Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2023/10751 K.2025/18070

Bölge Adliye Mahkemesi kararın davalı Kurum vekili tarafından temyiz edildiği; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacı müvekkilinin, ...

Devlet Hastanesinin 25.09.2014 tarihli Engelli Sağlık Kurulu raporuna istinaden Kurumun 26.11.2014 onay tarihli gelir bağlama kararı ile yaşlılık aylığı almaya başladığını, söz konusu raporda müvekkilinin ankilozan spondilit, kulak rahatsızlığı, diyabet, hipertansiyon teşhisleriyle rahatsızlıkları nedeniyle %60 oranında sürekli işgöremez olduğunu belirtildiğini, bu raporun Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığı Sağlık Kurulu'nda yer alan uzman doktorlarca da onaylandığını, müvekkilinin raporunda engel durumunun sürekli olup, kontrol kaydı ibaresi olmamasına rağmen, Kurumun sevki üzerine müvekkilinin bu kez 29.03.2016 tarihinde ...

Üniversitesi Tıp Fakültesine müracaat ettiğini, buradan verilen raporda engel oranının %42 olarak tespit edildiğini, dayanak hastalıkların da esansiyel (primer) hipertansiyon ve ankilozan spondilit olarak gösterildiğini, daha sonra yine Kurumun sevki üzerine müvekkilinin bu kez 24.08.2017 tarihinde ...

Hastanesine başvurduğunu, buradan da 05.09.2017 tarihinde verilen raporda engellilik oranının %51 olarak, dayanak hastalıkların da ankilozan spondilit, hipertansiyon, diabetes mellitus olarak gösterildiğini ve raporun geçerlilik süresinin de hayatı boyunca (sürekli olarak) belirlendiğini, buna rağmen Kurumun 07.05.2018 tarih, 3921915 sayılı yazısı ile "Gelir Vergisi Kanunu'nun 31/2 fıkrası uyarınca, emeklilik indiriminden faydalanarak tarafınıza bağlanan ... tahsis numaralı yaşlılık aylığının, Rehberlik ve Teftiş Ankara Grup Başkanlığı'nın 30.05.2014 tarih,

... sayılı oluru ile yürütülmekte olan soruşturma kapsamında düzenlenen 28.03.2018 tarih ve 1 sayılı soruşturma raporuna istinaden başlangıç tarihi itibarı ile durdurulmuştur." şeklindeki bilgilendirme ile müvekkilinin yaşlılık aylığının başlangıç itibarı ile durdurulduğunu duyurduğunu, daha sonra ise davalı Kurumun bu kez tarihsiz, ... sayılı borç bildirim belgesi ile 46.094,58 TL asıl, 6.900,60 TL faiz olmak üzere toplam 52.995,18 TL borcun ödenmesini istediğini, iş bu borca Kurum Eskişehir İl Müdürlüğü nezdinde itiraz ettiklerini ancak 06.07.2018 tarihli yazı ile itirazlarının reddedildiğini belirterek,

dava konusu Kurum işleminin ve ... no.lu borç bildirim belgesi ile bildirilen 46.094,58 TL asıl, 6.900,60 TL faiz olmak üzere toplam 52.995,18 TL borcun iptaline, davacının kesilen yaşlılık aylığının kesildiği tarihten itibaren yeniden bağlanarak ödenmeyen aylıkların yasal faizi ile birlikte ödenmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; müvekkili Kurum tarafından davacıya 01.12.2014 tarihinden itibaren %60 vergi indirim oranına göre yaşlılık aylığı bağlandığını ancak müvekkili Kurum Rehberlik ve Teftiş Ankara Grup Başkanlığının 30.05.2014 tarih ve 6325105 sayılı oluru ile yürütülmekte olan soruşturma kapsamında, Kurum müfettişlerince düzenlenen, 28.03.2018 tarih ve 1 sayılı soruşturma raporuna istinaden, davacının almakta olduğu yaşlılık aylığının başlangıç tarihi itibari ile durdurulduğunu ve geriye dönük borç tahakkuku tesis edildiğini,

engelli raporuna istinaden kendilerine maaş tahsisi yapılan 57 kişi hakkında düzenlenen engelli raporlarının sahte ve usulsüz olduğunun tespit edildiğini, davacının da aralarında bulunduğu 57 kişinin maaşlarının rapor doğrultusunda iptal edildiğini, Kurum Rehberlik ve Teftiş Başkanlığı Başmüfettişi Nusret Bahar tarafından tanzim edilen, 28.03.2018 tarih ve 1 sayılı soruşturma raporunda;

davacının para karşılığı engelli sağlık kurulu raporu çıkarttırarak vergi indiriminden yararlandığını ve sonrasında emekli olarak Kurumun zarara uğramasına sebep olduğunun tespit edildiğini, sahte ve usulsüz engelli sağlık kurulu raporları ile emekli olduğu tespit edilen davacının aylığının başlangıç tarihi itibariyle durdurulduğunu, soruşturma raporu ve ekleri çok kapsamlı olduğundan her dosyaya ayrı ayrı gönderilmediğini, Eskişehir 2. İş Mahkemesinin 2018/307 Esas no.lu dosyasına bir nüsha gönderildiğini, soruşturma raporuna istinaden davacının almakta olduğu yaşlılık aylığının başlangıç tarihi itibari ile iptal edildiğini,

aylığın iptali sonucunda müvekkili Kurumca davacıya yersiz olarak ödenmiş olduğu tespit edilen aylıkların da davacıdan tahsili gerektiğini, Kurum işleminin hukuka uygun olduğunu belirterek davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesince; "Davanın kabulü ile davalı Kurum tarafından davacı hakkında tesis olunan yaşlılık aylığının durdurulmasına ilişkin işlemin iptaline, davacının davalı Kuruma toplam 52.995,18 TL borçlu olmadığının tespitine, " karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile istinaf isteminin esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

Davalı Kurum vekili özetle kararın bozulmasını istemiştir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık, Kurum işleminin iptali ve istirdat istemine ilişkindir.

5510 sayılı Kanun'un geçici 1/2. maddesinde. "17.07.1964 tarihli ve 506 sayılı, 02.09.1971 tarihli ve 1479 sayılı, 17.10.1983 tarihli ve 2925 sayılı, bu Kanunla mülga 17.10.1983 tarihli ve 2926 sayılı Kanunlara göre bağlanan veya hak kazanan; aylık, gelir ve diğer ödenekler ile 08.02.2006 tarihli ve 5454 sayılı Kanun'un 1. maddesine göre ödenmekte olan ek ödemenin verilmesine devam edilir.

Bu gelir ve aylıkların durum değişikliği nedeniyle artırılması, azaltılması, kesilmesi veya yeniden bağlanmasında, bu Kanunla yürürlükten kaldırılan ilgili kanun hükümleri uygulanır." hükmü ile aynı Kanun'un geçici 7/1. maddesinde "(Değişik: 17.04.2008-5754/68 md.) Bu Kanun'un yürürlük tarihine kadar 17.07.1964 tarihli ve 506 sayılı, 02.09.1971 tarihli ve 1479 sayılı, 17.10.1983 tarihli ve 2925 sayılı, bu Kanunla mülga 17.10.1983 tarihli ve 2926 sayılı, 08.06.1949 tarihli ve 5434 sayılı Kanunlar ile 17.07.1964 tarihli ve 506 sayılı Kanun'un geçici 20. maddesine göre sandıklara tabi sigortalılık başlangıçları ile hizmet süreleri,

fiilî hizmet süresi zammı, itibarî hizmet süreleri, borçlandırılan ve ihya edilen süreler ve sigortalılık süreleri tabi oldukları kanun hükümlerine göre değerlendirilir." hükmü düzenlenmiştir.

506 sayılı Kanun'un malullük ve engellilik hükümlerine ilişkin geçiş hükümleri başlıklı 5510 sayılı Kanun'un geçici 10. maddesinde " 4. maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında olup bu Kanunun yürürlük tarihinden önce ilk defa sigortalı olanlardan, sigortalı olarak ilk defa çalışmaya başladığı tarihten önce 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun mülga 53. maddesine göre malûl sayılmayı gerektirecek derecede hastalık veya engeli bulunan ve bu nedenle malullük aylığından yararlanamayan sigortalılar, yaşları ne olursa olsun en az onbeş yıldan beri sigortalı bulunmak ve en az 3600 gün malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi ödemiş olmak şartıyla yaşlılık aylığından yararlanırlar.

(Değişik ikinci fıkra: 17.04.2008-5754/71 md.) Bu Kanunun yürürlük tarihinden önce sigortalı olup bu Kanunun yürürlük tarihinden önce veya sonra engelliliği nedeniyle vergi indiriminden yararlanmaya hak kazanmış durumda olan sigortalılar hakkında, 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun mülga 60. maddesinin (c) bendinin (b) alt bendi ve geçici 87. maddesine göre işlem yapılır.

Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce engelliliği nedeniyle vergi indiriminden yararlananlardan yaşlılık aylığı bağlananların aylıklarının kesilmesi ve tekrar bağlanmasında bu Kanunun yürürlük tarihinden önceki hükümler geçerlidir.

Birinci ve ikinci fıkraya göre bağlanan aylıkların aylık bağlama oranı, 5400 gün üzerinden hesaplanan orandan az olamaz.

(Ek fıkra: 17.04.2008-5754/71 md.) Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce, malullük durumlarının tespiti için talepte bulunan ve bu Kanunun yürürlük tarihinden sonra malûl olduklarına karar verilenler hakkında 5 06... sayılı Kanunlardaki diğer şartları da taşımaları halinde anılan kanunlara göre malullük aylığı bağlanır..." düzenlemesi yer almaktadır. Diğer yandan.

506 sayılı Yasanın 60/C-b maddesi, “sakatlığı nedeniyle gelir vergisi indiriminden yararlanmaya hak kazanmış olan sigortalıların yaşları ne olursa olsun en az 15 yıldan beri sigortalı bulunmak ve en az 3600 gün malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi ödemiş olmak şartıyla yaşlılık aylığından yararlanacaklarını” öngörmekte olup, bu koşulların başında ise öncelikle ve özellikle “sakatlığı nedeniyle gelir vergisi indiriminden yararlanmaya hak kazanmış olmak” hususunun saptanması önem arz etmektedir.

Anılan hususun saptanması işi ise, 199 sayılı Gelir Vergisi Kanununun 3239 sayılı Kanunla değişik 31/2 maddesine göre, sakatlık indiriminden yararlanmak için yetkili hastanelerin sağlık kurullarından alınan raporla Maliye Bakanlığı bünyesindeki “Merkez Sağlık Kurulu” tarafından değerlendirilerek iş gücü kaybı oranları ve buna göre sakatlık dereceleri belirlenmekte ve bu belirlemeye dayalı olarak da ilgili şahsın vergi indiriminden yararlanmaya hak kazanıp kazanmadığına idarece karar verilmektedir.

Bu durumda, sakatlığı nedeniyle vergi indiriminden yararlanmaya hak kazandığına dair verilen bu idari kararın sigortalının tahsis talebiyle birlikte Kuruma ulaşmasıyla, diğer koşulların da varlığı halinde sigortalıya anılan Yasanın 60/C-b maddesi uyarınca yaşlılık aylığı bağlanması da, yasal bir gereklilik olmaktadır.

Mahkemece, yukarıda belirtilen şekilde araştırma ve inceleme yapılması gerektiğinden, dosya içinde mevcut Adli Tıp Kurumu tarafından verilen sağlık kurulu raporu da dahil olmak üzere, Maliye Bakanlığı bünyesindeki Merkez Sağlık Kurulu’ndan derece tespiti yönünden rapor alınması için tüm dosya kapsamı ilgili Kurula gönderilerek, varsa derece tespiti yapılıp yaşlılık aylığı şartları buna göre değerlendirilmelidir. Mahkemece, açıklanan maddi ve hukuki ilkeler gözetilmeksizin, eksik araştırma ile yazılı şekilde hüküm kurulması, usûl ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir. O hâlde, davalı Kurum vekilinin bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve hüküm bozulmalıdır.

VI. KARAR