Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2023/1022 K.2023/10291

Taraflar arasında Kurum işleminin iptali, davacılar murisinin sigortalılığının geçerli olduğunun tespiti,iptal edilen ölüm aylığının yeniden bağlanarak yasal faizleriyle ödenmesi birleşen dava ile itirazın iptali istemine ilişkindir.

Mahkemesinde görülen ve bozma sonrası yapılan yargılama sonucunda asıl davanın kabulüne birleşen davanın reddine karar verilmiştir..

Mahkeme kararının asıl dava davalısı-birleşen dava davacısı Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacılar vekili dava dilekçesinde, davacılar murisi ...'nin ...'e ait iş yerinde ... sicil nolu iş yerinde 26.02.2008-20.09.2009 tarihleri arasında, ... sicil nolu iş yerinde 02.09.2010-28.06.2011 tarihleri arasında ... sicil nolu iş yerinde 02.09.2010-28.06.2011 tarihleri arasında çalıştığını, söz konusu çalışmaların gerçek bir çalışma olup kurum tarafından iptal edilen iş bu günlerin gerçek bir çalışma olduğunun tespiti ile müvekkilinin borçlu olmadığının tespiti, ayrıca iş bu işlem ile iptal edilen emeklilik aylığının her bir aylığın ödeme tarihinden itibaren işleyecek faizi ile birlikte ödenmesini talep etmiştir.

2. 16.05.2016 tarihli birleşen davanın davacısı Kurum vekili dava dilekçesinde. Kurum tarafından yapılan denetim sonucunda düzenlenen 24.09.2013 tarih, 2013/O.K./127 sayılı rapor ve 26.01.2015 tarih, 2015/ ZAÇ/001 sayılı raporlarda davalılar murisi ...'nin müdürlüklerine ... adına işlem gören iş yerinden bildirilen sigortalı günlerinin fiili çalışmaya dayanmadığından iptal edilmesi gerektiğini,

sigortalı günlerin iptali neticesinde tarihler arasında kendisi ve bakmakla mükellef olduğu kişilere yersiz olarak yapılan sağlık giderleri ve murisin sigortalı günlerinin iptali neticesinde aylık bağlama koşullarının yitirildiğinden davalılarının aylıklarının iptali sonucunda yersiz olarak alınan aylıkların davalılar adına borç kaydedildiğini, Malatya 8. İcra Md. 2016/6110-6118-6055ve 2016/41185-41199-41202 E. sayılı dosyada borca itirazdan dolayı itirazın iptaline, takibin devamını, davalıların her bir icra dosyası için %20'den az olmamak üzere icra inkar tazminatı ödenmesine karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

1.Davalı Kurum vekili, davacılara, murisleri ...'den dolayı ölüm aylığı bağlandığı ancak müdürlüğü denetim birimi tarafından düzenlenen raporlara istinaden 26.02.2008-28.06.2011 süresinde ... adına işlem gören iş yerlerinde bildirilen günlerinin fiili çalışmaya dayanmadığından dolayı iptal edilmesi neticesinde emeklilik şartları oluşmadığından aylıklarının iptal edildiği ver yersiz olarak alındığı, aylıkların davacılar adına borç olarak kaydedildiği,

iş yeri kayıtlarının incelenmesinde muris ...'nin 1017124.4401 iş yeri sicil numaralı iş yerinde 2008/2. ay -2009/4. ayları arasında ....4401 iş yeri sicil numaralı iş yerinde 2009/5.ay -2010/9.ayları arasında kuruma bildirlen ancak fiili çalışmaya dayanmayan günleri 26.01.2015 tarih ve 2015/ZAÇ/001 denetim raporuna istinaden iptal edildiği, aynı şekilde ....4401 iş yeri sicil numaralı iş yerinde 2010/10. ay -2011/6. ayları arasında kuruma bildirilen ancak fiili çalışmaya dayanmayan günleri 24.09.2013 tarih ve 2013/O.K/127 denetim raporuna istinaden iptal edildiği,

dolayısıyla murisin fiili çalışmaya dayanmayan sigortalı günlerinin iptali ve akabinde emeklilik şartları oluşmadığından davacılara bağlanan aylıklarının iptalini ve yersiz alınmış olan aylıkların adına borç olarak kaydedilmesi işleminin hukuka uygun olduğunu belirterek davanın reddini talep etmiştir.

III. MAHKEME KARARI

Mahkemenin 17.03.2016 tarihli ve 2015/209 Esas 2016/214 Karar sayılı kararıyla tanık beyanlarına göre davacılar murisinin ... unvanlı işyerinde çalıştığının ispatlanamadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

IV. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

Bozma Kararı 1. Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacılar vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

2.Dairemizin 14.05.2018 tarihli ve 2016/6477 E. 2018/4633 K. sayılı bozma ilamında, eksik inceleme yapıldığını bordro tanıkları ile SGK müfettiş raporunda dinlenen tanıkların mahkemece dinlenmesi gerektiği belirtilerek karar bozulmuştur.

B. Mahkemece Bozmaya Uyularak Verilen Karar

Mahkemenin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile bozma kararı sonrasında dinlenen tanıkların ...'nin ...'e ait işyerinde çalışmadığını belirtmedikleri, bir kısmının ...'yi hatırlayamadığı, hizmeti iptal olmayan bir kısmının ise ...'nin dava dışı işyerinde çalıştığını belirttikleri, kaldı ki ...'nin çalışmadığına dair denetim raporunda tespitte bulunulmuş ise de denetim kapsamında ifadesi alınanların dahi bu yönde ifadelerinin bulunmadığı, salt nüfus cüzdan fotokopisinin arkasında yazılı "150 TL alınmıştır." ibaresi ile sigortalılığın iptalinin söz konusu olamayacağı gerekçesiyle,

1.Asıl davanın kabulü ile dava dışı işveren ...'e ait ... ve 1022252 sicil nolu inşaat işyerlerinden davacıların murisi ... için yapılan hizmet bildirimlerinin eylemli çalışmaya dayalı olduğunun tespitine, aksi yöndeki Kurum işleminin iptaline, davacıların Kuruma borçlu olmadığının tespitine, kesilen ölüm aylıklarının kaldığı yerden devamına ve ödenmeyen aylıkların ödenmesi gereken tarihlerden itibaren kanuni faizi ile birlikte davacılara ödenmesine,

2.Birleşen davanın reddine, karar verilmiştir

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde asıl dava davalısı-birleşen dava davacısı Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Asıl davanın davalı-birleşen dava davacısı Kurum vekili, Kurum işleminin yerinde olduğunu,sahte sigortalılığın müfettiş raporu ile belirlendiğini belirterek asıl ve birleşen dosya hakkında verilen kararın bozulmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Kurum işleminin iptali, borçlu olmadığının tespiti ile iptal edilen aylıklarının her bir aylığın ödeme tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile tahsili, birleşen dava ile itirazın iptali istemidir.

2. İlgili Hukuk 1.6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) geçici 3 üncü maddesinin ikinci fıkrası atfıyla uygulanmasına devam olunan mülga 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'nun 427 ila 444 üncü maddeleri,

2. 506 sayılı Kanun'un 2 nci, 4, üncü, 6 ncı, 9 uncu, 79 uncu maddenin 10 uncu fıkrası, 5510 sayılı Kanun'un 86 ncı maddesinin 9 uncu fıkrası ile 96 ncı maddesi hükümleridir.

3. Değerlendirme

1. Davacılar murisi ...'nin ...'e ait 1017124 sicil no.lu iş yerinden 26.02.2008-30.04.2009, ... sicil no.lu iş yerinden 21.05.2009-01.09.2010 ve ... nolu iş yerinden ise 02.09.2010-28.06.2011 arası çalışmaları iptal edilen davacılar murisinin inşaat konulu işyerlerindeki çalışmalarının gerçeği yansıtmadığı gerekçesi ile Kurum tarafından yapılan soruşturmalar neticesinde düzenlenen 24.09.2013 tarihli ve 26.01.2015 tarihli denetmen raporları gereği iptal edilmesi nedeniyle davacılara bağlanan ölüm aylığının 5510 sayılı Kanun'un 32 nci maddesi koşullarının yitirildiği gerekçesiyle iptal edilmesine ilişkin kurum işleminin iptali,yersiz ödeme

olarak çıkarılan tutarda borçlu olmadıklarının tespiti ile ölüm aylığının tekrar bağlanarak ödenmesi talebine karşılık mahkemece sadece tanık beyanlarına göre eksik inceleme ve araştırmaya dayalı hüküm kurduğu anlaşılmaktadır.

2.Sahte sigortalılığa dayanan davalar hizmet tespiti içerikli olmakla, davanın yasal dayanağını oluşturan 506 sayılı Kanun'un 79 uncu maddesi ile 5510 sayılı Kanun'un 86 ncı maddesinde bu tür hizmet tespiti davalarının kanıtlanması yönünden özel bir yöntem öngörülmemiştir. Kimi ayrık durumlar dışında resmi belge ve yazılı delillerin bulunması sigortalı sayılması gereken sürelerin saptanmasında güçlü delil olmaları itibariyle sonuca etkili olurlar.

Ne var ki bu tür kanıtların bulunmaması halinde somut bilgilere dayanması inandırıcı olmaları koşuluyla bordro tanıkları veya iş ilişkisini bilen komşu işyeri çalışanları gibi kişilerin bilgileri ve bunları destekleyen diğer tanıklarla dahi sonuca gitmek mümkündür.

Bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunlu olup mahkemece, tarafların sunduğu deliller ile yetinilmemeli, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun ilgili hükümleri esas alınarak kendiliğinden araştırma ilkesi benimsenmeli, sigortalılığın kabulü ve hüküm altına alınabilmesi için hizmet akdinin ve eylemli çalışmanın varlığı ortaya konulmalı, çalışmanın geçtiği iddia edilen iş yerine dair düzenlenmiş Kurum müfettiş raporu ve dayanak belgeler varsa dosya içerisine getirtilmeli,

yine çalışmanın geçtiği iddia edilen işyerinden bildirimi bulunup iptal edilmeyen bordrolu tanıkların yeteri kadarının beyanlarına başvurulmalı, ilgili işyerinin hangi tarihten itibaren faal olduğu ile çalışma ruhsatı alıp almadığı araştırılmalı, işyeri işvereninin vergi kayıtları irdelenerek çalışan sayısı tespit edilmeye çalışılmalı, komşu işyeri bodro tanıkları ve işverenleri tespit edilerek beyanlarına başvurulmak suretiyle uyuşmazlık konusu husus, hiçbir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde çözümlenip; deliller hep birlikte değerlendirilip takdir edilerek varılacak sonuç uyarınca bir karar verilmelidir.

3..Belirtilen açıklamalar ışığında somut olaya dönüldüğünde, dava dışı ...'e ait ... nolu iş yerinden yapılan tüm sigorta bildirimlerinin iptal edildiği anlaşıldığından böyle bir iş yeri olup olmadığı araştırılmalı, bu kapsamda iş yerinin vergi, belediyedeki kayıtları istenilmeli, elektrik, su, telefon abonelikleri araştırması yapılmalı, anılan iş yerinden başkaca sigortalılığı iptal edilenlerin açmış olduğu dava olup olup olmadığı araştırılmalı, varsa dosyası celbedilerek bu dosya kapsamı da değerlendirilmeli, öte yandan yine davacının sigortalılık dönemlerinin iptal edildiği ...'e ait ... ve ... sicil no.lu,

işyerleri hususunda ise bu iş yerlerinden çalışması iptal edilmeyen sigortalıların tanık anlatımları arasındaki çelişkiler giderilmeli varsa çalışması iptal edilmeyen başka bordrolu tanıklar da dinlenmek suretiyle elde edilecek sonuca göre karar verilmelidir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle; Mahkeme kararının BOZULMASINA,

Dosyanın Mahkemesine gönderilmesine,