Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2023/11067 K.2023/11290

Taraflar arasında İlk Derece Mahkemesinde görülen ve istinaf incelemesinden geçen tespit davasında verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, Dairece Bölge Adliye Mahkemesi kararının kaldırılmasına ve İlk Derece Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesince bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; davanın kabulüne karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararı davalılar vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacının ... adına kayıtlı işyerinde 1987 yılından itibaren 05.08.2014 tarihine kadar kesintisiz çalıştığını, ancak SGK hizmet dökümü kaydında sigorta başlangıç tarihinin 15.10.1992, bitiş tarihinin 05.08.2014 olarak gözüktüğünü beyanla sigortalı başlangıç tarihinin 1987 yılı olarak tespitine, emeklilik işlemlerinin yapılmasına karar verilmesini talep etmiştir.

Davacı vekili 16.05.2018 günlü dilekçe ile; tespite yönelik başlangıç tarihini 01.01.1987 olarak belirtmiştir.

II. CEVAP

1.Davalı ... cevap dilekçesinde özetle; sigortalılık başlangıç tarihinin tespitine ilişkin davaların yalnızca SGK aleyhine açılması gerektiğini, 1987 yılında davalının işyeri olmadığını, davacının sigortalılık başlangıcını istediği tarihte 18 yaşını doldurmadığını ve o tarihte çırak olduğunu, 1987 yılındaki işe giriş bildirgesinin de ... Çıraklık Eğitim Merkezi tarafından verildiğini, 506 sayılı Kanun'un 3/II-B bendine göre özel kanunda nitelikleri belirtilen çırakların, çıraklık devresi sayılan süre içerisinde malullük, yaşlılık, ölüm sigortaları hükümlerine tabi olamayacaklarını, bu hükmün sonucu belirtilen sürelerin sözü edilen Yasanın 108. maddesinde de gösterilen sigortalılık başlangıcı olarak kabul edilemeyeceğini beyanla davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

2.Davalı SGK cevap dilekçesinde özetle; davanın 5 yıllık hak düşürücü süre yönünden, ayrıca resmi kayıtlarla doğrulanmayarak usul ve yasalara aykırı olması nedeniyle esastan reddine karar verilmesini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin 21.04.2022 tarihli ve 2021/399 E., 20227183 K., sayılı kararıyla; davacının dava konusu yapılan tarihte çırak statüsünde olmayıp işin görülmesine fiilen katıldığı kabul edildiğinden ve davacının istem döneminde 18 yaşını ikmal etmediği, 18 yaşını ikmal tarihinin 01.11.1988 tarihi olduğu dikkate alınarak, "Davanın kabulüne, ... sigorta sicil numaralı davacının ... sicil numaralı iş yerinde 01.01.1987 tarihinde hizmet akdiyle bir gün çalıştığının, sigortalılık başlangıç tarihinin 18 yaşını ikmal ettiği 01.11.1988 tarihi olduğunun ve davacının 01.01.1987 tarihindeki bir günlük çalışmasına ait primlerinin prim ödeme gün sayısına dahil edilmesi gerektiğinin tespitine," dair karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum ve davalı ... vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin 12.10.2022 tarihli ve 2022/1592 E., 2022/1537 K., sayılı kararıyla; davalıların istinaf istemlerinin esastan reddine karar verilmiştir.

V. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A. Bozma Kararı

1. Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum ve davalı ... vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

2. Dairemizin 26.12.2022 tarihli ve 2022/14333 E., 2022/16688 K. sayılı kararıyla; "davacının talebinin 01.01.1987 tarihinde davalı ... unvanlı işyerinde çalışmak suretiyle, sigorta başlangıcının tespitine yönelik olduğu ve davacının 01.10.1987 tarihinde dava dışı ...

Çıraklık Eğitim Merkezinde işe başladığına ilişkin işe giriş bildirgesinin Kurum kayıtlarına intikal ettiği hususları dikkate alınmak suretiyle, çıraklık eğitim merkezi ile yazışma yapılmak kaydıyla, davacıya ait çıraklık sözleşmesi celp edilmeli, davalı işveren ... ile çıraklık eğitim merkezi arasında herhangi bir ilişkinin bulunup bulunmadığı bu çalışmanın mesleki eğitim merkezinin denetiminde pratik eğitim olarak gerçekleşip gerçekleşmediği;

eğitim merkezi ile davalı işveren arasında herhangi bir ilişkinin bulunmadığının anlaşılması durumunda, çalışmanın bir mesleğin öğrenilmesine yönelik olarak çıraklık ilişkisine mi, yoksa diğer çalışanlar gibi üretime yönelik olarak mı gerçekleştiği üzerinde durulmalı, davalı ... unvanlı işyerine yönelik olarak Kurum tahkikat raporunun bulunup bulunmadığı araştırılmalı, davacı yanın talebine ve Mahkemenin kabulune konu 01.01.1987 tarihinde, davacı adına verilen işe giriş bildirgesinin olup olmadığı Kurumdan sorulmalı, hak düşürücü süre de irdelenerek,

toplanan deliller ışığında, çalışma olgusu ve niteliği şüpheye yer vermeyecek şekilde belirlenmeli, sonucuna göre karar verilmelidir." hususlarına işaret edilmiştir.

B.İlk Derece Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen Karar İlk Derece Mahkemesi yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararında; davanın kabulüne, ... sigorta sicil numaralı davacının ... sicil numaralı iş yerinde 01.01.1987 tarihinde hizmet akdiyle bir gün çalıştığının, sigortalılık başlangıç tarihinin 18 yaşını ikmal ettiği 01.11.1988 tarihi olduğunun ve davacının 01.01.1987 tarihindeki bir günlük çalışmasına ait primlerinin prim ödeme gün sayısına dahil edilmesi gerektiğinin tespitine, dair hüküm kurulmuştur.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalılar vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

1.Davalı ... vekili temyiz dilekçesinde; dosya kapsamında dinlenen tanıkların komşu iş yeri tanığı olarak kabul edilmesinin mümkün olmadığını, tanık beyanları arasında çelişki olduğunu, davacı adına verilen işe giriş bildirgesinin ... Çıraklık Eğitim Merkezi tarafından verildiğini, müvekkil ile ilgisi bulunmadığını ileri sürerek kararın bozulmasını istemiştir.

2.Davalı Kurum vekili temyiz dilekçesinde; hak düşürücü süreden davanın reddi gerektiğini, tanık beyanları arasında çelişki olduğunu, dosyada mevcut belgelerin yetersiz olduğunu, kurum işlemlerinin usıl ve yasaya uygun olduğunu, davanın reddine karar verilmesi gerekirken kabulüne karar verilmesinin usul ve yasaya aykırı olduğunu belirtmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, sigorta başlangıç tarihinin tespiti ile 1 günlük çalışmanın tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk

Davanın yasal dayanağı 5510 sayılı Kanun'un 86/9 uncu maddesidir. 506 sayılı Kanun'un 6 ncı maddesinde ifade edildiği üzere, “sigortalı olmak hak ve yükümünden kaçınılamaz ve vazgeçilemez.” Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin davaların, kamu düzenine ilişkin olması nedeni ile özel bir duyarlılık ve özenle yürütülmesi zorunludur.

Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, bu tür davalarda tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip, gerek görüldüğünde resen araştırma yapılarak kanıt toplanması gerektiği özellikle göz önünde bulundurulmalıdır.

506 sayılı Kanun’un 2 nci maddesine göre sigortalılık niteliği, hizmet akdinin kurulması ve 6 ncı madde gereğince çalışmaya başlanması ile edinilir. Aynı Kanun’un “Sigortalı Sayılmayanlar” başlıklı 3/II-B maddesinde; “Özel kanunda tarifi ve nitelikleri belirtilen çıraklar hakkında, çıraklık devresi sayılan süre içinde analık, malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları ile bu Kanunun 35'inci maddesi hükümleri uygulanmaz.” hükmü öngörülmüştür.

Atıf yapılan ve dava konusu dönemde yürürlükte bulunan özel kanun olan 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu'nun 3 üncü maddesi, çırağı; “çıraklık sözleşmesi esaslarına göre bir meslek alanında mesleğin gerektirdiği bilgi, beceri ve iş alışkanlıklarını iş içerisinde geliştirilen kişi” olarak tanımlanmıştır.

Anılan Kanun'un “Çıraklık Şartları” başlıklı 10'uncu maddesine göre çırak olabilmek için, a)14 yaşını doldurmuş, 19 yaşından gün almamış olmak. (Bu bentte yer alan "onüç yaşını" ibaresi, 16/8/1997 tarih ve 4306 sayılı Kanunun 6 ncı maddesiyle "ondört yaşını" olarak değiştirilmiştir.) b)En az ilköğretim okulu mezunu olmak. c)Bünyesi ve sağlık durumu gireceği mesleğin gerektirdiği işleri yapmaya uygun olmak gerekmektedir.

Ancak, 19 yaşından gün almış olanlardan daha önce çıraklık eğitiminden geçmemiş olanlar, yaşlarına ve eğitim seviyelerine uygun olarak düzenlenecek mesleki eğitim programlarına göre çıraklık eğitimine alınabilir. Kanun'un 13'ncü maddesi hükmüne göre ise; “Bu Kanunun uygulandığı yer ve meslek dallarında 818 sayılı Borçlar Kanunu'nun çıraklık sözleşmesine dair hükümleri ile 18 yaşını doldurduktan sonra sözleşmesi devam eden çıraklar hakkında 1475 sayılı İş Kanunu'nun, İşçi Sağlığı ve Güvenliği başlıklı beşinci bölümünde yer alan hükümleri dışındaki hükümler uygulanmaz.”

3. Değerlendirme

Dosyanın incelenmesinde. Mahkemece bozma gerekleri kapsamında yapılan araştırma sonucunda; ...

Çıraklık Eğitim Merkezi tarafından davacı adına 01.10.1987 - 02.01.1990 tarihleri arası için davacı ile ... arasında geçerli olan çıraklık sözleşmesi olduğunun, davacı ile davalı arasında imzalanmış sözleşme olmadığının bildirildiği, vergi dairesi tarafından davalı ...'ın 01/1987 döneminde faaliyetinin bulunmadığı bildirildiği, SGK tarafından ise davalı ... adına kayıtlı ... sicil numaralı oto-tamir mahiyetli işyeri dışında, bina inşaatı/ruhsatlı inşaat alanında faaliyet gösteren 1014363 sicil numaralı işyeri sicil dosyasının gönderildiği,

bozma ilamı gereği davalı ... unvanlı işyerine yönelik olarak Kurum tahkikat raporunun bulunup bulunmadığının sorulması üzerine, Kurumun 03.03.2023 tarihli yazısıyla davalı ...'a iş yeri durum tespit tutanağı ve işyeri denetim raporunun gönderildiği, 08.10.1998 tarihinde ... unvanlı ... sicil numaralı iş yeri ile ilgili düzenlenen tutanakta davacının da adının ve imzasının yer aldığı, tutanak altında tutanakta adı geçen sigortalıların 01.09.1998 tarihinden itibaren sürekli olarak 30 gün çalıştıklarının kayıtlı olduğu görüldüğü,

yine davacı yanın talebine konu 01.01.1987 tarihinde davacı adına verilen işe giriş bildirgesinin olup olmadığının Kurumdan sorulması üzerine, Kurumca 01.01.1987 tarihi için davacı adına verilen işe giriş bildirgesinin olmadığının bildirildiği anlaşılmaktadır.

Mahkemece uyulan bozma sonrası kararında, 01.11.1970 doğumlu davacı adına 01.01.1987 tarihinde işe başladığına ilişkin işe giriş bildirgesinin mevcut olmamasına rağmen, 01.01.1987 tarihi sigorta başlangıcı kabul edilmek suretiyle, davalıya ait iş yerinde 1 günlük süre ile çalıştığının tespitine karar verilmişse de, davacı adına 01.10.1987-02.01.1990 tarihleri arası geçerli olan çıraklık sözleşmesinin mevcudiyetinin karşısında, çıraklık öncesi dönem yönünden kabul kararı verilmesi hatalı bulunmuştur.

Diğer yandan beyanlarına itibar edilen tanıkların uyuşmazlık konusu dönemde kayıtlı bordro tanığı olmadığı gözetilmeksizin yazılı şekilde sonuca gidilmesi isabetsiz bulunmakla, önceki bozma ilamı içeriği kapsamında toplanan deliller ışığında hak düşürücü sürenin de irdelenmesi gereği gözetilerek , varılacak sonuç uyarınca bir karar verilmelidir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle; İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Peşin alınan temyiz harcının istek halinde ilgiliye iadesine,

Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine,