Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2022/10111 K.2022/12316

Dava, hizmet tespiti istemine ilişkindir. Mahkemece, bozmaya uyularak yapılan yargılama neticesinde ilamında belirtilen gerekçelerle davanın kabulüne karar verilmiştir. Hükmün, davalı kurum ve davalı site yönetimi vekilleri tarafından temyiz edilmesi üzerine, temyiz isteklerinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hâkimi ... tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tespit edildi.

Önceki bozma ilamı ile "...

Mahkemece, re'sen araştırma ilkesi gereği; davalı site ile A-17 blok site yönetimine ait karar defterleri ile sair belgeler celbedilmeli, iddia edilen çalışma dönemi bakımından aynı çevrede işyeri olan işveren ya da bu işverenlerin çalıştırdığı bordrolara geçmiş kişiler saptanarak bilgi ve görgülerine başvurulmalı, (komşu sitelerin bordrolu çalışanları, site sakinleri ile var ise komşu esnaflar) davacı ...'nün davacının A-17 blokta çalıştığı yönündeki beyanı nedeniyle çalışılan işyeri netleştirilmeli ve tam olarak tespit edilmeli,

davalı site yönetiminden apartman görevlisi olarak 01.09.2006-07.01.2007 tarihleri arasında bildirimi bulunan ve tanık olarak dinlenilen ...'in beyanları değerlendirilmeli, dinlenen ve dinlenilecek tanık beyanları arasında çelişki oluşursa giderilmeli, yargılama sürecinde dinlenen tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde, iş yerinin kapsamı, kapasitesi ve niteliği ile iddia olunan çalışmanın gerçek ve fiili olup olmadığı nazara alınmalı, böylece bu konuda gerekli tüm soruşturma yapılarak uyuşmazlık konusu husus, hiçbir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde çözümlenip; deliller hep birlikte değerlendirilip takdir edilerek,

varılacak sonuç uyarınca bir karar verilmelidir.

Kabule göre de; davacı hizmeti tespit edilirken dava dışı işyerinden yapılan bildirimlerin bir kısmının dışlanmaması da isabetsiz bulunmuştur." şeklinde detaylı ve yol gösterici açıklama yapılarak karar bozulmuş olup, bozmaya uyularak yapılan yargılama neticesinde Mahkemece, davanın kabulüne karar verilmiş ise de Mahkemece bozma sonrası yapılan araştırmanın hüküm kurmaya yeterli olmadığı anlaşılmaktadır.

Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun geçiş hükümlerini içeren Geçici 7. maddesi gereğince 506 sayılı Kanunun 79/10. ve 5510 sayılı Kanunun 86/9. maddeleri olup Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur.

Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.

Bu tür davalarda mahkemece yapılacak iş, davacıyla ilgili varsa tüm belge ve kayıtlar işverenden istenilmeli, çalışmanın gerçekleştiği ileri sürülen işyerinin Kurum nezdinde bulunan dosyası, işverence hazırlanması gerekli ücret ödeme bordroları, puantaj kayıtları ve diğer kayıtlar getirtilmeli, dönemsel sigorta primleri bordrosuyla veya aylık prim ve hizmet belgesiyle bildirimleri yapılan sigortalılar tanık sıfatıyla dinlenilmeli, Kurum müfettişlerince inceleme yapılıp yapılmadığı sorulmalı, inceleme yapılmışsa belgeler getirtilmeli,

aynı çevrede faaliyet yürüten ve davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte başka işverenler ve bordrolu çalışanlar yöntemince saptanarak tanık sıfatıyla dinlenilmeli, işçilik alacaklarına ilişkin dava dosyasının varlığı araştırılarak celbedilmeli ve işçilik hakları davasında dinlenen tanıkların anlatımları ile bu dosyada bilgi ve görgüsüne başvurulan tanıkların anlatımları karşılaştırılmalı, varsa çelişki giderilmeli, yargılama sürecinde dinlenen tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde, iş yerinin kapsamı, kapasitesi ve niteliği nazara alınmalı, işin mevsimlik olduğu anlaşılırsa dönemleri belirlenmeli,

bu dönemde davacı ile işveren arasındaki sözleşmenin askıda olduğu ve mevsimlik dönemlerde hak düşürücü sürenin işlemeyeceği gözönünde bulundurulmalı; böylelikle; çalışmanın varlığı, başlangıç ve bitiş tarihleri, mevsimlik mi, sürekli mi olduğu, yapılan işin kapsam ve niteliği de nazara alındığında kısmi çalışma mümkün olduğundan kısmi ve kesintili olup olmadığı yöntemince araştırılmalıdır.

Bu yasal düzenleme ve açıklamalar ışığı altında inceleme konusu dava değerlendirildiğinde, bozma sonrası yapılan yargılamada dosyaya kazandırılan belgeler kapsamındaki 2008/5-2009/7 aylarına ait 16 adet gider makbuzundan 15'inde davacının eşi...'ın adının bulunduğu, bozma sonrasında bir kısım tanıklar tarafından kapıcının davacının eşi olduğunun belirtilmesi karşısında kapıcılık işlerinin kim tarafından yapıldığı, davacının çalışmasının eşe yardım niteliğinde olup olmadığının araştırılması; eşe yardım niteliğinde değilse davacının hangi kapıcılık hizmetlerini yaptığı, bu işler için günlük ne kadar mesai harcadığı,

özel/iş yaşamının iç içe geçmesi halinde günlük çalışma saatleri belirlenerek, çalışmalarının niteliği, süresi, çalışmanın kısmi olup olmadığı araştırılarak tespit edilmeli, çalışmanın kısmi süreli çalışma olduğunun anlaşılması halinde; gerektiğinde uzman bilirkişi görüşü de alınmak suretiyle, hükme konu dönem içinde bir günde kaç saat çalışmış olabileceği, giderek haftalık ve aylık çalışma süreleri belirlenmeli ve yedibuçuk saat çalışma bir günlük çalışma hesabı ile kaç iş gününe karşılık olduğu hususu saptanmalı;

davacının ayrıca bu dönemde başka işyerlerinden bildirilen çalışmaları bulunması ve bu dönemlerin dışlanması karşısında davanın kısmen kabul edilmesi gerektiği halde davanın kabulü yönünde hüküm tesisi hatalı olup bozmayı gerektirmiştir.

Bu maddi ve hukuki olgular göz önünde bulundurulmaksızın, mahkemece eksik inceleme ve araştırma sonucu yazılı şekilde karar verilmesi, usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir. O hâlde, davalılar vekillerinin bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve hüküm bozulmalıdır.