Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2023/10645 K.2023/13033

Taraflar arasındaki asıl davada, bir kısım sigortalı hizmetlerin sahte olduğu gerekçesiyle iptal edilerek yaşlılık aylılığının kesilmesine ve yersiz ödenen aylıkların faiziyle iadesine dair Kurum işleminin iptali ile hizmetlerin gerçek ve fiili olduğunun tespiti, birleşen davada yersiz sağlık giderlerinin iadesine ilişkin Kurum işlemlerinin iptali davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince, hükümde belirtilen gerekçelerle asıl ve birleşen davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davalı SGK vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince, istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı, davalı SGK vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda; temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlenildikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I.DAVA

Davacı asil asıl ve birleşen dava dilekçelerinde özetle.

Kurumca, dava dışı İlkadım Mühendislikte çalıştığı ve emeklilik hizmet süresine esas alınan 03.09.2008 - 02.07.2009 tarihleri arasındaki çalışmalarının iptal edilerek yaşlılık aylığının kesildiğini, iptal gerekçesinin İlkadım Mühendislik isimli firmanın sigortalama izninin 2007 yılında iptal edildiği ve sigortalı çalışmanın mümkün olmadığı olarak belirtildiğini, oysa ki kendisinin 01.09.2009 tarihinde yani söz konusu şirketin sigortalama izninin iptalinden yaklaşık 2 yıllık bir süre geçtikten sonra emekli olduğunu, bu durumda gerek işe giriş bildirgelerinin kabulünde,

gerek daha sonra tesis edilen emeklilik işlemlerinde Kurumun bu iptal işleminden haberdar olduğunu, dolayısıyla Kurumun açık hatasının bulunduğunu, fiili çalışmasının yok sayılmasının açıkça hukuka aykırı olduğunu ileri sürerek, asıl davada 28.09.2017 tarihli ve 114.817,20 TL (asıl borç ve faiz) yersiz aylıkların borç tahakkuk ettirilmesine dair Kurum işleminin iptaline, birleşen davada 04.08.2017 tarihli ve 42.035,75 TL (asıl borç ve faiz) yersiz sağlık giderinin borç tahakkuk ettirilmesine dair Kurum işleminin iptaline ve Kuruma borçlu olmadığının tespitine karar verilmesini istemiştir.

II.CEVAP

Davalı SGK vekili cevap dilekçesinde özetle; Kurum tarafından yapılan işlemlerde bir hata bulunmadığını belirterek, davanın reddini istemiştir.

III.İLK DERECE MAHKEME KARARI

Dosya kapsamı, mevcut delil durumu, denetim raporları ve dinlenen tanık beyanları birlikte değerlendirildiğinde; denetim yapılan şirketlerin grup şirketi olduğu, davacının şirketlerin evrak işlerini takip ettiğinin sabit olduğu ve çalışırken bildiriminin hangi şirket adına yapıldığını bilme olanağının bulunmadığı, her iki şirketin de yöneticilerinin aynı olması karşısında, denetmen raporu ile davacının çalışma olgusunun irdelenmediği ve çalışmadığına dair herhangi bir tespitin de yapılmadığı gerekçesiyle, Dava ve birleşen davanın kabulü ile

1-Davacının 1140024 sicil sayılı iş yerinden iptal edilen 03.09.2008-02.07.2009 tarihleri arasındaki çalışmalarının fiili çalışmaya dayalı olduğunun tespitine,

2-Kurumun 04.08.2017 tarih ve 9.762.765 sayılı, 04.08.2017 tarihli, 9.762.569 sayılı ve 28.09.2017 tarihli 11.660.379 sayılı borç bildirim belgelerinin iptaline karar verilmiştir.

IV.İSTİNAF

A.İstinaf Yoluna Başvuranlar İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı SGK vekili tarafından istinaf yoluna başvurulmuştur.

B.İstinaf Sebepleri: Davalı SGK vekili istinaf dilekçesinde; Kurum tarafından yapılan işlemlerin usul ve Kanun'a uygun olduğunu belirterek, kararın kaldırılarak asıl ve birleşen davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

C.Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile İlk Derece Mahkemesince yapılan yargılama ile dosya kapsamına göre, davacının 1140024 sicil sayılı ... Mühendislik İnş. Mak. San. Tic. Ltd. Şti.'deki 03.09.2008-02.07.2009 tarihleri arasındaki çalışmasının 16.12.2016 tarihli 119 sayılı denetim raporu sonucu iptal edildiği, 16.12.2016 tarihli 119 sayılı denetim raporuna göre, ... Mühendislik Ltd.

Şti.'de 01.03.2008 tarihinden itibaren faaliyet olmadığının, bu tarihten sonra yapılan bildirimlerin iptal edilmesi gerektiğinin, 19.09.2007 tarihli 48 sayılı denetim raporunda ise ... Grup Dizayn Ltd.

Şti.'de 01.01.2010 tarihinden itibaren fiili çalışma olmadığının, bu tarihten sonraki bildirimlerin iptali gerektiğinin tespit edildiği, denetim yapılan iki şirketin de yöneticisinin Celalettin Gündoğmuş olduğu, dinlenen tanıkların davacının çalışma olgusunu doğruladıkları, davacının şirketlere ait evrakların getir götür işlerini yaptığının ve fiilen çalıştığını söyledikleri, denetmen tarafından alınan beyanlarda davacının çalışmadığına ilişkin beyanda bulunan olmadığı gibi davacı hakkında herhangi bir inceleme de yapılmadığı, davacının bildirimleri yapılan ...

Mühendislik Ltd. Şti.'nin bildirim yapılan tarihte vergi kayıtlarına göre faal olduğu, davacının hizmeti bildiren şirketin işlerini yaptığı gibi ... Grup Dizayn Ltd.

Şti.'nin işlerini de yaptığı, denetim yapılan şirketlerin grup şirketi olduğu, davacının çalışırken bildiriminin hangi şirket adına yapıldığını bilme olanağının bulunmadığı anlaşıldığından, Mahkemenin maddi vakıa ve hukuki değerlendirmesinde usul ve esas yönünden yasaya aykırılık bulunmadığı kanaatine varılmakla, istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

V.TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı SGK vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davalı SGK Vekilinin Temyiz Sebepleri Davalı SGK vekili; istinaf sebepleri doğrultusunda hükmün temyiz incelemesi sonucu bozulmasını istemiştir.

C.Gerekçe 1.Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, yaşlılık aylığını iptal eden Kurum işleminin iptali ile 03.09.2008 – 02.07.2009 tarihleri arasındaki hizmetlerin fiili ve gerçek olduğunun ve borçlu olmadığının tespitine ilişkindir.

2.İlgili Hukuk 1.6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri,

2.Sahte sigortalılığa dayanan davalar hizmet tespiti içerikli olmakla, davanın yasal dayanağını oluşturan 5510 sayılı Kanun’un 86 ncı maddesinde bu tür hizmet tespiti davalarının kanıtlanması yönünden özel bir yöntem öngörülmemiştir. Kimi ayrık durumlar dışında resmi belge ve yazılı delillerin bulunması sigortalı sayılması gereken sürelerin saptanmasında güçlü delil olmaları itibariyle sonuca etkili olurlar.

Ne var ki bu tür kanıtların bulunmaması halinde somut bilgilere dayanması inandırıcı olmaları koşuluyla bordro tanıkları veya iş ilişkisini bilen komşu işyeri çalışanları gibi kişilerin bilgileri ve bunları destekleyen diğer tanıklarla dahi sonuca gitmek mümkündür.

Bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunlu olup Mahkemece, tarafların sunduğu deliller ile yetinilmemeli, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun ilgili hükümleri esas alınarak kendiliğinden araştırma ilkesi benimsenmeli, sigortalılığın kabulü ve hüküm altına alınabilmesi için hizmet akdinin ve eylemli çalışmanın varlığı ortaya konulmalıdır.

3.Değerlendirme

1.İnceleme konusu eldeki davada, davacı, dava dışı ... Mühendislik İnş. Mak. San. Tic. Ltd. Şti. unvanlı işyerinden 03.09.2008 – 02.07.2009 tarihleri arasında Kuruma bildirilen hizmetlerinin fiili olmadığı gerekçesiyle iptali üzerine yaşlılık aylığının kesildiğini ve tarafına yersiz ödenen aylıklar ile sağlık giderlerinin borç tahakkuk ettirildiğini, oysa ki iptal edilen dönemde anılan işyerinde bilfiil çalıştığını belirterek, hakkında tesis edilen işlemin iptali ile iptal edilen çalışma sürelerinin geçerliliğinin tespitine ve Kuruma borçlu olmadığına karar verilmesini istemiş, mahkemece yapılan yargılama sonucunda, yazılı gerekçelerle asıl ve birleşen davanın kabulüne karar verilmiş ise de, hüküm eksik inceleme ve araştırmaya dayalıdır.

2.Somut olayda, iş yerinin faal olup olmadığı konusunda bir araştırma yapılmadığı, ayrıca dinlenen tanıkların dava konusu dönemde bordro tanığı olmadıkları anlaşıldığından, Mahkemece yapılacak iş; dava dışı ... Mühendislik İnş. Mak. San. Tic. Ltd.

Şti. işyerine ait vergi kaydının 30.11.2013 tarihi itibariyle resen terkin edildiği bildirildiğinden, bu kapsamda şirketin faal olup olmadığı araştırılmalı, elektrik, su, telefon abonelikleri araştırması yapılmalı, denetmen raporu ile çalışmaları iptal edilen sigortalıların dava açıp açmadıkları ve açmışlarsa o dosyalar da dosya arasına alınarak incelenmeli, dinlenen tanıklara ait hizmet döküm cetvelleri getirtilmeli, çalışmaları iptal edilmeyen bordro tanıkları tespit edilerek,

davacının çalışma süresi, şekli ve tam olarak ne iş yaptığına dair ayrıntılı beyanları alınmalı, re'sen araştırma ilkesi doğrultusunda, ihtilaf konusu dönemde dava dışı işveren ile aynı çevrede faaliyet yürüten veya işverenle iş ilişkisi içinde olan ve davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte komşu işverenler ve bordrolu çalışanlar yöntemince belirlenerek bilgi ve görgülerine başvurulmalı, böylelikle uyuşmazlık konusu husus, hiçbir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde çözümlenip; deliller hep birlikte değerlendirilip takdir edilerek varılacak sonuç uyarınca bir karar verilmelidir.

VI. KARAR

1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,