Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2022/12506 K.2023/855

...

MAHKEMESİ

... Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesi

SAYISI

2019/2769 E., 2021/769 K. ...

İLK DERECE MAHKEMESİ

Eskişehir 1. İş Mahkemesi

SAYISI

2019/283 E., 2019/806 K.

Taraflar arasındaki kurum işleminin iptali davasından yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın reddine karar verilmiştir.

Kararın davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince davacının istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I.DAVA

Davacı; dava dilekçesinde özetle; Kurum tarafından davacı şirkete 127.348,31 TL prim borcu aslı ve gecikme zammı tahakkuku yapıldığını, bahse konu prim ve gecikme zammının dayanağı 93340/14/İR/11 sayılı 15.09.2015 tarihli raporun kendilerine tebliğ edilmediğini, Anadolu Üniversitesi 2 Eylül Kampüsü işine ilişkin 2012/06 ayına ait eksik işçilik bildiriminde bulunulduğunun belirtildiğini, dava konusu Anadolu Üniversitesi 2 Eylül Kampüsündeki işlerin 29.09.2013 tarihinde noksansız kesin kabulünün yapıldığını, 29.09.2013 tarihine kadar tüm işçiliklerin dikkate alınması gerektiğini itiraz kaydı ile 12.04.2016 tarihinde ödeme yaptıklarını belirterek, ödenen 132.442,52 TL'nin, ödeme tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalıdan tahsilini istemiştir.

II. CEVAP

Davalı Kurum vekili cevap dilekçesinde özetle. Kurumda ... sicil sayılı dosyada işlem gören Anadolu Üniversitesi 2 Eylül Kampüsü Tepebaşı Eskişehir adresinde "Açık Tribün İnşaatı" işi işyerinde SGK Rehberlik ve Teftiş ...

Grup Başkanlığı bir Başmüfettişi'nin yapmış olduğu 15.09.2015 tarih 93340/14/İR/11 sayılı asgari işçilik inceleme raporunda davacıya ait işyerinde yapılan işle ilgili asgari işçilik değerlendirmesi yapıldığını ve 2012 yılı 6. ayında 257.360,77 TL eksik işçilik bildirildiğinin tespit edildiğini, belirtilen aya tahakkuk yapıldığından 24.11.2015 tarihi itibariyle 91.363,07 TL prim aslı, 35.985,24 TL gecikme zammı olmak üzere toplam 127.348,31 TL borç tahakkuku yapıldığını,

müvekkili Kurumca davacı işveren hakkında tesis edilen eksik işçilikten kaynaklanan prim ve gecikme zammı tahakkuku işleminde hukuka aykırılık bulunmadığını belirterek davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararı ile; "davaya konu işin 01.06.2012 tarihinde tamamlandığı, bu tarih itibariyle hesaplama yapıldığında eksik bildirilen işçilik tutarının 257.360,78 TL olduğu ve davalı kurumca tespit olunan eksik işçilik tutarı üzerinden tahakkuk ettirilen prim borcu ve faiz hesaplamasının yerinde olduğu, işin kesin kabulünde tespit edilen 51 kalem eksik ve kusurlu imalatın tamamlanma tarihinin 24.07.2013 olduğu, bu tarihin dikkate alınması halinde dahi davacı tarafça sunulan faturaların içeriğinin kesin kabulde belirlenen eksik imalatlar ile ilişkisinin bulunmadığı ve belirtilen faturaların değerlendirmeye alınamayacağı" gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

Davacı vekili, istinaf dilekçesinde özetle; eksik incelenme ile bilirkişi heyeti raporu doğru kabul edildiğini, raporun içeriğinde kesin kabul tarihine kadar tanzim edilen faturaların tamamı dikkate alındığında prim borcunun bulunmayacağının da belirtildiğini, 08.07.2012-28.02.2014 tarihleri arasında geçerli olan 08.07.2012 tarih 28347 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan asgari işçilik oranlarında kapalı spor salonu inşaatında uygulanması gereken asgari işçilik oranı %9 olarak belirtilmiş iken yerel mahkeme kararına dayanak yapılan bilirkişi kök ev ek raporlarında asgari işçilik oranı %9,15 olarak hesaplandığını,

hakkaniyete aykırı ve teknik mütalaadan yoksun kanaat belirten bilirkişi heyeti raporuna bağlı kalınarak verilen kararın usul ve yasaya aykırı olduğunu ileri sürerek kararın kaldırılmasına ve talep doğrultusunda karar verilmesini istemiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; "Mahkemece alınan bilirkişi raporu hüküm kurmaya elverişli ve gerekçeli olup, dosya kapsamına göre kurum tarafından tahakkuk ettirilen eksik işçilik bedelinin yerinde olduğu, dosya kapsamı, mevcut delil durumu ve ileri sürülen istinaf sebepleri dikkate alındığında mahkemenin vakıa ve hukuki değerlendirmesinde usul ve esas yönünden yasaya aykırılık bulunmadığı" gerekçesiyle istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davacı; istinaf dilekçesinde belirttiği sebeplerle kararı temyiz etmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, eksik asgari işçilik bildirildiği gerekçesi ile tahakkuk ettirilen prim ve gecikme zammının iptali, yapılan ödemenin istirdatı istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk Davanın yasal dayanağı 5510 sayılı Kanunun 85 inci maddesi olup anılan maddede, “Kamu idareleri, döner sermayeli kuruluşlar, kanunla kurulan kurum ve kuruluşlar ile bankalar tarafından ihale mevzuatına göre yaptırılan işlerden ve özel nitelikteki inşaat işlerinden dolayı bu işleri yapan işveren tarafından yeterli işçilik bildirilmiş olup olmadığı Kurumca araştırılır. Bu araştırma sonucunda yeterli işçiliğin bildirilmemiş olduğu anlaşılırsa, eksik bildirilen işçilik tutarı üzerinden hesaplanan prim tutarı, 89 uncu madde gereği hesaplanacak gecikme cezası ve gecikme zammı ile birlikte bir ay içinde ödenmek üzere işverene tebliğ edilir.

Bu maddenin birinci ve ikinci fıkrasında belirtilen usûllerle Kuruma bildirilmediği tespit edilen asgarî işçilik tutarı üzerinden Kurumca re'sen tahakkuk ettirilen sigorta primleri, 88 inci ve 89 uncu maddeler dikkate alınarak işverene tebliğ edilir. İşveren, tebliğ edilen prim borcuna karşı tebliğ tarihinden itibaren bir ay içinde Kuruma itiraz edebilir. İtiraz takibi durdurur.

Kurumca itirazın reddi halinde işveren, kararın tebliğ tarihinden itibaren bir ay içinde yetkili iş mahkemesine başvurabilir. Mahkemeye başvurulması, prim borcunun takip ve tahsilini durdurmaz. …” hükmüne yer verilmiştir.

Uygulamada ölçümleme olarak adlandırılan işlemden kaynaklanan prim borcu tahakkuku işleminin iptali ve ödemenin iadesi istemine ilişkin olan eldeki davada, yapılacak yargılamanın da bu konudaki mevzuat uyarınca ayrıntılı irdeleme içermesinde zorunluluk vardır.

Asgari işçilik tutarının hesaplanmasında, özel bina inşaatlarında binanın ruhsatında kayıtlı alanı (binanın ruhsatı mevcut değilse bu husus mahallinde yapılacak keşifle belirlenmelidir) ile Bayındırlık Bakanlığı birim maliyet bedeli çarpımı sonucu bulunacak yaklaşık maliyet bedeline işin yapım tarihinde yürürlükte bulunan Kurumca tespit edilmiş asgari işçilik oranının uygulanması sonucu elde edilecek miktarın asgari işçilik tutarı olarak kabul edilmesi, ihale konusu işlerde ise müteahhide ödenen toplam istihkak tutarının işin yapımı tarihinde yürürlükte olan asgari işçilik oranı ile çarpımı sonucu bulunacak asgari işçilik miktarına itibar edilmesi gerekir.

Aynı şekilde yapılan işin niteliği veya işyerinin büyüklüğüne dair uyuşmazlıklarda, özel bina inşaatlarında proje sözleşme, inşaat ruhsatı gibi belgeler, ihaleli işlerde ise proje, ihale, sözleşme, keşif özeti, hak ediş raporları ve sair belgeler getirtilerek incelenmeli, yazılı ve bir kısmı da resmi nitelikteki bu belgelerin aksini ispat külfetinin işverene ait olduğu ve aksinin aynı güç nitelikte belge ve kayıtlarla ispat olunabileceği, soyut nitelikteki tanık beyanlarına dayanılarak karar verilemeyeceği göz önünde tutulmalıdır. Keza, dava konusu işin makine parkında mevcut makine ve araçlarla yapıldığı iddia ediliyorsa, bunun işverence belgelendirilmesi, asıl işyerinin Kurum tarafından ayrıca tescil edilmiş olması halinde bu husus dikkate alınarak asgari işçilik hesabı yapılmalıdır.

İşin, işyeri devamlı sigortalıları ile yapıldığının bu iş için ayrı işçi çalıştırmadığının ileri sürülmesi halinde, daimi işyeri sigortalılarının sayısı, niteliği, inceleme konusu iş yerine mesafesi gibi hususlar dikkate alınarak, mahkemece bu işin daimi işçilerle yürütülmesinin mümkün olup olmadığı araştırılmalıdır.

Öte yandan, çeşitli tarihlerde Kurumca çıkarılan genelge ve genel tebliğlere ekli listelerde asgari işçilik oranları belirlendiğinden, işin yapıldığı dönemde yürürlükteki asgari işçilik oranlarının dikkate alınması gerekir. Listede açıklanan işi bölümlere ayırıp her biri için ayrı işçilik oranları alınması da mümkün değildir. Ancak, ihaleli işlerde bölümler halinde keşif özetine bağlanmış farklı ihale konuları varsa her biri için listede belirlenen asgari işçilik oranının esas alınması gerektiği kabul edilmelidir.

3. Değerlendirme Somut uyuşmazlıkta, davaya konu işin 01.06.2012 tarihinde tamamlandığına dair Mahkemenin kabulü yerinde olmakla birlikte; Dairemizin asgari işçilik oranının tespitine esas bilgi ve belgerin Kurumdan getirtilmesine ilişkin geri çevirme kararı sonrasında gelen evrakların incelenmesinde, Asgari İşçilik Tespit Komisyonunca, tribün inşaatı ve söküm işlerinin istihkak tutarları hesaplanarak ağırlıklı ortalama ile asgari işçilik oranının tespit edildiği, imalatın ağırlığına göre uygulanması gereken oranın %9,15 olarak belirlendiği anlaşılmaktadır.

Davaya konu somut uyuşmazlıkta, mahkemece, öncelikle dava konusu işe ait proje, sözleşme, inşaat ruhsatı ve benzeri belgeleri celp edilerek, sözleşme konusu işin niteliği, tribün inşaatı yanında söküm işini içerip içermediği belirlenmeli, davacının sözleşme kapsamında söküm işini dava dışı kişilerden temin ettiğini ileri sürmesi halinde bu yöndeki faturaları ibrazı istenmeli, anılan söküm işinin kim tarafından yapıldığı araştırılmalı, faturaların işçilik içerip içermediği irdelenmeli, inşaat işi ile birlikte söküm işinin de işyeri devamlı sigortalıları ile yapıldığının bu iş için ayrı işçi çalıştırmadığının ileri sürülmesi halinde,

daimi işyeri sigortalılarının sayısı, niteliği, inceleme konusu iş yerine mesafesi gibi hususlar dikkate alınarak, mahkemece bu işin daimi işçilerle yürütülmesinin mümkün olup olmadığı araştırılmalı, gerektiğinde alanında uzman bilirkişi yada bilirkişi heyetinden rapor alınarak, yukarıda açıklanan ilkeler doğrultusunda yargılama yapılarak elde edilecek sonuca göre karar vermesi gerekirken, eksik araştırma ve inceleme sonucu, yazılı şekilde hüküm kurması, usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir.

VI. KARAR

1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurularının esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA, 3.Peşin alınan temyiz harcının istek halinde ilgiliye iadesine,

Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

06.02.2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.

...