Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2021/5903 K.2021/16821

Dava, hizmet tespiti istemine ilişkindir. İlk Derece Mahkemesince, hükümde belirtilen gerekçelerle davanın reddine dair verilen karara karşı davacı vekili tarafından istinaf yoluna başvurulması üzerine, ... Bölge Adliye Mahkemesi ... Hukuk Dairesince istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir. ... Bölge Adliye Mahkemesi ... Hukuk Dairesince verilen kararın, davacı vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine, temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hâkimi ... tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tespit edildi.

I-İSTEM

Davacı, davalı Bakanlığın ... İlçe Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğünde, ... yılında çay ocağında çalışmak üzere işe girdiğini, o tarihteki ilçe müdürünün bilgisi ve onayı ile çalıştırılmaya başlandığını, davacının Nisan 2016 yılı içerisinde kurumca yapılan denetim sonucu sigortasız çalıştırıldığının tespit edildiğini belirterek, davacının davalı bakanlık ... İlçe Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü bünyesinde ... tarihleri arasında geçen hizmet süresinin tespitine karar verilmesini talep etmiştir.

II-CEVAP

Davalı Bakanlık vekili cevap dilekçesinde, Bakanlığın bilgisi dahilinde olmadan davacının 10 yıl boyunca bu şekilde sigortasız çalıştırılmasının hayatın olağan akışına aykırı olduğunu, Bakanlık ile davacı arasında bir işçi-işveren ilişkisinin söz konusu olmadığını, davacının ilçe müdürlüğüne yakın bir yerde oturduğunu ekonomik güçlük içinde olduğundan kurum personeli tarafından uzun yıllar kendisine yardım edildiğini, dönem dönem çocuklarının eğitimi için burs toplandığını, çıkan bir yangın sonrası evinin tadilatının yapıldığını, hayvanlardan elde ettiği sütü bazen kurum personeline sattığını, personele simit poğaça satarken de çay dağıttığını bunun ücret karşılığı olmadığını belirterek, davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

Feri Müdahil kurum vekili cevap dilekçesinde; zamanaşımı, yetkisizlik, görevsizlik, husumet ve hak düşürücü süre kesin hüküm ve derdestlik itirazlarının kabulü ile davanın usul yönünden, davanın esasının incelenmesine geçildiği takdirde esas bakımından davanın reddini talep etmiştir.

III-MAHKEME KARARI

A-İLK DERECE MAHKEME KARARI

"Kanıtlanamayan davanın reddine" karar verilmiştir.

B-BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ KARARI

"1)Davacı vekilinin istinaf başvurusunun HMK'nın 353/1-b.1 maddesi gereğince esastan reddine" karar verilmiştir.

IV-TEMYİZ KANUN YOLUNA BAŞVURU VE NEDENLERİ

Davacı vekili, kararın eksik incelemeye dayalı olduğunu beyanla, davaya konu kararın bozulmasını talep etmiştir.

V-İLGİLİ HUKUK KURALLARI VE İNCELEME

Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun geçiş hükümlerini içeren Geçici 7. maddesi gereğince 506 sayılı Kanunun 79/10. ve 5510 sayılı Kanunun 86/9. maddeleri olup Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur.

Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.

Bu tür davalarda mahkemece yapılacak iş, davacıyla ilgili varsa tüm belge ve kayıtlar işverenden istenilmeli, çalışmanın gerçekleştiği ileri sürülen işyerinin Kurum nezdinde bulunan dosyası, işverence hazırlanması gerekli ücret ödeme bordroları, puantaj kayıtları ve diğer kayıtlar getirtilmeli, dönemsel sigorta primleri bordrosuyla veya aylık prim ve hizmet belgesiyle bildirimleri yapılan sigortalılar tanık sıfatıyla dinlenilmeli, Kurum müfettişlerince inceleme yapılıp yapılmadığı sorulmalı, inceleme yapılmışsa belgeler getirtilmeli,

aynı çevrede faaliyet yürüten ve davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte başka işverenler ve bordrolu çalışanlar yöntemince saptanarak tanık sıfatıyla dinlenilmeli, işçilik alacaklarına ilişkin dava dosyasının varlığı araştırılarak celbedilmeli ve işçilik hakları davasında dinlenen tanıkların anlatımları ile bu dosyada bilgi ve görgüsüne başvurulan tanıkların anlatımları karşılaştırılmalı, varsa çelişki giderilmeli, yargılama sürecinde dinlenen tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde, iş yerinin kapsamı, kapasitesi ve niteliği nazara alınmalı, işin mevsimlik olduğu anlaşılırsa dönemleri belirlenmeli,

bu dönemde davacı ile işveren arasındaki sözleşmenin askıda olduğu ve mevsimlik dönemlerde hak düşürücü sürenin işlemeyeceği gözönünde bulundurulmalı; böylelikle; çalışmanın varlığı, başlangıç ve bitiş tarihleri, mevsimlik mi, sürekli mi olduğu, yapılan işin kapsam ve niteliği de nazara alındığında kısmi çalışma mümkün olduğundan kısmi ve kesintili olup olmadığı yöntemince araştırılmalıdır.

Bu yasal düzenleme ve açıklamalar ışığı altında inceleme konusu dava değerlendirildiğinde, şikayet üzerine düzenlenen ... tarihli kurum denetmen raporu ile ... tarihinde ...

İlçe Müdürlüğü'nde bulunan çay ocağına gidildiğinde, çay ocağının tescilsiz olduğu belirtilerek işyerinde sigortalı olarak çalışan ... adına işyeri tescili yapıldığı ve davacının bu işyerinde ... tarihleri arasında 28 gün sigorta tescilinin yapıldığı, kamu kurumunda çalışanların davacının işyeri çalışanlarına simit, süt vs. sattığı, kendisine maddi yardımlar yapmaları nedeniyle hiçbir emir ve talimat olmaksızın çay ocağında arızi olarak çay servisi yaptığı şeklinde beyanlarda bulundukları, Mahkemece, davanın reddine karar verilmiş ise de verilen karar eksik inceleme ve yanılgılı değerlendirmeye dayalı olduğu anlaşılmaktadır.

Somut olayda; işyerinde sigortalı olarak çalışan ... adına işyeri tescili yapılarak kurum tarafından işveren olarak kabul edilmiş ise de; kurumda çalışan kişinin işverenlik sıfatı olamayacağından, davacının, davalı işveren yanındaki çalışmalarının niteliği, süresi, çalışmanın kısmi olup olmadığı belirlenmeli, çalışmanın kısmi süreli çalışma olduğunun anlaşılması halinde; hükme konu dönem içinde bir günde kaç saat çalışmış olabileceği, giderek haftalık ve aylık çalışma süreleri belirlenmeli ve yedibuçuk saat çalışma bir günlük çalışma hesabı ile kaç iş gününe karşılık olduğu hususu saptanarak uyuşmazlık konusu husus, hiçbir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde çözümlenip; deliller hep birlikte değerlendirilip takdir edilerek, varılacak sonuç uyarınca bir karar verilmelidir.

Bu maddi ve hukuki olgular göz önünde tutulmaksızın yazılı şekilde hüküm kurulması usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

O hâlde, davacı vekilinin bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve ... Bölge Adliye Mahkemesi... Hukuk Dairesinin istinaf başvurusunun esastan reddine dair kararının kaldırılarak İlk Derece Mahkemesince verilen hüküm bozulmalıdır.