Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2022/13558 K.2023/743

2- ... Giyim Konf. Tek ve San. Tic. Ltd. Şti. Vekilleri Avukat ... 3- ... vekili Avukat ...

DAVA TARİHİ : 12.11.2013

HÜKÜM/KARAR : Kısmen kabul

Taraflar arasındaki hizmet tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davalılar vekilleri tarafından temyizi neticesinde kararın (kapatılan) 21. Hukuk Dairesinin 20.03.2018 gün, E.2016/12242, K.2018/2587 sayılı ilamı ile bozulması üzerine bozmaya uyularak yapılan yargılama neticesinde davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararı taraf vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili asıl ve birleşen davalar ile müvekkilinin davalı ...'e ait olup sonradan davalı şirkete devredilen işyerinde 13.03.2002-16.11.2013 tarihleri arasında aralıksız çalışmasına karşın müvekkilinin sigortasının eksik bildirildiğini, bu konuda yaptığı şikayet sebebiyle kurumca işyerinde inceleme yapıldığını beyanla müvekkilinin davalılara ait işyerinde 13.03.2002 tarihinden itibaren kesintisiz olarak sigortalı çalıştığının tespitine karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı şirket vekili, müvekkili şirketin kuruluş tarihinin 21.11.2008 olduğunu, vergi kaydı ve ticaret sicil gazetesi ile bu durumun sabit olduğunu, davacının 15.03.2012 -31.03.2012 tarihleri arasında çalıştığını, 09.11.2012 tarihinde tekrar çalışmaya başladığını ve 26.11.2013 tarihine kadar aralıksız çalıştığını beyanla, davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

Birleşen dosyanın davalısı ... vekili, davacının hiçbir dönemde müvekkiline ait işyerinde çalışmadığını, müvekkilinin işyerinin diğer davanın davalı şirkete devir olmadığını, müvekkilinin kendisine ait işyerini kurumlara olan borçlarını ödeyememesi nedeniyle kapattığını, davalı şirketin ayrı bir tüzel kişilik olduğunu, davacının diğer davalı şirkette 15.03.2012 tarihinde işe başladığını ve 31.03.2012 tarihinde işten ayrıldığını, davacının 09.11.2012 tarihinde tekrar çalışmaya başladığını ve 26.11.2013 tarihine kadar aralıksız çalıştığını beyanla, davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı kurum vekili, tespiti istenen ve kurum kayıtlarında görünmeyen fiili çalışmanın yöntemince ispatı gerektiğini, davanın açılmasına kurumun sebebiyet vermediğini beyanla davanın reddini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin 27.04.2016 tarihli ve 2013/550 E., 2016/282 K. sayılı kararı ile davacının sigortasız çalışmalarının davalı kurum denetim elemanları tarafından işyerindeki fiili denetim sırasında tespit edilmiş olması, denetim sırasında davacının 13.03.2002 tarihinden itibaren işyerinde çalıştığını beyan etmiş olmasına karşılık, davalı şirket yetkilisi ve birleşen dava davalısının bu tutanağı ihtirazi kayıtsız imzalamış olması ve davacı tarafın iddialarını ispata yeterli bulunan tanık beyanları karşısında,

davacının ... adına kayıtlı 1085419 işyeri sicil numaralı işyerinin kanun kapsamında olduğu 09.10.2002 - 31.12.2008 tarihleri arasındaki dönemde bu işyerinden, takip eden dönemde ise davalı şirket adına kayıtlı 1155164 işyeri sicil numaralı işyerinden davalı kurum tarafından denetim sonucu tespit edilen hizmetler ve davalı işyerinden kuruma bildirilmiş hizmetler dışında kalan süreler olan 01.01.2009-14.03.2012 ve 01.04.2012- 08.11.2012 dönemlerindeki ve sigortasız hizmetlerinin tespiti gerektiği gerekçesiyle davanın kabulüne karar verilmiştir.

IV. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A. Bozma Kararı

1. İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalılar vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

Daire kararında; yapılacak işin, davacıya farklı sicil numaralı davalılara ait işyerlerinden hangisinde hangi sürelerde çalıştığını açıklatmak, ihtilaflı tüm dönemde çalışması bulunan tarafsız bordro tanıklarının tespit edilerek beyanlarına başvurmak, bordo tanıklarına ulaşılamadığı ya da beyanları ile yetinilmediği takdirde talep edilen dönemde çalışması bulunan komşu işyeri sahip veya çalışanları zabıta marifetiyle veya Kurum'dan sorulup belirlenerek çalışmanın niteliği ile gerçek bir çalışma olup olmadığı yönünde yöntemince beyanlarını almak, gerçek çalışma olgusunu somut ve inandırıcı bilgilere dayalı şekilde 506 sayılı Yasa' nın 2, 6,

9 ve 79/10 uncu maddeleri gereğince ortaya koyduktan sonra çalışmanın davalılara ait hangi işyeri ya da işyerlerinde hangi sürelerde geçtiğini açıkça belirterek işyerlerinin yasa kapsamında olduğu tarihleri de dikkate almak suretiyle gerekçe ve karar çelişmeyecek şekilde infaza elverişli karar verilmesi gerektiğine işaret edilerek karar bozulmuştur.

B. İlk Derece Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen Karar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile bozma sonrasında dinlenen bordro tanıkları/ komşu işyeri tanıkları ve komşu işyeri tanıklarının davacı iddiasını ispata yeterli bulunan beyanları, davalı şirkete ait işyerinde yapılan denetim sonucu davacının sigortasız çalışmalarının beyanına göre tespit edilmiş olması, denetim sırasında davacının 13.03.2002 tarihinden itibaren işyerinde çalıştığını beyan etmiş olması, davalı şirket yetkilisi ve birleşen dava davalısının bu tutanağı ihtirazı kayıtsız imzalamış olması karşısında;

davacının ... adına kayıtlı 1085419 işyeri sicil numaralı işyerinin kanun kapsamına alındığı 09.10.2002 tarihinden itibaren davalı şirketin tescil ve ilan tarihi olan 20.11.2008 tarihine kadar bu işyerinden,

takip eden 21.11.2008-14.03.2012 ve 01.04.2012-16.04.2012 dönemlerinde davalı şirket adına kayıtlı ... işyeri sicil numaralı işyerinden ve yine 14.07.2012-08.11.2012 dönemlerinde davalı şirket adına kayıtlı ... işyeri sicil nolu işyerinde davalı kurum tarafından denetim sonucu tespit edilen hizmetler ile davalı işyerinden bildirilmiş hizmetler dışında kalan sürelerde de aralıksız olarak çalıştığının tespiti gerektiği sonucuna varılmakla davacının fazlaya ilişkin talebinin reddi ile davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

VI. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davacı vekili, reddedilen bir talep olmadığından davanın kabulü yerine kısmen kabulü kararı verilmesi ile davalılar lehine vekalet ücreti ve yargılama giderine hükmedilmesi ve birleşen dosya yönünden lehe vekalet ücreti takdir edilmemesinin usul ve yasaya aykırı olduğunu beyanla kararın bozulmasını talep etmiştir.

Davalı SGK Başkanlığı vekili, davanın hak düşürücü süreye uğradığını, kararın eksik inceleme ve araştırmaya dayalı olduğunu, aleyhe yargılama gideri ve vekalet ücretine hükmedilmemesi gerektiğini beyanla kararın bozulmasını talep etmiştir.

Davalılar ... Ltd.

Şti ile ... vekili, davacı asılın mahkeme huzurundaki imzalı beyanında 21.11.2008 tarihinden sonra... isimli işyerinde toplamda en fazla 20 ay çalıştığını belirttiğini, davacı asılın beyanı doğrultusunda en fazla 20 aylık çalışmanın yani 21.11.2008 - 21.06.2010 tarihleri arası dönemin tespiti mümkün iken yerel mahkeme davacı asılın beyanını göz ardı etmek suretiyle talebi aşarak 21.11.2008 - 14.03.2012 dönemi ve 01.04.2012-16.04.2012 döneminde çalıştığının tespitine hükmettiğini, davacının 09.10.2002 – 31.10.2008 döneminde müvekkil ...'e ait ... işyeri sicil numaralı işyerinde sigortasız hizmetlerinin tespitine karar verildiğini,

bu kararın davacı tarafından temyiz edilmediğini, usuli kazanılmış hakkın gözetilmediğini, şirkette çalışması dahi olmayan ve müvekkil ile karşılıklı derdest davası bulunan kişilerin davacının çalıştığı yönünde tanıklık yaptığını, bu beyanlara itibar edilemeyeceğini beyanla kararın bozulmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Dava, davacının 13.03.2002- 16.11.2013 tarihleri arasında geçen ve Kuruma bildirilmeyen sigortalı çalışmalarının tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk

1.Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun geçiş hükümlerini içeren Geçici 7 nci maddesi gereğince 506 sayılı Kanun'un 79/10 ve 5510 sayılı Kanun'un 86/9 uncu maddeleri olup Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur.

Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.

2. Bu tür davalarda mahkemece yapılacak iş, davacıyla ilgili varsa tüm belge ve kayıtlar işverenden istenilmeli, çalışmanın gerçekleştiği ileri sürülen işyerinin Kurum nezdinde bulunan dosyası, işverence hazırlanması gerekli ücret ödeme bordroları, puantaj kayıtları ve diğer kayıtlar getirtilmeli, dönemsel sigorta primleri bordrosuyla veya aylık prim ve hizmet belgesiyle bildirimleri yapılan sigortalılar tanık sıfatıyla dinlenilmeli, Kurum müfettişlerince inceleme yapılıp yapılmadığı sorulmalı, inceleme yapılmışsa belgeler getirtilmeli,

aynı çevrede faaliyet yürüten ve davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte başka işverenler ve bordrolu çalışanlar yöntemince saptanarak tanık sıfatıyla dinlenilmeli, işçilik alacaklarına ilişkin dava dosyasının varlığı araştırılarak celbedilmeli ve işçilik hakları davasında dinlenen tanıkların anlatımları ile bu dosyada bilgi ve görgüsüne başvurulan tanıkların anlatımları karşılaştırılmalı, varsa çelişki giderilmeli, yargılama sürecinde dinlenen tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde, iş yerinin kapsamı, kapasitesi ve niteliği nazara alınmalı, işin mevsimlik olduğu anlaşılırsa dönemleri belirlenmeli,

bu dönemde davacı ile işveren arasındaki sözleşmenin askıda olduğu ve mevsimlik dönemlerde hak düşürücü sürenin işlemeyeceği gözönünde bulundurulmalı; böylelikle; çalışmanın varlığı, başlangıç ve bitiş tarihleri, mevsimlik mi, sürekli mi olduğu, yapılan işin kapsam ve niteliği de nazara alındığında kısmi çalışma mümkün olduğundan kısmi ve kesintili olup olmadığı yöntemince araştırılmalıdır.

3. Değerlendirme 1.Eldeki davada verilen karar eksik inceleme ve araştırmaya dayalı olup yapılan araştırma hüküm kurmaya yeterli değildir.

Mahkemece, davacının işe başlangıç tarihi 09.10.2002 olarak alınmış ise de başlangıç tarihinin dinlenen tanık beyanlarında tam olarak doğrulanmadığı; doğrulayan tanık ...'ın kendi çalışmasının 2012-2013 arasında olduğu, davalı ... yanında 2002 yılından beri çalışan bordro tanığı ... ve yine ... 'nin yanında 2004-2006 tarihleri arasında çalışan ... da davacıyı tanımadığını belirttikleri anlaşılmaktadır.

Davacının birkaç defa beyanı alınmış ise de kimlerle çalıştığı hususu davacıdan sorulmamış, davacı iki işyeri değiştirdiği halde komşu işyeri tanık tespitleri de tüm işyerlerinde yapılmamıştır.

Mahkemece, davacının yeniden dinlenilmeli suretiyle davalılara ait işyerlerinde hangi tarihlerde kimlerle çalıştığı sorulup bildireceği kişiler tespit edilerek tanık olarak dinlenilmeli, ayrıca davacının değişik yerlerdeki çalışmaları ile ilgili komşu işyeri tanıkları ayrı ayrı belirlenmeli, adresleri tespit edilerek dinlenilmeli, tüm dosya kapsamı ve bozma ilamı öncesinde dinlenilen tanık beyanları ile birlikte değerlendirilip takdir edilerek varılacak sonuca göre karar verilmelidir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle; 1. Temyiz olunan İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine,

Peşin alınan temyiz karar harcının istek hâlinde ilgiliye iadesine,

...