri) verildiği anlaşıldığından,

bu gider makbuzların verilme sebebi ile davacının B-18 Blok Yönetiminde kapıcı tam gün esasıyla çalışıp çalışmadığı hususunda gerekirse B-19 blok sakinlerinin bilgi ve görgüsünün sorulması amacıyla tanık sıfatıyla beyanlarına başvurulmalı, komşu apartman kapıcıları ve apartmana yakın bakkal ve apartman yöneticisi gibi çalışmanın kapsamını bilebilecek kişilerin tanıklığına başvurularak davacının tüm mesaisini söz konusu apartmana hasredip hasretmediği belirlenmeli, çalışmasının kısmi süreli çalışma olduğunun anlaşılması halinde hükme konu dönem içinde bir günde kaç saat çalışmış olabileceği,

giderek haftalık ve aylık çalışma süreleri belirlenmeli ve yedibuçuk saat çalışma bir günlük çalışma hesabı ile kaç iş gününe karşılık olduğu hususu saptanarak, sigortalılık süresinin tespitine karar verilmelidir.

Öte yandan; kabule göre de, talebe konu dönemde dava dışı başka işverenlere ait bildirimli çalışmalar dikkate alınmak suretiyle 02.08.2002-24.10.2005 ve 02.06.2006-21.11.2006 tarihleri arası dönemler yönünden davanın kısmen kabulüne karar verilmesi gerektiği halde, davanın kabulüne karar verildiğinin belirtilmesi de isabetli görülmemiştir." şeklinde detaylı ve yol gösterici açıklama yapılarak karar bozulmuş ise de bozma gereği tam olarak yerine getirilmemiştir.

Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun geçiş hükümlerini içeren Geçici 7. maddesi gereğince 506 sayılı Kanunun 79/10. ve 5510 sayılı Kanunun 86/9. maddeleri olup Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur.

Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.

Bu tür davalarda mahkemece yapılacak iş, davacıyla ilgili varsa tüm belge ve kayıtlar işverenden istenilmeli, çalışmanın gerçekleştiği ileri sürülen işyerinin Kurum nezdinde bulunan dosyası, işverence hazırlanması gerekli ücret ödeme bordroları, puantaj kayıtları ve diğer kayıtlar getirtilmeli, dönemsel sigorta primleri bordrosuyla veya aylık prim ve hizmet belgesiyle bildirimleri yapılan sigortalılar tanık sıfatıyla dinlenilmeli, Kurum müfettişlerince inceleme yapılıp yapılmadığı sorulmalı, inceleme yapılmışsa belgeler getirtilmeli,

aynı çevrede faaliyet yürüten ve davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte başka işverenler ve bordrolu çalışanlar yöntemince saptanarak tanık sıfatıyla dinlenilmeli, işçilik alacaklarına ilişkin dava dosyasının varlığı araştırılarak celbedilmeli ve işçilik hakları davasında dinlenen tanıkların anlatımları ile bu dosyada bilgi ve görgüsüne başvurulan tanıkların anlatımları karşılaştırılmalı, varsa çelişki giderilmeli, yargılama sürecinde dinlenen tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde, iş yerinin kapsamı, kapasitesi ve niteliği nazara alınmalı, işin mevsimlik olduğu anlaşılırsa dönemleri belirlenmeli,

bu dönemde davacı ile işveren arasındaki sözleşmenin askıda olduğu ve mevsimlik dönemlerde hak düşürücü sürenin işlemeyeceği gözönünde bulundurulmalı; böylelikle; çalışmanın varlığı, başlangıç ve bitiş tarihleri, mevsimlik mi, sürekli mi olduğu, yapılan işin kapsam ve niteliği de nazara alındığında kısmi çalışma mümkün olduğundan kısmi ve kesintili olup olmadığı yöntemince araştırılmalıdır.

Bu yasal düzenleme ve açıklamalar ışığı altında inceleme konusu dava değerlendirildiğinde, davacı 01.07.2002-21.11.2006 tarihleri arasında hizmet akdi ile kapıcı olarak çalıştığını beyanla hizmet tespitine karar verilmesini talep etmiş olup mahkemece davanın kabuüne karar verilmiş ise de; dosya içeriği ve toplanan deliller ile özellikle davacının 01.12.2016 tarihli celsede B19 nolu bloğa ait makbuzların B19 dan aldığı aylığın karşılığında olduğu,

B17, B18 ve B19 bloklarından kendisine ödenen toplam asgari ücretin üçe bölünmesi sureti ile verilen aylıkları her bir blok yönetiminden aldığı yönündeki beyanı, yine aynı doğrultuda bozma öncesinde dosyada bulunan B-19 Blok Yönetimince düzenlenen 3 adet gider makbuzu (Eylül, Temmuz, Aralık 2005 dönemlerine ait) davacının, davalı işveren nezdinde geçen çalışmalarının kısmi süreli olduğunu göstermekte olup Mahkemece bu işveren nezdinde geçen süre yönünden ayda 10 gün üzerinden hüküm kurulması gerekirken bu maddi ve hukuki olgular göz önünde tutulmaksızın yazılı şekilde hüküm kurulması usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

O hâlde, davalılar vekillerinin bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve hüküm bozulmalıdır.