Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2019/5734 K.2019/8662

Dava, hizmet tespiti istemine ilişkindir.

Mahkemece, bozma ilamına uyularak davanın kısmen kabulüne dair hüküm tesis edilmiştir.

Hükmün, davalılar vekillerince temyiz edilmesi üzerine, temyiz isteklerinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hâkimi ... tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tespit edildi.

Davacı, dava konusu 01.09.2000-16.12.2010 tarihleri arasındaki dönemde, çiftlik içinde mevcut müştemilatta ailesi ile birlikte kaldıklarını, eşiyle birlikte davalı işverenlerin geldiği yaz döneminde onların ev hizmetlerini yerine getirdiklerini ayrıca bahçe bakımı, havuz temizliği, köpeklerin bakımı ve bekçilik faaliyetlerini yürüttüklerini dile getirerek bu sürelerin tespitini istediği eldeki davada, mahkemece, bozma sonrası yapılan yargılama neticesinde, davacının, 02.09.2004 - 31.12.2004 - 04.07.2006 tarihleri arasında ve 02.08.2006-16.12.2010 tarihleri arasında çalıştığının tespitine dair hüküm tesis edilmiştir. Mahkemece, davacının, çalışmasının bulunduğu yönündeki kabul yerinde ise de, çalışma sürelerinin belirlenmesi yönündeki araştırma yeterli değildir.

6100 sayılı HMK m. 119/1-e gereğince davacının, iddiasının dayanağı olan bütün vakıaların sıra numarası altında açık özetlerini bildirmek, m. 194 gereğince de taraflar, dayandıkları vakıaları, ispata elverişli şekilde somutlaştırma yükümlülüğü vardır. Tarafların, dayandıkları delilleri ve hangi delilin hangi vakıanın ispatı için gösterildiğini açıkça belirtmeleri zorunludur.

Bir davada haklı çıkabilmek için soyut veya genel hatlarıyla bir iddiayı ortaya koymak yeterli değildir. Aynı zamanda bu iddiaların, ispata elverişli hale getirilerek zaman, mekân ve içerik olarak somutlaştırılması gerekir. En azından iddianın araştırılabilmesine yönelik somut bilgi ve açıklamaların sunulması gerekir. İddia somutlaştırıldıktan sonra hâkim ve karşı taraf, bunun üzerinden savunma ve yargılama yapabilecektir. Soyut iddialar ve vakıalar üzerinden değerlendirme yapılması mümkün değildir.

Somutlaştırma yükü, genel anlamda tarafların açıklama ödevinin bir parçası ve layihalar teatisi aşamasındaki tezahür şeklidir. Somutlaştırma yükü, basit yargılama ve kendiliğinden araştırma ilkesinin uygulandığı davalarda da geçerlidir.

HMK m. 31 gereğince, Hâkim, uyuşmazlığın aydınlatılmasının zorunlu kıldığı durumlarda, maddi veya hukuki açıdan belirsiz yahut çelişkili gördüğü hususlar hakkında, taraflara açıklama yaptırabilir; soru sorabilir; delil gösterilmesini isteyebilir. Davaya konu talebin somutlaştırılmaması halinde önce hâkim, m. 31 ve 119/1-e gereğince davayı aydınlatma ödevi ve ön incelemedeki görevi gereği, somut olmayan hususların belirlenmesini davacıdan istemeli, gerekirse tarafa açıklattırma yaptırmalı, bu eksiklik giderildikten sonra yargılamaya devam etmelidir.

Hizmet tespiti davalarının amacı hizmetlerin karşılığı olan sosyal güvenlik haklarının korunmasıdır.

Bu nedenle özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmesi zorunludur. Bu çerçevede hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, bu tür davalarda tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyerek, gerekli araştırmaların re'sen yapılması ve kanıtların toplanması gerektiği göz önünde bulundurulmalıdır.

Davacıya, davasını somutlaştırması için mevsimlere göre hangi işi/işleri yaptığı sorulmalı ve işin kapasitesi, yapılan işler ve davalıların yazın kaldığı 3 aylık dönem dikkate alınarak çalışma süresinin ne kadara tekabül ettiği açıklıkla belirlenmelidir. Mahkemece yapılacak iş, davacının işinin niteliği gereği iş ve ev hayatı içiçe geçtiği dikkate alınıp davacının, çalıştığı süreler tam olarak belirlenmeli ve elde edilecek sonuca göre bir karar verilmelidir.

Mahkemece, bu maddi ve hukuki olgular göz önünde tutulmaksızın, eksik inceleme ve araştırma sonucu, yazılı şekilde hüküm kurulması, usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

O hâlde, davalılar vekillerinin bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve hüküm bozulmalıdır.