Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2022/12201 K.2022/14209

Dava, hizmet tespitine ilişkindir. Mahkemece, uyulan bozma ilamı öncesi, hükümde belirtilen gerekçelerle davanın kabulüne karar verilmiş olup dairemizin 26.03.2015 tarihli ilamı ile karar bozulmuş, uyulan bozma ilamı sonrası davanın reddine dair hüküm tesis edilmiştir. Hükmün, davacı vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine, temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hâkimi ... tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kâğıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tespit edildi.

Davacı vekili, davacının davalı işveren nezdinde 1994 yılı şubat ayından itibaren, 08.10.2008 tarihleri arasında çalıştığının tespitine karar verilmesini talep etmiş; mahkemece,bozma ilamı öncesi davanın kabulüne karar verilmiş; bu karara karşı davalı Kurum ve davalı şirket vekilleri tarafından temyiz kanun yoluna başvurulmuş ,dairemizin 26.03.2015 günlü ve 2014/27374 esas, 2015/5753 karar sayılı ilamı ile ; “…. somut olayda; öncelikle davacının dava dışı ... Malz. Tic.

San. ve Paz. Ltd. Şti.'de 26.08.1996 tarihinde iş başladığına dair işe giriş bildirgesi nazara alınarak, bu tarihte dava dışı bahse konu şirkette çalışmasının bulunup bulunmadığı yöntemince araştırılarak, çalışmanın varlığı halinde hak düşürücü süre irdelenmeli, davalı işyerinin kapsamı, davacının davalı işyerinde hangi işlerde çalıştığı, bu çalışmalarının ne kadar süreyle yapılabileceği, buna göre çalışmasının tam zamanlı çalışmayı gerektirip gerektirmediği,

çalışmanın varlığı ve süresi yöntemince araştırılmalı, işe başlama ve işten ayrılma tarihi şüpheye mahal vermeyecek şekilde tespit edilmeli, dosyada mevcut dönem bordrolarında ismi bulunan ve mahkemece resen seçilecek tanıkların davaya konu uyuşmazlık ile ilgili bilgi ve görgülerine başvurulmalı, dinlenen bordrolu tanıkların hangi dönemlerde davalı işyerinde çalıştıkları saptanmalı, aynı çevrede iş yapan başka işverenler veya bu işverenlerin çalıştırdığı kişiler, komşu işyeri tanıkları re’sen saptanarak dinlenilmeli, dinlenen tanıkların beyanları arasında çelişki olursa, oluşan çelişki usulünce giderilmeli, uyuşmazlık konusu husus,

hiçbir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde çözümlenip; deliller hep birlikte değerlendirilip takdir edilerek, varılacak sonuç uyarınca bir karar verilmelidir….” şeklinde karar verilmiş, uyulan bozma ilamı sonrası davanın reddine dair hüküm tesis edilmiştir.

Davanın yasal dayanağı, 5510 sayılı Yasa'nın geçici 7. maddesi kapsamında uygulama alanı bulan 506 sayılı Yasa'nın 79/10 maddesidir. 506 sayılı Yasa'nın 6. maddesinde ifade edildiği üzere sigortalı olmak hak ve yükümünden kaçınılamaz ve feragat edilemez.

Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi karşısında, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin davaların, kamu düzenine ilişkin olduğu, bu nedenle özel bir duyarlılık ve özenle yürütülmesinin zorunlu ve gerekli bulunduğunun gözetilmesi zorunludur.

Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, bu tür davalarda tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip, gerek görüldüğünde resen araştırma yapılarak kanıt toplanabileceği de göz önünde bulundurulmalıdır.

Eldeki davada, mahkemece her ne kadar bozma kararına uyulmuş ise de, bozma gereği tam olarak yerine getirilmemiş olup karar eksik incelemeye dayalıdır. Mahkemece, öncelikle davacının talebi açıklattırılmak suretiyle, kimlerle, hangi şekilde, hangi tarihler arasınde çalıştığı hususu sorulmalı.

26.08.1996 tarihli işe giriş bildirgesi verilen ... işyerinde çalışıp çalışmadığı, bodro tanıklarına da sorulmak suretiyle belirlenmeli; çalışma varsa talebin hak düşürücü süreye uğrayıp uğramadığı tartışılmalıdır. ... işyerinden işe giriş bildirgesi verilen tarih sonraki dönem yönünden ise, çalışmanın gerçekleştiği sicil numaralı işyeri belirlenerek, bu işyeri dönem bordrolarından bordro tanıklarının kendi dönemleri de belirlenmek suretiyle çalışmaya ilişkin re’sen beyanları alınmalıdır.

Öte yandan, davacının çağrı üzerine hamaliye işi yaptığının savunulması karşısında, serbest piyasa hamalı olup olmadığı üzerinde durulmalı, hamal odasına kayıtlı olup olmadığı belirlenmeli; aynı işi yapan hamallar varsa tespit edilerek dinlenilmeli, hizmet akdinin unsurlarının da oluşup oluşmadığı hususları tartışılarak karar verilmelidir.

Mahkemece, bu maddi ve hukuki olgular göz ardı edilerek, eksik araştırma ve inceleme sonucu yazılı şekilde karar tesisi, usûl ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir. O hâlde, davacı vekilinin bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve hüküm bozulmalıdır.