Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2021/4352 K.2021/6373

Dava, hizmet tespiti istemine ilişkindir.

Mahkemece, bozma ilamına uyularak hükümde belirtilen gerekçelerle davanın kısmen kabul kısmen reddine karar verilmiştir.

Hükmün, davacı ile davalılardan Kurum ve ..., ..., ... ve ... vekilleri tarafından temyiz edilmesi üzerine, temyiz isteklerinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hâkimi ... tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tespit edildi.

Davanın yasal dayanağı 5510 sayılı Kanunun Geçici 7/I. maddesi uyarınca uygulama alanı bulan mülga 506 sayılı Kanunun 79. maddesidir. Bu tür sigortalı hizmetlerin saptanmasına ilişkin davalar kamu düzeni ile ilgili olup, resmi belge ve yazılı delil esas ise de; ispatı için özel bir usul öngörülmemiştir. Bu kapsamda; işverenle sigortalı arasındaki işçilik alacaklarının tahsiline ilişkin davada verilmiş ve kesinleşmiş karar hizmet tespiti davasında güçlü delil mahiyetindedir.

Öte yandan; anılan maddenin 10. fıkrası (eski 8. fıkra) hükmüne göre; Kuruma bildirilmeyen veya Kurumca tespit edilemeyen çalışmaların, sigortalı hizmet olarak değerlendirilmesi amacıyla açılacak davaların, tespiti istenen hizmetin geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içinde açılması gerekir. 506 sayılı Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte beş yıl olan hak düşürücü süre 09.07.1987 tarihinde yürürlüğe giren 3395 sayılı Kanunla on yıla çıkarılmış, ancak 07.06.1994 tarihinde yürürlüğe giren 3995 sayılı Kanunla tekrar beş yıla indirilmiştir.

Hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılanların hizmetlerin tespitine ilişkin davalar, kamu düzenine ilişkindir. Bu nedenle özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmesi zorunludur. Bu çerçevede hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, bu tür davalarda tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyerek, gerekli araştırmaların re'sen yapılması ve kanıtların toplanması gerektiği göz önünde bulundurulmalıdır.

Davacı, önceleri davalılar ... ve ... tarafından, sonra tasfiye edilmiş olan ve bir kısım davalıların ortağı olduğu Çelik İnşaat Tur. Gıda Teks. San. ve Tic. Ltd. Şti. tarafından işletilen ve daha sonra da davalı ...’na devredilen lokanta işyerinde garson olarak 01.03.1984- 01.02.2003 tarihleri arasında kesintisiz çalıştığının tespitine karar verilmesini istemiş, Mahkemece, bozmaya uyularak davanın kısmen kabul kısmen reddine karar verilmiş ise de, eksik inceleme ve araştırmaya dayalı olarak karar verildiği anlaşılmaktadır.

İnceleme konusu davada öncelikle Mahkemece, işçilik alacaklarına ilişkin dava dosyası celp edilmeli; davacının çalıştığını iddia ettiği tüm işyerlerine ait Kurum nezdinde bulunan işyeri dosyaları, ücret ödeme bordroları, puantaj kayıtları ve diğer kayıtlar getirtilmeli, davacının imzasını içeren söz konusu belgeler yönünden, imzanın kendisine aidiyeti sigortalı tarafından kabul edilenler ile inkâr edilip de aidiyeti ehil bilirkişi incelemesiyle saptananlardan, yine sigortalı tarafından hata-hile-ikrah durumu iddia ve ispat edilemeyenler bakımından,

işbu yazılı belgelerin aksinin eşdeğerde delillerle ispat edilene kadar geçerli olduğu hususu göz önünde bulundurulmalı; davacıya ait şahsi sicil dosyası Kurumdan celp edilmeli. Kurumdan tüm işyerlerine ait uyuşmazlık konusu dönemi kapsar dönem bordroları celp edilerek dönemsel sigorta primleri bordrosuyla veya aylık prim ve hizmet belgesiyle bildirimleri yapılan sigortalılar tanık sıfatıyla dinlenilmeli.

Kurum müfettişlerince inceleme yapılıp yapılmadığı sorulmalı, inceleme yapılmışsa belgeler getirtilmeli; dinlenen tanık anlatımlarıyla yetinilmeyip aynı çevrede faaliyet yürüten ve davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte başka işverenler ve bordrolu çalışanlar yöntemince saptanarak tanık sıfatıyla dinlenilmeli; işçilik alacakları dosyasında dinlenen tanıkların anlatımları ile bu dosyada bilgi ve görgüsüne başvurulan tanıkların anlatımları karşılaştırılmalı, varsa çelişki giderilmeli; yargılama sürecinde dinlenen tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde iş yerinin kapsamı, kapasitesi ve niteliği nazara alınmalı;

davacıya ait 10.01.2014 tarihli hizmet döküm cetvelinde uyuşmazlık konusu dönemin bir kısmına ilişkin ek bildirge verildiği anlaşılmakla, davalı Kurumdan ek bildirge ile davacı için bildirilen hizmetlerin Kurum tarafından kabul edilip edilmediği ve ek bildirgelere ilişkin dayanak belgeler sorulmalı; böylelikle elde edilecek sonuç ve tüm dosya kapsamı değerlendirilmek suretiyle karar verilmelidir.

Mahkemece, bu maddi ve hukuki olgular göz önünde tutulmaksızın eksik araştırma ve inceleme ile yazılı şekilde hüküm kurulması usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir. O halde, davacı ile davalılardan Kurum ve ..., ..., ... ve ... vekillerinin bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve hüküm bozulmalıdır.