Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2023/10130 K.2024/4615

Taraflar arasındaki hizmet tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince, hükümde belirtilen gerekçelerle davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davalı vekili ile fer'i müdahil Kurum vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince istinaf taleplerinin esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı, davalı vekili ile fer'i müdahil Kurum vekilince temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda; temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlenildikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I.DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle, davacının davalı iş yerinde 27.12.1982 - 13.04.2002 tarihleri arasındaki eksik hizmetlerinin tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

II.CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; davacının çalışma iddiaları yönünden hak düşürücü sürenin geçmiş olduğunu, davalı işyerinde davacının çalışmaları yönünden eksik bildirilen günlerde davacının iş göremezlik durumu hallerinin Kurumdan sorulması, davacının eksik bildirilen günlerinde mazeretsiz işe gelmeme, istirahat izinli olabileceğini, bu hallerde sigotra primlerinin tam değil aktif çalışılan gün kadar bildirilmiş olacağını beyanla davanın reddini istemiştir.

Fer'i müdahil Kurum vekili cevap dilekçesinde özetle; çalışmanın yöntemince kanıtlanması gerektiğini beyanla davanın reddini istemiştir.

III.İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk derece mahkemesi yukarıda tarih ve sayısı belirtilen karar ile davacının davasının kabulü ile davacının, davalı İETT adına işlem gören 16964.34 sicil numaralı işyeri nezdinde; 1984/3 döneminde 6 gün, 1985/1 döneminde 6 gün, 1986/3 döneminde 2 gün, 1991/1 döneminde 1 gün, 1992/2 döneminde 2 gün, 1994/1 döneminde 3 gün, 1996/2 döneminde 8 gün olmak üzere toplam 28 gün daha sigortalı olarak bildirilmesi gerektiğinin tespitine karar verilmiştir.

IV.İSTİNAF

A.İstinaf Yoluna Başvuranlar İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı vekili ile fer'i müdahil Kurum vekili tarafından istinaf yoluna başvurulmuştur.

B.İstinaf Sebepleri: 1.Davalı vekili İstinaf Sebepleri

Davacının işyerine asılarak bilgilendirilmesine rağmen süresinde itiraz etmediğine göre (ücretsiz izin, ya da mazeretsiz işe gelmediğini o an için bildiğinden) iddia edildiği üzere yatırılması gerektiği halde yatırılmamış bir sigorta priminin söz konusu olmadığını, davacının işten ayrıldığı tarihte öğrenme ve zamanaşımı süresinin başladığını ve zamanaşımının geçtiğini, primin ücretten farklı olduğunu ispat külfetinin davacı işçiye ait olması gerektiğini, yazılı delil bulunmadığını, davayı kabul anlamına gelmemekle beraber,

davacının eksik primleri ödenmiş olsaydı dahi davacının mevcut durumunda SGK tarafından bağlanan gelir veya aylığında herhangi bir değişiklik gerçekleşmeyeceğini, davaların seri dava olduğu gözetilerek davacı yan lehine hükmedilecek vekalet ücretine seri dosyalarda geçerli indirim oranının uygulanmasını talep ettiklerini beyanla istinaf talebinde bulunmuştur.

2. Fer'i Müdahil Kurum vekili İstinaf Sebepleri Sigorta priminin ödenmesinin işverenin görevi olup Kurumun sorumluluğu bulunmadığını, davacının sosyal yardım fonu alıp almadığının araştırılması gerektiğini, yazılı delil sunulmadığını, davanın yöntemince kanıtlanmadığını beyanla kararın kaldırılarak davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

C.Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile 27.04.1954 doğumlu davacı ...'ın 27.12.1982 - 13.04.2002 tarihleri arasındaki hizmetinin davalı İETT adına işlem gören 16964.34 sicil sayılı işyerinden kesintisiz bir biçimde Kuruma bildirilmesi nedeniyle eksik bildirilen süreler bakımından hak düşürücü sürenin söz konusu olmadığı, iş yerinden davacının özlük dosyası ile puantaj kayıtları ve ücret ödeme belgelerinin istenildiği,

hüküm altına alınan tarihlerde davacının istirahatli olduğuna, ücretsiz izin aldığına ve mazeretsiz işe gelmediğine dair özlük dosyasında bir belge bulunmadığı gibi eksik gün üzerinden ücret ödenmesine dair ücret bordrosunun da sunulmadığı.

Toplu İş Sözleşmesinin (TİS) 28/d bendinde, hastalık nedeniyle iş göremezliğe uğrayan işçilerin istirahat belgelerini işyerine ibraz etmesi şartıyla Sosyal Sigortalar Kurumunca ödenmeyen günlere ait ücretleri ile diğer istirahat günleri için maktu primler de dahil olmak üzere çalışıyormuş gibi tam tahakkuk yapılacağının kararlaştırıldığı;

sigortalının istirahatli olmasına karşın bu belgeleri işverene vermediğinden bahsedilebilmesi için öncelikle istirahatli olduğunun kanıtlanmasının gerektiği, somut olayda sigortalının bu dönemlerde istirahatli olduğuna dair davalı işveren tarafından bir belge sunulmadığı gibi Kuruma bildirilmeyen sürelerin davacının istirahatli olduğu halde işverene belge sunmamasından kaynaklandığına dair herhangi bir delil de bulunmadığı.

TİS ile sigortalı yararına getirilen bu düzenlemedeki ispat yükünün tek başına sigortalıya yüklenmesinin doğru ve hakkaniyete uygun olmadığı, kamu işyerlerinde çalışmanın belgelere dayanması gerektiği gibi sigortalının hizmetinin eksik bildirilmesi halinde yine belgelerin saklanması ve müfettiş incelemesi yapılması veya dava açılması durumunda kanıt olarak sunulması görevinin kamu işverenine ait olduğu anlaşılmakla istinaf taleplerinin esastan reddine karar verilmiştir.

V.TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı vekili ile fer'i müdahil Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuşlardır.

B. Temyiz Sebepleri

Davalı vekili; davacının hukuki yararının bulunmadığını, davanın zamanaşımına uğradığını, husumet itirazında bulunduklarını, hak düşürücü sürenin sona erdiğini, davacının işe gelmediği tarihlerde ücretsiz izinli olması, mazeretsiz işe gelmemiş olması veya istirahat izinli olmuş olmasının mümkün olduğunu, bu hallerden birinin olması hallerinde sigorta primlerinin tam yatmadığını ve işçinin de bu duruma şimdiye kadar itiraz etmediğini beyanla temyiz talebinde bulunmuştur.

Fer'i Müdahil Kurum vekili; davacının davalı nezdindeki çalışmalarını hiçbir duraksamaya yer vermeyecek şekilde ispat edemediğini, işçinin sigorta primini ödeme yükümlüğünün iş verene ait olduğunu, davacının talepleri hakkında öncelikle Kurum kayıtlarının incelenmesi gerektiğini, sadece tanık beyanları ile yetinilmemesi gerektiğini beyanla temyiz talebinde bulunmuştur.

C.Gerekçe 1.Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Dava; davacının davalı iş yerinde 27.12.1982 - 13.04.2002 tarihleri arasındaki eksik hizmetlerinin tespiti istemine ilişkindir.

2.İlgili Hukuk

Hizmet tespiti yönünden davanın yasal dayanağı; 506 sayılı Kanun'un 79 uncu maddesidir. Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin davalar, kamu düzenine ilişkin olduğundan, özel bir duyarlılık ve özenle yürütülmesi zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, ... insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, bu tür davalarda tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip, gerek görüldüğünde re’sen araştırma yapılarak kanıt toplanabileceği de göz önünde bulundurulmalıdır.

İlgili yasalarda hizmet tespiti davasında ispat yönteminin ne şekilde olması gerektiğine dair herhangi bir açıklama bulunmadığından, kamu düzenine ilişkin bu tür davalarda taraflar her türlü delile dayanabileceği gibi mahkemece kendiliğinden araştırma ilkesine göre delil toplanabilir ve inceleme yapılabilir. Bu davaların kamu düzenine ilişkin olduğu da gözetilerek davacının işyerinde eylemli olarak çalışıp çalışmadığı yeterli ve gerekli bir araştırmayla hiç bir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak sağlıklı bir biçimde belirlenmelidir. Bu nedenle fiili çalışma olgusunun somut şekilde ispatlanabilmesi için sadece taraf delilleriyle yetinilmeyip mahkemece resen araştırma yapılmalıdır.

3.Değerlendirme

Dava hizmet tespiti davasıdır. Davacı imzalı işe giriş bildirgesi ile davalı kamu kurumunda 27.12.1982 tarihinden itibaren 13.04.2002 tarihine kadar hizmet etmiş ve hizmetleri bildirilmiş ve fakat 1984/3 döneminde 6 gün, 1985/1 döneminde 6 gün, 1986/3 döneminde 2 gün, 1991/1 döneminde 1 gün, 1992/2 döneminde 2 gün, 1994/1 döneminde 3 gün ve 1996/2 döneminde 8 gün olmak üzere toplam 28 gün hizmetleri eksik bildirilmiştir.

Davacının bu dönemlerde istirahatli olduğuna, ücretsiz izin aldığına ya da mazeretli işe gelmediğine dair özlük dosyasında bir belge bulunmadığı, eksik gün üzerinden ücret ödenmesine dair ücret bordrosunun sunulmadığı, kamu kurumu olan iş verence eksik bildirimlerin dayanağının ortaya konulmadığı, kamusal niteliği gereği işin devamlılık arz etmesi, eksik bildirime konu süreler yönünden işverence herhangi bir kayıt tutulmamış olması, bildirim yapılmayan süreler yönünden fesih şartlarının değerlendirilmesinin gerekmesi,

onlarca işçi yönünden gerekçesiz ve hiçbir kayda dayanmayan eksik bildirim yapılmış olmasının hizmetin devamlılığı ilkesine aykırı olması hususları birlikte değerlendirildiğinde davacının çalışmalarının kesintisiz ve aralıksız olduğu kanaatiyle mahkemece kabul kararı verilmiştir.

Ancak verilen karar eksik araştırmaya dayalıdır. 4447 sayılı Kanun ile 506 sayılı Kanun'un 79 uncu maddesinin 2 nci fıkrasında yapılan değişiklikle kayıt ve belge eklenmek şartı getirilmiş olup bu değişikli tarihinden önce kısmi bildirim sebebi belirtilmesi şart değildir. Davalı kamu kurumu olup bildirimler güçlü delil niteliğindedir. Tanık dinlenmeden eksik araştırma ile eksik sürelerin doldurulması yerinde olmamıştır. Davalının kamu kurumu olduğu göz önüne alınarak bilgi ve belgelerin celp edilmesi ve yeteri kadar tanık dinlenilmesi gerekmekte olup bu haliyle verilen karar eksik araştırma ve hatalı değerlendirmeyle verilmiş olup bozmayı gerektirmiştir.

VI.KARAR

Açıklanan sebeplerle; 1-Temyiz olunan İlk Derece Mahkemesi kararına karşı davalı vekili ile fer'i müdahil Kurum vekilinin istinaf başvurularının esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

Peşin yatırılan temyiz harcının istek halinde ilgiliye iadesine,