Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2019/6768 K.2021/15980

Dava, fiili çalışmaya dayalı olmadığı gerekçesi ile ...-... tarihleri arasında sigortalı sayılmayan ve bu nedenle yaşlılık aylığı şartlarını kaybettiğinden bahisle aylığın kesilmesine dair Kurum işleminin iptali ile aylığın kesildiği tarihten itibaren yeniden bağlanması ve kuruma karşı borçlu olmadığının tespiti istemine ilişkindir. Mahkemece, bozmaya uyularak ilamında belirtilen gerekçelerle davanın reddine karar verilmiştir. Hükmün, davacı tarafından temyiz edilmesi üzerine, temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hâkimi ... tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kâğıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tespit edildi.

Eldeki davada, mahkemece verilen ... tarihli karar, Dairemizin bozma ilamı ile “..…davadışı işveren ... adına kayıtlı olan başka işyerleri bulunup bulunmadığı araştırılmalı, başka işyeri var ise davacının beyanındaki matbaa, inşaat ve garsonluk işleri nedeniyle çalışmasının varlığı araştırılmalı, hangi işyerinde kimlerle birlikte çalıştığı hususları sorulduktan sonra bu kişilerin beyanlarına başvurulmalı, yine dava dışı ... hakkında vergi dairesince yapılması gereken yoklama tutanaklarının bulunup bulunmadığı araştırılmalı,

davacının çalışmalarının geçtiğini beyan ettiği işyerleri adresleri de sorulmak suretiyle bu işyerlerinden bildirimleri yapılan kimselerin varlığı halinde beyanlarına başvurulmalı,aynı şekilde, Kurum teftiş raporunda adı geçen muhasebeci ... ve dava dışı işveren ile davacı hakkında suç duyurusu ile ceza davasının varlığı halinde de ceza davasında alınan ifadeler de dikkate alınmak suretiyle, bu konuda gerekli tüm soruşturma yapılması…”gereğine işaret edilerek araştırma ve inceleme yapılmak üzere bozulmuştur.

Mahkemenin, Yargıtay Dairesince verilen bozma kararına uyması sonunda, kendisi için o kararda gösterilen şekilde inceleme ve araştırma yaparak, yine, o kararda belirtilen hukuki esaslar gereğince hüküm verme yükümlülüğü doğar. “Usuli kazanılmış hak” olarak tanımlayacağımız bu olgu; mahkemeye, hükmüne uyduğu Yargıtay bozma kararında belirtilen çerçevede işlem yapma ve hüküm kurma zorunluluğu getirdiği gibi, mahkemenin kararını bozmuş olan Yargıtay Hukuk Dairesince; sonradan, ilk bozma kararı ile benimsemiş olduğu esaslara usuli kazanılmış hakka aykırı bir şekilde, ikinci bir bozma kararı verilememektedir (09.05.1960 gün ve 21/9 sayılı Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararı, Hukuk Genel Kurulu’nun 12.07.2006 gün, 2006/9-508 E., 2006/521 sayılı kararı)

Yargıtay tarafından bozulan bir hükmün bozma kararının kapsamı dışında kalmış olan kısımları kesinleşir. Bozma kararına uymuş olan mahkeme kesinleşen bu kısımlar hakkında yeniden inceleme yaparak karar veremez. Bir başka anlatımla, kesinleşmiş bu kısımlar, lehine olan taraf yararına usuli kazanılmış hak oluşturur. (04.02.1959 gün ve 13/5 sayılı YİBK)

Eldeki davada ise, bozma gereklerinin tam olarak yerine getirilmediği anlaşılmakta olup, HMK’nın 31. maddesi gereğince davacının isticvabı ile davacıdan açıklama alınmalı ve davacının hangi işyerinde, hangi tarihler arasında ve nerede, ne surette çalışmalarının geçtiği hususunun netleştirilmesi ve devamında davacının çalışmasını bilebilecek şekilde tespit edilecek bordrolu veya bunun mümkün olmaması halinde komşu işyerlerinde çalışanların beyanlarının alınmasına yönelik gereğin yerine getirilmesi ve sonucuna göre bir karar verilmesi gereklidir.

Mahkemece bozma sonrasında, dava dışı işveren hakkında vergi yoklama tutanağı ile ... tarihli yoklamada işyerinde çalışan üç kişinin tespit edildiği ve bu kişilerin kimler olduğuna ilişkin araştırmanın da yapılarak, davacıya iddiasını netleştirme imkânı verilmeli, bu yapılmadığı takdirde ise tüm delillere göre bir karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde karar tesisi usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir.

O halde, davacının bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve hüküm bozulmalıdır.