Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2020/1977 K.2021/6203

Bölge Adliye Mahkemesi : ... Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesi No : 2018/979-2020/63 İlk Derece Mahkemesi : ... 12. İş Mahkemesi No : 2015/149-2018/54

Asıl dava, davacının yersiz ödemeden kaynaklı borçlu olmadığının tespiti, birleşen dava da itirazın iptali istemine ilişkindir.

İlk Derece Mahkemesince, hükümde belirtilen gerekçelerle asıl davanın kabulüne, birleşen davanın reddine dair verilen karara karşı taraf vekillerince istinaf yoluna başvurulması üzerine, ... Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesince istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.

... Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesince verilen kararın, davalı-birleşen dava davacısı Kurum vekilince temyiz edilmesi üzerine temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hâkimi ... tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tespit edildi.

I-İSTEM

Asıl Davada davacı vekili, davacının...unvanlı işyerinde 12.05.2012 – 16.09.2012 tarihleri arasında fiilen çalıştığı halde, Kurum tarafından bu işyerinden bildirilen çalışmalarının iptali sonucu yersiz ödenen sağlık giderlerinin tahsili amacıyla 910,42 TL tutarında borç bildirim belgesi gönderildiğini, davalı Kuruma borçlu olmadığının tespitine karar verilmesini talep etmiş, yargılamanın ilerleyen aşamasında söz konusu tarihler içerisinde ... Tekstil İthalat İhracat Sanayi ve Ticaret Limited Şirketinde çalıştığı halde bildirimlerinin...adlı iş yerinden yapıldığını bu şirketteki çalışmalarının tespitini talep ve dava etmiştir.

Birleşen Davada davacı Kurum vekili Kurum denetmeni tarfaından hazırlanan raporda.

Kurumda ... sicil sayılı dosyada işlem gören...unvanlı işyerinden yapılan bildirimlerin fiili çalışmaya dayanmadığı, tüm bildirimlerin tamamının gerçek dışı olması nedeniyle, resen iptal edilmesinin gerektiğini tespit edildiğini, iptal edilen bu çalışmalar nedeniyle davalıya yapılan yersiz ödemelerin tahsili amacıyla gönderilen borç bildirim belgesine rağmen ödeme yapılmaması üzerine davalı aleyhine ...

14. İcra Müdürlüğü'nün 2016/3182 Esas sayılı dosyasında başlatılan icra takibine davalı ... tarafından itiraz edilmesi üzerin takibin durduğunu, itirazın iptali ile takibin devamına ve %20’den aşağı olmamak üzere davalı aleyhine icra inkar ve kötü niyet tazminatına hükmedilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

I1- CEVAP

Asıl dava davalısı davanın reddini istemiştir. Birleşen dava davalısı davanın reddini istemiştir.

III- MAHKEME KARARI

A- İLK DERECE MAHKEME KARARI

Mahkemece, "1-Mahkememizin 2015/149 Esas sayılı dosyasında;

Davacının davasının kabulüne;

Davacının Bilirkişi...'nın 15/10/2017 tarihli rapor içeriği de gözetilerek dava dışı Uğur Kurt'a ait ... sicil sayılı işyerinde 12/05/2012-16/09/2012 tarihleri arasında 126 gün fiilen ve 5510 sayılı Yasanın 4/1-a maddesi kapsamında çalışmadığı,

Dahili Davalı ... Tekstil İth. İhr. San. Tic. Ltd. Şti'ne ait 1381144.35 sicil sayılı işyerinde 12/05/2012-16/09/2012 tarihleri arasında hizmet akdine dayalı olarak asgari ücret ile fiilen 126 gün çalıştığı, 126 günlük çalışmasının davalı kuruma bildirilmediğinin tespitine;

2-Bu dosyamız ile birleşen ... 14 İş Mahkemesinin 2016/176 Esas sayılı dosyasında;

Davacının (...) davasının REDDİ ile ... 14 İcra Müdürlüğünün 2016/3182 sayılı dosyasında aleyhine açılan takipten dolayı 737,64 TL asıl alacak ve 22/02/2016 tarihi itibariyle hesaplanan 254,67 TL işlemiş faiz olmak üzere toplam 992,31 TL'den borçlu olmadığının tespiti ile takibin bu dosyanın davalısı ... yönünden iptaline dair " karar verilmiştir.

İSTİNAF SEBEPLERİ

Davacı ... vekili, müvekkili lehine tek vekalet ücreti yerine iki vekalet ücretinin takdir edilmesi gerektiğini beyanla, İlk Derece Mahkemesi kararında iki vekalet ücretine hükmedilmesini istemiştir. ... Başkanlığı vekili, yetersiz tanık anlatımları ve yetersiz bilirkişi raporu esas alınarak gerekli kanıtlar toplanılmaksızın, çalışmaya ilişkin iddiaların gerçek ve fiili olduğuna dair kesin deliller olmadan karar verildiğini beyanla, İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılarak davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

B- BAM KARARI

"... 12. İş Mahkemesi'nin 06.03.2018 tarih, 2015/149 Esas ve 2018/54 Karar sayılı kararına yönelik davacı vekili ile ... Başkanlığı vekilinin istinaf başvurularının Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 353/1-b.1 maddesi gereğince esastan reddine," karar verilmiştir.

TEMYİZ KANUN YOLUNA BAŞVURU VE NEDENLERİ

Asıl dava davalısı birleşen dava davacısı Kurum vekili eksik araştırma nedeniyle hatalı karar verildiğini, asıl ve birleşen davalar yönünden ... BAM 10. Hukuk Dairesi Kararının bozulması gerektiğini beyan etmişlerdir.

IV- İLGİLİ HUKUK KURALLARI VE İNCELEME

Asıl dava, 506 sayılı Kanunun 79/10. ve 5510 sayılı Kanunun 86/9. maddesi uyarınca açılmış hizmet tespiti davasıdır. Anılan maddelere göre, “Yönetmelikle tespit edilen belgeleri işveren tarafından verilmeyen veya çalıştıkları Kurumca tespit edilemeyen sigortalılar, çalıştıklarını hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak 5 yıl içerisinde mahkemeye başvurarak alacakları ilam ile ispatlayabilirlerse, bunların mahkeme kararında belirtilen aylık kazanç toplamları ile prim ödeme gün sayıları nazara alınır.”

Hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılanların hizmetlerin tespitine ilişkin davalar, kamu düzenine ilişkindir. Bu nedenle özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmesi zorunludur. Bu çerçevede hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, bu tür davalarda tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyerek, gerekli araştırmaların re'sen yapılması ve kanıtların toplanması gerektiği göz önünde bulundurulmalıdır.

6100 sayılı HMK m. 119/1-e gereğince davacının, iddiasının dayanağı olan bütün vakıaların sıra numarası altında açık özetlerini bildirmek, m. 194 gereğince de taraflar, dayandıkları vakıaları, ispata elverişli şekilde somutlaştırma yükümlülüğü vardır. Tarafların, dayandıkları delilleri ve hangi delilin hangi vakıanın ispatı için gösterildiğini açıkça belirtmeleri zorunludur.

Bir davada haklı çıkabilmek için soyut veya genel hatlarıyla bir iddiayı ortaya koymak yeterli değildir. Aynı zamanda bu iddiaların, ispata elverişli hale getirilerek zaman, mekân ve içerik olarak somutlaştırılması gerekir. En azından iddianın araştırılabilmesine yönelik somut bilgi ve açıklamaların sunulması gerekir. İddia somutlaştırıldıktan sonra hâkim ve karşı taraf, bunun üzerinden savunma ve yargılama yapabilecektir. Soyut iddialar ve vakıalar üzerinden değerlendirme yapılması mümkün değildir.

Somutlaştırma yükü, genel anlamda tarafların açıklama ödevinin bir parçası ve layihalar teatisi aşamasındaki tezahür şeklidir. Somutlaştırma yükü, basit yargılama ve kendiliğinden araştırma ilkesinin uygulandığı davalarda da geçerlidir.

HMK m. 31 gereğince, Hâkim, uyuşmazlığın aydınlatılmasının zorunlu kıldığı durumlarda, maddi veya hukuki açıdan belirsiz yahut çelişkili gördüğü hususlar hakkında, taraflara açıklama yaptırabilir; soru sorabilir; delil gösterilmesini isteyebilir. Davaya konu talebin somutlaştırılmaması halinde önce hâkim, m. 31 ve 119/1-e gereğince davayı aydınlatma ödevi ve ön incelemedeki görevi gereği, somut olmayan hususların belirlenmesini davacıdan istemeli, gerekirse tarafa açıklattırma yaptırmalı, bu eksiklik giderildikten sonra yargılamaya devam etmelidir.

Hizmet tespiti davalarının amacı hizmetlerin karşılığı olan sosyal güvenlik haklarının korunmasıdır. Hizmet akdine dayalı çalışma olgusunun ispatında delil sınırlandırması yoksa da davacının Kurum sicil dosyası, işyeri özlük dosyası temin edilip işyerinin Kanunun kapsamında veya kapsama alınacak nitelikte bulunup bulunmadığı eksiksiz bir şekilde belirlendikten sonra iddia edilen çalışmanın başlangıç ve bitiş tarihleri, hangi işyerinde ne iş yapıldığı, işyerinin kapsam, kapasite ve niteliği, prime esas kazanca tabi ücretin ne olduğu, çalışmanın sürekli, kesintili, mevsimlik olup olmadığı eksiksiz bir şekilde açıklığa kavuşturulmalıdır.

Taraf tanıklarının sözleri değerlendirilirken bunların inandırıcılığı üzerinde durulmalı, verdikleri bilgilere nasıl vakıf oldukları, işveren ve işçiyle, işyeriyle ilişkileri, bazen uzun yılları kapsayan bilgilerin insan hafızasında yıllarca eksiksiz nasıl taşınabileceği düşünülmeli ve tanıklar buna göre dinlenilmeli, re’sen araştırma kapsamında sadece taraf tanıkları ile yetinilmeyip mümkün oldukça işyerinin müdür, amir, şef, ustabaşı ve postabaşı gibi görevlileri ve o işyerinde çalışan öteki kişiler ile o işyerine komşu ve yakın işyerlerinde bu yeri bilen ve tanıyanlar dahi dinlenerek tanık beyanlarının sağlığı denetlenmeli ve çalışma olgusu böylece hiç bir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde belirlenmelidir.

Somut olayda, yukarıdaki açıklamalar kapsamında yeterli araştırma yapılmadığı görülmekle; davacının fiili çalışmalarının geçtiğini iddia ettiği dahili davalı ... Tekstil İth. İhr. San. ve Tic. Ltd.

Şti.'de çalıştığını iddia ettiği döneme ilişkin dönem bordroları da dosya içine alınmak suretiyle bu dönemlerde çalışması bildirilmiş olan bordro tanıkları dinlenmeli, dava sırasında dinlenen tanıkların ve yeni tespit edilecek bordro tanıklarının anılan dönemle ilgili ayrıntılı ifadeleri alınarak varsa aradaki çelişkiler giderilmeli, böylece bu konuda gerekli tüm araştırma yapılarak uyuşmazlık konusu husus, hiçbir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde çözümlenip, deliller hep birlikte değerlendirilip takdir edilerek, davacının çalıştığı iddia edilen süreler tereddütsüz belirlenerek, varılacak sonuca göre bir karar verilmelidir.

Bu maddi ve hukuki olgular göz önünde bulundurulmaksızın, mahkemece eksik inceleme ve araştırma sonucu yazılı şekilde karar verilmiş olması, usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir. O hâlde, davalı-birleşen dava davacısı Kurum vekilince bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve ... Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesinin istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin kararının kaldırılarak İlk Derece Mahkemesince verilen hüküm bozulmalıdır.