Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2022/6183 K.2022/11865

Bölge Adliye Mahkemesi : ... Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesi No :

Dava, hizmet tespiti istemine ilişkindir.

İlk Derece Mahkemesince, hükümde belirtilen gerekçelerle davanın kısmen kabulüne dair verilen karara karşı fer'i müdahil Kurum ile temyiz eden davalılar vekilleri tarafından istinaf yoluna başvurulması üzerine, ... Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesince istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

... Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesince verilen kararın, fer'i müdahil Kurum ile temyiz eden davalılar vekilleri tarafından temyiz edilmesi üzerine, temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tespit edildi.

I-İSTEM

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkilinin ... şehir içi ... esnaf odasına kayıtlı bulunan ... 1. Bölge 185-450 numaralı hatta bağlı davalı otobüs sahiplerine ait işyerinde 30.04.2002 tarihinde şoför olarak çalışmaya başladığını 07.08.2015 tarihine kadar aralıksız olarak çalıştığını, sigortasının yapılmadığını, bu hususta ... ... 4. Noterliği vasıtası ile ihtarname çektiklerini bu sebeple 30.04.2002-07.08.2015 tarihleri arasında sigortalı olduğuna yatırılmayan primlerin işverenden tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

Davacı vekili tarafından sunulan tarihsiz dilekçe ile dava dilekçesinde sehven davacının davalı işyerinde şoför olarak çalıştığının yazıldığı, ancak davacının işyerinde otobüs takip sistemi işi ile ilgilendiğini otobüslerin almış oldukları trafik cezaları şoförlerin vardiyaları hangi saatlerde giriş çıkış yaptıkları hususlarının takibini yaptığı bildirilmiştir.

II-CEVAP

Fer'i müdahiil Kurum vekili cevap dilekçesinde özetle; davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

Bir kısım davalılar vekili Av.... cevap dilekçesinde özetle; öncelikle görev, husumet, hak düşürücü süre sebebiyle davanın reddine karar verilmesini, müvekkillerin çalıştığı durak ve hattın denetim yetkisi tamamen ... ait olduğunu, Yönetmelikler gereğince özel halk otobüsü işletmecilerinin duraklarda denetici/değnekçi adı altından birini çalıştırmasının kesinlikle yasak olduğunu, müvekkillerle davacı arasında herhangi bir iş ilişkisi bulunmadığını, davacının kim olduğu, neyi denetlediği, bu yetkiyi davacıya kimin verdiği, kimden emir ve talimat aldığı, maaşını kimin verdiği,

kimin için çalıştığının muğlak olduğunu, müvekkillerin bir kısmının davacıyı tanımadığını, bir kısmı çoğunlukla ulus, sıhhiye, meşrutiyet gibi kalabalık duraklarda genellikle simit sattığını, bu arada da belli bir hatta bağımlı olmaksızın tamamen otobüs şoförlerinden/sahiplerinden bahşiş alabilmek amacıyla otobüslere yolcu yönlendirdiğini bildiğini, diğer bir kısmı ise kendi adına veya başkasının yanında berberlik yaptığını bildiğini, 2010 yılından bu tarafa her araçta bir telefon ve bir uydu takip sistemi bulunmakta olduğunu,

şifreyi giren herkes uydu takip sisteminden araçların durumlarını görebilir ve bu konuya ilişkin doküman alıp-indirebildiğini, davacı adına kayıtlı telefon hatlarının hangi araçta kullanıldığını, davacının muhatabının kurum olduğunu, müvekkillerle arasında hiçbir şekilde ne yazılı ne de sözlü bir iş sözleşmesi bulunmadığını, davacının 2002 yılından bu yana çalışıp 07.08.2015 tarihinde sigortasının yapılmadığını öğrenmesinin inandırıcı olmadığını, emsal nitelikte alacak ve hizmet tespiti davalarında 9. İş Mahkemesi E:2005/1165, ...

14. İş Mahkemesi E;2005/109, ... 16. İş mahkemesi E: 2005/1254, ... 9. İş mahkemesi E: 2008/672 Sayılı dosyalarından verilen kararlarda davacıların bu iddialarına itibar edilmeyerek davaların reddedildiğini beyanla davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

III-MAHKEME KARARI

A-İLK DERECE MAHKEME KARARI

Mahkemece "... ... 29. İş Mahkemesinin dosyası değerlendirildiğinde davacının 30/04/2002 ve 01/01/2003 dönemine ait taleplerinin hak düşürücü süreye uğradığı anlaşılmıştır. Davalılardan ... ... ve ... ... Yer Hizmetleri Ltd. Şti nin aleyhine açılan davanın işveren sıfatı bulunmadığındah husumet yokluğu nedeni ile reddine karar verilmiştir. Davacının dava dışı hizmet cetvelinde gözüken işyerindeki çalışmaları ile askerlik süreleri dışlanmak sureti ile 02/03/2003 tarihinden itibaren hüküm fıkrasında belirtilen dönemlerde ... ... ... 185-450 nolu hattının işletmecileri olan davalılar yanında hizmet akdi ile çalıştığı sübut bulmakla..." gerekçesiyle,

"Davanın kısmen kabulüne,

1-Davalılar ...Ltd. Şti. ve ... ... aleyhine açılan davanın husumet yokluğu nedeniyle reddine,

2- Davacının 30/04/2002-01/01/2003 tarihleri arası hizmet tespiti istemi hak düşürücü süreye uğradığından reddine,

3-Davacının dava dışı işyerlerinden bildirilen çalışmaları ve askerlik süreleri dışlanmak sureti ile 02/03/2003 - 02/12/2003, 03/03/2005 - 20/03/2014, 03/05/2014 - 10/12/2014, 21/01/2015 - 07/08/2015 tarihleri arasında toplam 3940 gün süre ile ... ... ... 185 - 450 ... hattı işletmecileri yanında hizmet akdiyle çalıştığının tespitine, " karar verilmiştir.

İSTİNAF NEDENLERİ

Bir kısım davalılar vekili Av. ... istinaf dilekçesinde özetle; yerel mahkeme kararının kaldırılarak, davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir. Fer'i müdahil Kurum vekili istinaf dilekçesinde özetle; yerel mahkeme kararının kaldırılarak, davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

B-BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ KARARI

Bir kısım davalılar vekili ve fer'i müdahil Kurum vekilinin istinaf istemlerinin 6100 sayılı HMK'nın 353/ 1-b.1 maddesi uyarınca esastan reddine, dair karar verilmiştir.

IV-TEMYİZ KANUN YOLUNA BAŞVURU VE NEDENLERİ

Davalılar vekilleri ile feri müdahil kurum vekili istinaf nedenleri ile kararın usul ve yasaya aykırı olduğunu belirterek temyiz kanun yoluna başvurmuşlarıdır.

V-İLGİLİ HUKUK KURALLARI VE ESASIN İNCELEMESİ

Dava, 506 sayılı Kanunun 79/10. (5510 sayılı Kanun’un m. 86/9.) maddesi uyarınca açılmış hizmet tespiti davasıdır. Maddeye göre, “Yönetmelikle tespit edilen belgeleri işveren tarafından verilmeyen veya çalıştıkları Kurumca tespit edilemeyen sigortalılar, çalıştıklarını hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak 5 yıl içerisinde mahkemeye başvurarak alacakları ilam ile ispatlayabilirlerse, bunların mahkeme kararında belirtilen aylık kazanç toplamları ile prim ödeme gün sayıları nazara alınır.”

Hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılanların hizmetlerin tespitine ilişkin davalar, kamu düzenine ilişkindir. Bu nedenle özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmesi zorunludur. Bu çerçevede hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, bu tür davalarda tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyerek, gerekli araştırmaların re'sen yapılması ve kanıtların toplanması gerektiği göz önünde bulundurulmalıdır.

6100 sayılı HMK m. 119/1-e gereğince davacının, iddiasının dayanağı olan bütün vakıaların sıra numarası altında açık özetlerini bildirmek, m. 194 gereğince de taraflar, dayandıkları vakıaları, ispata elverişli şekilde somutlaştırma yükümlülüğü vardır. Tarafların, dayandıkları delilleri ve hangi delilin hangi vakıanın ispatı için gösterildiğini açıkça belirtmeleri zorunludur.

Bir davada haklı çıkabilmek için soyut veya genel hatlarıyla bir iddiayı ortaya koymak yeterli değildir. Aynı zamanda bu iddiaların, ispata elverişli hale getirilerek zaman, mekân ve içerik olarak somutlaştırılması gerekir. En azından iddianın araştırılabilmesine yönelik somut bilgi ve açıklamaların sunulması gerekir.İddia somutlaştırıldıktan sonra hâkim ve karşı taraf, bunun üzerinden savunma ve yargılama yapabilecektir. Soyut iddialar ve vakıalar üzerinden değerlendirme yapılması mümkün değildir.

Somutlaştırma yükü, genel anlamda tarafların açıklama ödevinin bir parçası ve layihalar teatisi aşamasındaki tezahür şeklidir. Somutlaştırma yükü, basit yargılama ve kendiliğinden araştırma ilkesinin uygulandığı davalarda da geçerlidir.

HMK m. 31 gereğince, Hâkim, uyuşmazlığın aydınlatılmasının zorunlu kıldığı durumlarda, maddi veya hukuki açıdan belirsiz yahut çelişkili gördüğü hususlar hakkında, taraflara açıklama yaptırabilir; soru sorabilir; delil gösterilmesini isteyebilir.Davaya konu talebin somutlaştırılmaması halinde önce hâkim,m. 31 ve 119/1-e gereğince davayı aydınlatma ödevi ve ön incelemedeki görevi gereği, somut olmayan hususların belirlenmesini davacıdan istemeli, gerekirse tarafa açıklattırma yaptırmalı, bu eksiklik giderildikten sonra yargılamaya devam etmelidir.

Hizmet tespiti davalarının amacı hizmetlerin karşılığı olan sosyal güvenlik haklarının korunmasıdır. Hizmet akdine dayalı çalışma olgusunun ispatında delil sınırlandırması yoksa da davacının Kurum sicil dosyası, işyeri özlük dosyası temin edilip işyerinin Kanunun kapsamında veya kapsama alınacak nitelikte bulunup bulunmadığı eksiksiz bir şekilde belirlendikten sonra iddia edilen çalışmanın başlangıç ve bitiş tarihleri, hangi işyerinde ne iş yapıldığı, işyerinin kapsam, kapasite ve niteliği, prime esas kazanca tabi ücretin ne olduğu, çalışmanın sürekli, kesintili, mevsimlik olup olmadığı eksiksiz bir şekilde açıklığa kavuşturulmalıdır.

Taraf tanıklarının sözleri değerlendirilirken bunların inandırıcılığı üzerinde durulmalı, verdikleri bilgilere nasıl vakıf oldukları, işveren ve işçiyle, işyeriyle ilişkileri, bazen uzun yılları kapsayan bilgilerin insan hafızasında yıllarca eksiksiz nasıl taşınabileceği düşünülmeli ve tanıklar buna göre dinlenilmeli, re’sen araştırma kapsamında sadece taraf tanıkları ile yetinilmeyip mümkün oldukça işyerinin müdür, amir, şef, ustabaşı ve postabaşı gibi görevlileri ve o işyerinde çalışan öteki kişiler ile o işyerine komşu ve yakın işyerlerinde bu yeri bilen ve tanıyanlar dahi dinlenerek tanık beyanlarının sağlığı denetlenmeli ve çalışma olgusu böylece hiç bir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde belirlenmelidir.

Somut olayda, mahkemece eksik inceleme ve araştırma ile hüküm kurulmuştur.

Yukarıda belirtilen maddi ve hukuki olgular ışığında davanın somutlaştırılması yükümlülüğü çerçevesinde, davacının davasının somutlaştırılması sağlanmalı, davalı olarak gösterilen kişilerin ne şekilde hangi tarihler arasında işveren sıfatını taşıdıkları, davacının hangi şartlarda çalıştığının açıklanması ve buna göre uyuşmazlık konusu dönemde davaya konu hatta çalışan otobüs sahiplerinin dönemler itibariyle belirlenmesi, dava konusu dönemde hatta çalışan şoförler tespit edilerek dinlenmesi, işçilik alacağı dosyasının akıbetinin sorularak dosya arasına celbedilmesi;

bütün davalılar hakkında davacı lehine hizmet tespitinin kabulü halinde hizmet dönemlerinin denetime ve infaza elverişli şekilde hüküm kurulması gerektiği gözetilmeli, uyuşmazlık konusu husus hiçbir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde çözümlenip deliller hep birlikte değerlendirilip takdir edilerek, varılacak sonuç uyarınca bir karar verilmelidir.

Yukarıda belirtilen hususlar gözetilmeksizin eksik araştırma ve inceleme ile yazılı şekilde hüküm kurması, usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir. O hâlde, fer'i müdahil Kurum ile temyiz eden davalılar vekillerinin bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve ... Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesinin istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin kararının kaldırılarak, İlk Derece Mahkemesince verilen hüküm bozulmalıdır.