Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2022/5630 K.2022/15321

Dava, prime esas kazancın tespiti istemine ilişkindir.

Mahkemece, ilâmında belirtildiği şekilde davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Hükmün, davacı ve davalılardan Kurum, ... ve ... vekilleri tarafından temyiz edilmesi üzerine temyiz isteklerinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hâkimi ... tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kâğıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tespit edildi.

Davacı, 01.07.1997–11.09.2011 tarihleri arasında davalı iş yerlerinde çalıştığından bahisle prime esas kazancının tespitini talep etmiş, davanın kısmen kabulüne ilişkin önceki karar Dairemizin 2016/13157 Esas, 2019/2623 Karar sayılı, 20.03.2019 tarihli ilamı ile 2009/4-11.09.2011 dönemine ilişkin hükmün eksik inceleme ve araştırmaya dayalı olduğu yönünden bozulduğu, mahkemece bozma ilamına uyularak yapılan yargılama sonucunda davanın kısmen kabulüyle, 2002/2-11.09.2011 tarihleri arasındaki dönem yönünden gerçek ücret üzerinden prime esas kazancın tespitine karar verilmiştir.

09.05.1960 gün ve 21/9 sayılı Yargitay İçtihadı Birleştirme kararında da açıkça vurgulandığı üzere, bir Mahkemenin Yargıtay Dairesince verilen bozma kararına uyması sonunda; Mahkeme yönünden o kararda gösterilen şekilde inceleme ve araştırma yaparak, yine bozma kararında açıklanan hukuki esaslar çerçevesinde hüküm kurmak yükümlülüğü doğar. Bu hukuki aşama "usuli kazanılmış hak" olarak adlandırılır. Bu hukuki müessese Mahkemeye, hükmüne uyduğu Yargıtay bozma kararındaki esaslar ve istenilenler kapsamında işlem yapmak ve hüküm kurma zorunluluğunu getirir.

İnceleme konusu davada; dosyaya davacı tarafından 01.04.2002-01.04.2009 tarihleri arasındaki döneme ilişkin ziraat bankası Efes şubesi maaş hesabı kayıtlarının ve davacının maaşının 3.500.00 TL olduğunu gösteren 05.02.2011 tarihli maaş listesinin sunulduğu anlaşılmaktadır. Mahkemece 01.07.1997-01.04.2002 tarihleri arasındaki dönem yönünden Kuruma bildirilen ücret kadar, 01.04.2002-01.04.2009 tarihleri arasındaki dönemde banka kayıtlarında belirtilen miktarlar kadar, 2009/Nisan-2011/Ocak davacı talebi de esas alınarak 2009/Mart ayında banka hesabına yatırılan miktar kadar, 2011/Şubat-11.09.2011 döneminde ise 05.02.2011 tarihli maaş listesindeki miktar ve tanık beyanları esas alınarak prime esas kazancın tespit edildiği görülmektedir.

Davanın yasal dayanağı 506 sayılı Kanun'un “Prime esas ücretler” başlığını taşıyan 77. maddesinin 1. fıkrasıdır.

1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'nun.

288. maddesinde, bir hakkın doğumu, düşürülmesi, devri, değiştirilmesi, yenilenmesi, ertelenmesi, ikrarı ve itfası amacıyla yapılan hukuki işlemlerin, yapıldıkları zamanki miktar veya değerleri belirli bir tutarı geçtiği takdirde senetle kanıtlanması gerektiği, bu hukuki işlemlerin miktar veya değeri, ödeme veya borçtan kurtarma (ibra) gibi herhangi bir sebeple belirli bir tutardan aşağı düşse bile senetsiz kanıtlanamayacağı bildirilmiş, 289. maddesinde, 288. madde uyarınca senetle kanıtlanması gereken konularda yukarıdaki hükümler hatırlatılarak karşı tarafın açık muvafakati durumunda tanık dinlenebileceği, 292. maddesinde de,

senetle kanıtlanması zorunlu konularda yazılı bir delil başlangıcı varsa tanık dinlenebileceği açıklanarak delil başlangıcının, dava konusunun tamamen kanıtlanmasına yeterli olmamakla birlikte, bunun var olduğunu gösteren ve aleyhine sunulmuş olan tarafça verilen kağıt ve belgeler olduğu belirtilmiştir. 01.10.2011 tarihinde yürürlüğe giren 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 200 ve 202. maddelerinde de bu düzenlemeler korunmuştur.

Kuruma ödenmesi gereken sigorta primlerinin hesabında gerçek ücretin/kazancın esas alınması gerekmekte olup hizmet tespiti davalarının kamusal niteliği gereği, çalışma olgusu her türlü kanıtla ispatlanabilmesine karşın ücret konusunda aynı genişlikte ispat serbestliği söz konusu değildir ve değinilen maddelerde yazılı sınırları aşan ücret alma iddialarının yazılı delille kanıtlanması zorunluluğu bulunmaktadır.

Ücret tutarı maddede belirtilen sınırları aştığı takdirde, tespiti gereken gerçek ücretin; hukuksal geçerliliğe sahip olarak düzenlenmiş bulunmaları kaydıyla, sigortalının imzasını içeren aylık ücreti gösteren para makbuzları, banka kayıtları, ticari defter kayıtları, ücret bordroları gibi belgelerle kanıtlanması olanaklıdır.

Yazılı delille ispat sınırının altında kalan miktar için tanık dinlenebileceği gibi, tespiti istenen miktar sınırı aşsa dahi varlığı iddia edilen çalışmanın öncesine ve sonrasına ait yazılı delil başlangıcı sayılabilecek belgeler bulunuyorsa tanık dinlenmesi mümkündür.

Nitekim Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 20.10.2010 gün ve 2010/10-480 Esas - 2010/523 Karar, 20.10.2010 gün ve 2010/10-481 Esas - 2010/524 Karar, 20.10.2010 gün ve 2010/10-482 Esas - 2010/525 Karar, 19.10.2011 gün ve 2011/10-608 Esas - 2011/649 Karar, 19.06.2013 gün ve 2012/10-1617 Esas - 2013/850 Karar sayılı ilamlarında da aynı görüş ve yaklaşım benimsenmiştir.

Somut dosyada; bozma ilamından sonra davacı tarafından ... Şubesinde 01.04.2009-07.10.2011 döneminde hesabına yatan miktarlara ilişkin hesap ekstresinin sunulduğu, bu dönemde kuruma bildirilen prime esas kazançla uyumlu olarak ödeme yapıldığı anlaşılmaktadır. 01.04.2009 tarihi sonrası dönemde kuruma bildirilen prime esas kazanç ile davacıya banka kanalıyla yapılan ödemelerin aynı olması karşısında bu hususun aksini ispat edecek yazılı delillerin araştırılması, yazılı delil yok ise delil başlangıcı olup olmadığı araştırılarak, delil başlangıcı olması halinde tanık deliline başvurulabileceği, aksi halde tanıkla ispat delili koşullarının bulunmadığı gözetilerek karar verilmesi gerekirken aksi yönde hüküm tesisi isabetsiz bulunmuştur.

Ayrıca, tespit edilen prime esas kazançların hangi aya ilişkin olduğu gösterilmek suretiyle her ay yönünden ayrı ayrı hüküm kurulması gerekirken, prime esas kazançların toplu olarak belirtilmesi, bu suretle infaza elverişsiz hüküm kurulması yerinde değildir.

Mahkemece, bu maddi ve hukuki olgular göz ardı edilerek eksik araştırma ve inceleme sonucu yazılı şekilde hüküm kurulması, usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir.

O hâlde, davacı ve davalılardan Kurum, ... ile ... vekillerinin bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve hüküm bozulmalıdır.