Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2023/11541 K.2024/6470

Taraflar arasındaki hizmet tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda Mahkemece davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın, davalı Kurum vekili tarafından temyizi nedeniyle kararın bozulması üzerine bozmaya uyularak yapılan yargılama neticesinde davanın kısmen kabulüne karar verilmiş; bu kararın da bozulması üzerine verilen kısmen kabul kararının davacı ve davalı Kurum vekilleri tarafından temyizi neticesinde bozulması üzerine Mahkemece davanın kısmen kabulü, kısmen reddine karar verilmiştir.

Mahkeme kararı davalı ... ve davalı Kurum vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili 23.08.2010 dava dilekçesinde özetle; müvekkilinin 07.04.2003 tarihleri ile Mayıs 2010 tarihleri arasında sigortasız, davalılardan ... Konfeksiyon ve Ayakkabıcılık San. ve Tic. Ltd.

Şti. iş yerinde Şubat 2010 tarihinden itibaren 17.06.2010 tarihine kadar şirket sahibi ...'ın iş yerini kardeşine devretmesi sebebiyle aynı iş yerinde faaliyete başlayan kardeşi ... ...'a ait diğer davalı iş yerinde işçi sıfatı ile sigortasız olarak çalıştığını bu durumun müvekkilinin mağduriyetine sebep olduğunu belirterek müvekkilinin davalılar yanında 07.04.2003 tarihleri ile 17.06.2010 tarihleri arasında davalı ... Konfeksiyon ve Ayakkabıcılık San. ve Tic. Ltd.

Şti. ve ... ... Hırdavat Oto Tekstil Koz. ve Sağ. Hiz. İth. İhr. Ltd. Şti.'de belirtilen tarihler arasında çalıştığının ve sigorta başlangıç tarihinin 07.04.2003 tarihi olarak tespiti ile müvekkilinin bu hizmetlerinin diğer hizmetleriyle birleştirilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Davacı 13.01.2011 tarihli dilekçesi ile de dava dilekçesinde sehven yazılan işe giriş tarihinin düzeltilerek müvekkilinin işe giriş tarihi olarak 07.04.2004 tarihinin esas alınması gerektiğini beyan etmiştir.

II. CEVAP

Davalı Kurum vekili cevap dilekçesinde özetle; bu tür davalara Yargıtay uygulamalarının ışık tuttuğunu, işe giriş bildirgesinin çalışmanın varlığı açısından yeterli olmadığını, Yargıtayın kabul ettiği ilkelere göre iş yeri dosyaları ile Kurumdaki belgeler araştırılarak eylemli ve gerçek biçimde çalışmanın yöntemince saptanmasını beyanla davanın reddini savunmuştur.

Davalı ... ... Hırdavat Oto Teks. Kozm. ve Sağl. Hizm. İth. İhr. Ltd. Şti. temsilcisi ... ... 15.012.2010 tarihli duruşmada; kendisinin şirketin ortağı ve temsilcisi olduğunu, limited şirket olduğunu, ... Konfeksiyon Şirketinin kardeşi ...'a ait olduğunu, bu şirketle ortaklığının bulunmadığını kardeşinin iflas edip iş yerini kapattığını, buna rağmen davacıya tüm hakların ödendiğini buna ilişkin ibranamenin olduğunu, kendi şirketine ilişkin davayı takip edeceğini davacının kendisinin sahibi olduğu şirkette çalışmasının olmadığını, tekstil ve hırdavat toptancılığı yaptığını, geçici olarak 3 ay ayakkabıcılık yaptığını, kardeşi ...'ın ise ayakkabı satış işi yaptığını, iflas ettiğini, bu nedenle iş yerini kapattığını beyan etmiştir.

Davalı ... Konfeksiyon ve Ayakkabıcılık San. ve Tic. Ltd. Şti. 'ye dava dilekçesi tebliğ edildiği halde şirket adına duruşmalara katılan olmadığı gibi yazılı bir beyanda da bulunulmamıştır.

III. MAHKEME KARARI

Mahkemenin 13.06.2012 tarihli ve 2010/853 E., 2012/442 K. sayılı kararı ile "... Tüm deliller ve dosya kapsamı bu şekilde değerlendirilerek; davacının davalı şirketler nezdinde davalı iş yerinde belirtilen tarihler arasında gün ve ücretle fiilen ücret karşılığında çalıştığı, işyerlerinin yasa kapsamında faal olduğu Kurum kayıtları, iş yeri kayıtları, tanık beyanları, bilirkişi raporu ve tüm dosya kapsamından anlaşıldığından Mahkemece benimsenen 21.05.2011 tarihli ek raporun sonuç ve kanaat bölümünün b- bendinde belirtilen Ticaret Odası tarafından bildirilen emsal ücrete göre yapılan tespit ve hesaplama dikkate alınarak belirtilen tarihler arası gün ve ücretle davacının davalı şirketler nezdinde sigortalı çalışmalarının tespitine karar verildiği" gerekçesiyle;

"Davacının, davalı ... Konfeksiyon ve Ayakkabıcılık San. ve Tic. Ltd. Şti. nezdinde davalı iş yerinde sigorta kapsamına girecek şekilde; 07.04.2004-30.06.2004 arası 83 gün, günlük 18,32 TL, 01.07.2004-31.12.2004 arası 180 gün, günlük 16,28 TL, 01.01.2005-31.12.2005 arası 360 gün, günlük 17,91 TL, 01.01.2006-31.12.2006 arası 360 gün, günlük 19,47 TL, 01.01.2007-31.06.2007 arası 180 gün, günlük 20,62 TL, 01.07.2007-23.09.2007 arası 83 gün, günlük 21,45 TL, 02.04.2008-29.05.2008 arası 57 gün, günlük 22,30 TL gün ve ücretle sigortalı çalışmalarının tespitine,

Davacının davalı ... ... Hırdavat Oto Teks. Kozm. ve Sağl. Hizm. İth. İhr. San. ve Tic. Ltd. Şti. nezdinde davalı iş yerinde sigorta kapsamına girecek şekilde;

19.02.2010-17.06.2010 arası 148 gün, günlük 26,73 TL gün ve ücretle sigortalı çalışmalarının tespitine,

Bu çalışmalarının diğer sigortalı hizmetlerine eklenmesine" karar verilmiştir.

IV. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A. İlk Bozma Kararı

1. Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

Dairenin 28.06.2013 tarih ve E.2012/20882, K.2013/14732 sayılı kararında; "... Mahkemece; kısa kararda, "Bilirkişi tarafından düzenlenen 21.05.2011 tarihli raporun sonuç ve kanaat bölümünün b-) bendinde belirtilen ticaret odası tarafından bildirilen emsal ücrete göre yapılan tespit ve hesaplama dikkate alınarak, belirtilen tarihler arası gün ve ücretle davacının davalı şirketler nezdinde davalı işyerlerinde sigortalı çalışmalarının tespitine" denilerek, usul ve yasaya uygun kısa karar oluşturulmaksızın gerekçeli karar yazılmıştır. Ortada hukuki varlık kazanmış bir karar mevcut değildir. Kamu düzeni amacıyla konulmuş, emredici hükümlerden olan yukarıda açıklanan yasal düzenlemelere aykırı olarak davanın yürütülüp sonuçlandırılması, usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

O halde, Kurum avukatının bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve sair yönleri incelenmeksizin hüküm bozulmalıdır." gerekçesiyle söz konusu karar bozulmuştur.

B. Mahkemece Bozmaya Uyularak Verilen Karar

Mahkemenin 01.03.2016 tarih ve E. 2013/562, K.2016/153 sayılı kararı ile "...

Yapılan yargılama sonunda tüm dosya kapsamı ve itibar edilen bilirkişi raporu doğrultusunda, davacının davalı iş yerinden bildirilen çalışması bulunmadığı, dava tarihinin 23.08.2010 olduğu göz önüne alındığında hak düşürücü süreden söz edilemeyeceği, davacı lehine bozmadan önceki tanık beyanları ve davalı iş yerine ürün satan Polaris firması tarafından gönderilen davalı iş yerinde yapılan 20.05.2010 tarihli ürün envanteri stok sayım tutanağında davacı ...’nun imzası olan belgeye itibar edilerek,

davacının tespiti mümkün hizmet süreleri ve prime esas kazancı hesaplanması gerektiği, dava konusu dönemin 19.02.2010-17.06.2010 arasında olduğu dikkate alındığında senetle ispat zorunluluğu açısından bu döneme ait bir kaydın dosya kapsamında olmadığını, bu durumda davacının tespiti gereken hizmetleri olduğu yönünde kanaate varılarak, prime esas kazancının Kurum taban ücretleri altında kalmamak kaydı ile asgari ücret üzerinden hesaplanarak davacının 19.02.2010-17.06.2010 döneminde davalı iş yerinden,

19.02.2010-17.06.2010 tarihleri arasında117 gün ve günlük 24,30 TLkazançla,olmak üzere toplam 117 gün sigortalılığının tespiti ile davacının davasının kısmen kabulüne, kısmen reddine dair karar vermek gerektiği" gerekçesiyle;

"1-Davacının davasının kabulüne, kısmen reddine, A-Davacının davalı ... ... Hırdavat Oto Tekstil Koz. Sa. Hizmetleri İth. İhr. San. Tic. Ltd. Şti.'de 19.02.2010-17.06.2010 döneminde 117 gün ve günlük 24,30 TL kazançla olmak üzere toplam 117 gün daha sigortalı çalıştığının tespitine,

Davacının ücret ile ilgili fazlaya ilişkin talebinin reddine" karar verilmiştir.

C. 2 nci Bozma Kararı

1. Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

Dairenin 11.05.2017 tarih ve E.2017/806, K.2017/4028 sayılı kararında; "... Mahkemece, bozma ilamından sonra yapılan araştırma ve inceleme, hüküm kurmaya yeterli ve elverişli olmadığı gibi ... Konf. yönünden dosyanın tefriki hatalıdır. Davalı ... ... Hırdavat sahibi ... ... duruşmada alınan beyanında ... Konfeksiyon ortaklarından ... ile kardeş olduklarını, kendisinin 3 ay gibi bir süre ile ayakkabıcılık yaptığını beyan etmiştir.

Dosya kapsamında, davalı ... ...’e ait ayakkabı mağazasına teslim edilen ürünlere ilişkin Polaris Firmasına ait irsaliye faturalarında ve davacının imzasının bulunduğu 20.05.2010 tarihli Mağaza Emvanter Sayım tutanağında, mağazanın Tayahatun Mah. Mahmutpaşa No:103 ’de bulunan mağaza olduğu ve bu adreste bulunan mağazada daha önce ...

Konfesiyona ait 1055455 Kurum sicil nolu ayakkabı mağazasının faaliyet gösterdiğinin vergi müdürlüğünden gelen yazı cevabı ile belirgin olduğu gözetildiğinde her iki davalı şirket arasında organik bağ ve devir olgusunun varlığı yöntemince araştırılmaksızın tefrik kararı verilmesi yerinde değildir.

20.05.2010 tarihli Mağaza Emvanter Sayım tutanağında davacının imzasının yanı sıra mağaza müdürü olarak ...’nın imzası bulunmaktadır. ... hakkında ... Konf.’a ait 1055455 Kurum sicil nolu iş yerinden 2007/9 ve 2007/10 dönem bordrosu ile bildirimde bulunulduğu dosya kapsamındaki bordrolar ile sabittir. Dosya kapsamında bordro tanığı olarak dinlenen ...’ın ...

Konf.’a ait 105545 sicil no.lu iş yerinden 2004/5-2006/4 arası bildirimi yapıldığı, yine komşu iş yeri tanığı olarak ...’ın dinlenildiği başkaca çalışan bordro tanığı dinlenmediği, alacak dosyasında dinlenen tanıklara ilişkin duruşma zabtı örneğinin dosya arasına alındığı anlaşılmaktadır. Mahkemece, yapılacak iş tefrik kararından dönülerek dosyalar birleştirildikten sonra ... ...’e ait ayakkabı mağazası ve ...

Konf.’a ait iş yerinde çalışmaları olan ... ile birlikte her iki davalıya ait iş yerlerinde çalışan ve dava edilen dönemde çalışmaları kayda geçen bordro tanıkları resen tespit edilerek dinlenilmeli, dinlenen tanıkların hizmet cetvelleri getirtilmeli, devir olgusunun ve organik bağın ve çalışmanın varlığı yöntemince araştırılmalı, tanık beyanları ile devir olgusunun ve çalışmanın varlığı ortaya konulmalı, davacı tarafından açılan işçi alacakları dosya aslı yada onaylı örneği getirtilmeli ve bu dosya kapsamındaki deliller de irdelenmeli, davacının 24.09.2007-01.04.2008 tarihleri arasında dava dışı ...

Delen adına kayıtlı 1003390 Kurum sicil no.lu iş yerinden yapılan bildirimleri de gözetilerek, çalışmanın varlığı ve kesintili olup olmadığı yöntemince araştırılmalı, toplanan tüm kanıtlar birlikte değerlendirildikten sonra elde edilecek sonuca göre bir karar verilmelidir.

Mahkemenin, yukarıda açıklanan esaslar doğrultusunda araştırma yaparak, elde edilecek sonuca göre karar vermesi gerekirken, eksik inceleme ve yanılgılı değerlendirme sonucu yazılı şekilde hüküm kurması, usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedeni yapılmış, karar başlığında dava tarihin ve davalı ... ... Hırdavat’ın Ticaret Sicil Ünvanının eksik gösterilmesi Mahkemece düzeltilecek maddi hata olduğundan bozma nedeni yapılmamıştır." gerekçesiyle söz konusu karar bozulmuştur.

D. Mahkemece Bozmaya Uyularak Verilen Karar

Mahkemenin 01.03.2016 tarih ve E. 2014/602, K.2016/154 sayılı kararı ile "...

Yapılan yargılama sonunda tüm dosya kapsamı ve itibar edilen bilirkişi raporu doğrultusunda, davacının prime esas kazancı yönünden davacı vekilinin 12.05.2011 tarihli dilekçesinde davacının en son net ücretinin 1.600,00 TL olduğunu belirttiği, davalı işveren tarafından davacının kredi çekmesi için Finansbank A.Ş.’ye verilen ve celbedilen 14.12.2009 tarihli maaş yazısında davacının 7 yıldır çalışmakta olduğu ve maaşının net 1.400,00 TL olduğunun belirtildiği,

ancak bu tür davalarda senetle kanıtlama zorunluluğu yönünden brüt ücretin esas alınması gerektiği, davaların tefrik edilmesi ile dava konusu dönemin 07.04.2004-18.02.2010 arasında olduğu dikkate alındığında senetle ispat zorunluluğu açısından bu döneme ait bir kaydın dosya kapsamında olmadığı, bu durumda davacının tespiti gereken hizmetleri olduğu yönünden prime esas kazancının Kurum taban ücretleri altında kalmamak kaydı ile asgari ücret üzerinden hesaplanması gerektiği, davacının 29.08.2008-18.02.2010 döneminde davalı iş yerinden Kuruma bildirilen çalışmalarının tespitinden hukuki yararı olmadığı,

davacının 07.04.2004-18.02.2010 döneminde davalı iş yerinde bir hizmet akdi ile çalıştığı, 1075586 34.05 sigorta sicil numaralı davalı iş yerinden Kuruma bildirilenler dışında 1491 gün daha sigortalı olarak çalıştığının tespiti ile davacının davasının kısmen kabulüne, kısmen reddine dair karar vermek gerektiği" gerekçesiyle;

"1-Davacının davasının kabulüne, kısmen reddine, A-Davacının 29.08.2008-18.02.2010 döneminde davalı iş yerinden Kuruma bildirilen çalışmalarının tespitinde hukuki yarar olmadığından reddine,

B-Davacının 07.04.2004-18.02.2010 döneminde davalı ... Konfeksiyon ve ayakkabıcılık San. Tic. Ltd. Şti.'de davalı iş yeri tarafından Kuruma bildirilenler dışında;

07.04.2004-30.06.2004 tarihleri arasında 84 gün günlük 18,321,000,00 TL kazançla,

01.07.2004-31.12.2004 tarihleri arasınad 180 gün günlük 14,805,000,00 TL kazançla,

01.01.2005-31.12.2005 tarihleri arasında 360 gün günlük 16,29 TL kazançla,

01.01.2006-31.12.2006 tarihleri arasında 360 gün günlük 17,70 TL kazançla,

01.01.2007-30.06.2007 tarihleri arasında 180 gün günlük 18.75 TL kazançla,

01.07.2007-31.12.2007 tarihleri arasında 180 gün günlük 19,50 TL kazançla,

01.01.2008-28.05.2008 tarihleri arasında 147 gün günlük 20,28 TL kazançla,

Olmak üzere toplam 1491 gün daha sigortalı olarak çalıştığının tespitine,

Davacının ücret ile ilgili ve fazlaya ilişkin isteminin reddine" karar verilmiştir.

E. 3 üncü Bozma Kararı

1. Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı ile davalı Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

Dairenin 14.01.2019 tarih ve E.2018/3042, K.2019/7 sayılı kararında; "1-Dosyadaki yazılara, toplanan delillere ve hükmün dayandığı gerektirici sebeplere göre, temyiz yoluna başvuran davacının tüm, davalılardan Kurumun sair temyiz itirazlarının reddi gerekir.

2-... Davacı, 07.04.2004 - 01.05.2008 arasında sigortasız olarak, 01.05.2008’den itibaren ise sigortalı olarak ... Konfeksiyon ve .... San. ve Tic. Ltd. Şti.’de çalıştığını, iş yerinin ... ... Hırdavat San. ve Tic. Ltd. Şti.’ye devredildiğini ancak kendisinin 17.06.2010 tarihine kadar da ... ... Hırdavat Ltd.

Şti. tarafından işletilen aynı iş yerinde çalıştığını ve sigorta başlangıcının 07.04.2004 olarak tespitine ve belirttiği tarihler arasında hizmet akdine bağlı olarak çalıştığının hüküm altına alınmasını istemiştir. Mahkemece, ticaret sicil kayıtları esas alınarak davalılar hakkındaki dava tefrik edilmiş, davalı ... Kon.ve .... San. ve Tic. Ltd.

Şti. yönünden davanın kısmen kabulüyle, A-Davacının 29.08.2008 - 18.02.2010 döneminde davalı iş yerinden Kuruma bildirilen çalışmalarının tespitinde hukuki yarar olmadığından reddine,

B-Davacının 07.04.2004 - 18.02.2010 döneminde davalı ... Konfeksiyon ve Ayakkabıcılık San. Tic. Ltd. Şti.'nde davalı iş yeri tarafından Kuruma bildirilenler dışında; ...olmak üzere toplam 1491 gün daha sigortalı olarak çalıştığının tespitine, karar verilmiş, tefrik edilen ve İstanbul 19. İş Mahkemesinin 2013/562 Esasına kaydedilen dosyada davalı ... ... Hırdavat yönünden ise davacının 19.02.2010 - 17.06.2010 arası 117 gün asgari ücretle çalıştığının tespitine karar verilerek istem kısmen hüküm altına alınmıştır.

... ... Hırdavat ... Ltd. Şti. yönünden verilen karar, Dairemizin 11.05.2017 tarih, 2017/806 E. - 2017/4028 K. sayılı ilamıyla bozulmuştur. Bozma ilamında belirtilen gerekçelerle ... ... Hırdavat ... Ltd. Şti. yönünden dosyanın tefriki hatalıdır. Zira her iki davalı şirket arasında organik bağ ve devir olgusunun varlığı yöntemince araştırılmaksızın tefrik kararı verilmesi yerinde değildir. Dairemizin sözü edilen bozma kararında belirtilen açıklamalar ışığında, araştırma yapılarak, elde edilecek sonuca göre karar verilmesi gerekirken, eksik inceleme ve yanılgılı değerlendirme sonucu yazılı şekilde hüküm kurması, usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir." gerekçesiyle söz konusu kararın bozulmasına karar verilmiştir.

F. Mahkemece Bozmaya Uyularak Verilen Karar

Mahkemenin 16.02.2023 tarih ve E. 2017/274, K.2023/123 sayılı kararı ile "... Dinlenen tanıkların anlatımları, dosya kapsamında bulunan sevk irsaliyeleri, envanter sayım tutanakları ile dava konusu istemin ispat olunduğu, dava dilekçesi ile talep edilen ancak bildirim yapıldığı için vazgeçilen süre yönünden istemin reddi gerektiği değerlendirildiği" gerekçesiyle;

"1-Davanın kısmen kabulüne kısmen reddine,

a-Davacının ... Konf. ve Ayakkabıcılık San. Tic. Ltd. Şti. nezdinde, Kurum taban ücretleri altında kalmamak kaydıyla her bir dönem yönünden karşılarında gösterilen prime esas kazançla ve ayda 30 gün esasına dayalı olmak üzere,

07.04.2004 - 30.06.2004 — tarihleri arasında 83 gün, günlük 18,32-TL kazançla;

01.07.2004 - 31.12.2004 — tarihleri arasında 180 gün, günlük 16,28-TL kazançla;

01.01.2005 - 31.12.2005 — tarihleri arasında 360 gün, günlük 17,91-TL kazançla;

01.01.2006 - 31.12.2006 — tarihleri arasında 360 gün, günlük 19,47-TL kazançla;

01.01.2007 - 31.06.2007 — tarihleri arasında 180 gün, günlük 20,62-TL kazançla;

01.07.2007 - 23.09.2007 — tarihleri arasırkla 83 gün, günlük 21,45-TL kazançla;

02.04.2008 - 29.05.2008 — tarihleri arasında 57 gün, günlük 22,30-TL kazançla;

olmak üzere toplam 1303 gün süre ile çalıştığının tespitine,

b-Davacının ... .... Hırd. Oto. Teks. Koz. ve Sağ, Hizm. İth. İhr. San. ve Tic. Ltd. Şti. nezdinde, Kurum taban ücretleri altında kalmamak kaydıyla her bir dönem yönünden karşılarında gösterilen prime esas kazançla ve ayda 30 gün esasına dayalı olmak üzere,

19.02.2010 - 17.06.2010 — tarihleri arasında 148 gün, günlük 26,73-TL kazançla; olmak üzere toplam 148 gün süre ile çalıştığının tespitine,

c-Davacının fazlaya ilişkin isteminin reddine" karar verilmiştir.

VI. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı ... ... ... Ltd. Şti. ve davalı Kurum vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davalı ... ... ... Ltd. Şti. vekili, verilen kararın eksik araştırmaya dayalı olduğunu beyanla kararın bozulmasını talep etmiştir.

Davalı Kurum vekili, verilen kararın eksik araştırmaya dayalı olduğunu beyanla kararın bozulmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Dava, hizmet tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk Dava, 506 sayılı Kanun'un 79/10 uncu (5510 sayılı Kanun’un m. 86/9 uncu) maddesi uyarınca açılmış hizmet tespiti davasıdır. Maddeye göre, “Yönetmelikle tespit edilen belgeleri işveren tarafından verilmeyen veya çalıştıkları Kurumca tespit edilemeyen sigortalılar, çalıştıklarını hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak 5 yıl içerisinde Mahkemeye başvurarak alacakları ilam ile ispatlayabilirlerse, bunların Mahkeme kararında belirtilen aylık kazanç toplamları ile prim ödeme gün sayıları nazara alınır.”

Hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılanların hizmetlerin tespitine ilişkin davalar, kamu düzenine ilişkindir. Bu nedenle özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmesi zorunludur. Bu çerçevede hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, ... insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, bu tür davalarda tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyerek, gerekli araştırmaların re'sen yapılması ve kanıtların toplanması gerektiği göz önünde bulundurulmalıdır.

6100 sayılı HMK m. 119/1-e gereğince davacının, iddiasının dayanağı olan bütün vakıaların sıra numarası altında açık özetlerini bildirmek, m. 194 gereğince de taraflar, dayandıkları vakıaları, ispata elverişli şekilde somutlaştırma yükümlülüğü vardır. Tarafların, dayandıkları delilleri ve hangi delilin hangi vakıanın ispatı için gösterildiğini açıkça belirtmeleri zorunludur.

Bir davada haklı çıkabilmek için soyut veya genel hatlarıyla bir iddiayı ortaya koymak yeterli değildir. Aynı zamanda bu iddiaların, ispata elverişli hale getirilerek zaman, mekân ve içerik olarak somutlaştırılması gerekir. En azından iddianın araştırılabilmesine yönelik somut bilgi ve açıklamaların sunulması gerekir. İddia somutlaştırıldıktan sonra hâkim ve karşı taraf, bunun üzerinden savunma ve yargılama yapabilecektir. Soyut iddialar ve vakıalar üzerinden değerlendirme yapılması mümkün değildir.

Somutlaştırma yükü, genel anlamda tarafların açıklama ödevinin bir parçası ve layihalar teatisi aşamasındaki tezahür şeklidir. Somutlaştırma yükü, basit yargılama ve kendiliğinden araştırma ilkesinin uygulandığı davalarda da geçerlidir.

HMK m. 31 gereğince, Hâkim, uyuşmazlığın aydınlatılmasının zorunlu kıldığı durumlarda, maddi veya hukuki açıdan belirsiz yahut çelişkili gördüğü hususlar hakkında, taraflara açıklama yaptırabilir; soru sorabilir; delil gösterilmesini isteyebilir. Davaya konu talebin somutlaştırılmaması halinde önce hâkim, m. 31 ve 119/1-e gereğince davayı aydınlatma ödevi ve ön incelemedeki görevi gereği, somut olmayan hususların belirlenmesini davacıdan istemeli, gerekirse tarafa açıklattırma yaptırmalı, bu eksiklik giderildikten sonra yargılamaya devam etmelidir.

Hizmet tespiti davalarının amacı hizmetlerin karşılığı olan sosyal güvenlik haklarının korunmasıdır. Hizmet akdine dayalı çalışma olgusunun ispatında delil sınırlandırması yoksa da davacının Kurum sicil dosyası, iş yeri özlük dosyası temin edilip iş yerinin Kanunun kapsamında veya kapsama alınacak nitelikte bulunup bulunmadığı eksiksiz bir şekilde belirlendikten sonra iddia edilen çalışmanın başlangıç ve bitiş tarihleri, hangi iş yerinde ne iş yapıldığı, iş yerinin kapsam, kapasite ve niteliği, prime esas kazanca tabi ücretin ne olduğu, çalışmanın sürekli, kesintili, mevsimlik olup olmadığı eksiksiz bir şekilde açıklığa kavuşturulmalıdır.

Taraf tanıklarının sözleri değerlendirilirken bunların inandırıcılığı üzerinde durulmalı, verdikleri bilgilere nasıl vakıf oldukları, işveren ve işçiyle, iş yeriyle ilişkileri, bazen uzun yılları kapsayan bilgilerin insan hafızasında yıllarca eksiksiz nasıl taşınabileceği düşünülmeli ve tanıklar buna göre dinlenilmeli, re’sen araştırma kapsamında sadece taraf tanıkları ile yetinilmeyip mümkün oldukça o iş yerinde çalışan öteki kişiler ile o iş yerine komşu ve yakın işyerlerinde bu yeri bilen ve tanıyanlar dahi dinlenerek tanık beyanlarının sağlığı denetlenmeli ve çalışma olgusu böylece hiç bir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde belirlenmelidir.

3. Değerlendirme 1.Eldeki davada verilen karar eksik inceleme ve araştırmaya dayalıdır.

Somut olayda, davacı 07.04.2003-17.06.2010 tarihleri arasında davalı şirketlerde çalıştığı iddiasıyla dava açmış olup gelen ticari sicil kayıtlarına göre ... Konfeksiyon şirketinin 18.02.2010 tarihinde kapanıp davacı tarafından ibraname imzalandığı, bu tarihe kadar olan çalışma dönemi içerisinde de 1003390 sicil numaralı dava dışı ... Derlen iş yerinden 24.09.2007-01.04.2008 tarihleri arasında sigorta bildirimlerinin bulunduğu, Mahkemece yalnızca ... Konfeksiyon iş yerinin (1055455 sicil nolu) bir şubesinde çalışan tanıkların dinlenildiği, bu tanıkların yetersiz beyanına göre hüküm kurulduğu anlaşılmaktadır.

Mahkemece öncelikle şirketlerin ticari sicil kayıtları getirtilerek şirketlerin kuruluş tarihleri, varsa ... şirketinin şubelerinin kuruluş ve adresleri belirlenmeli, davacıdan davasını somutlaştırması yükümlülüğü kapsamında hangi tarihlerde, hangi iş yerinin, hangi şubesinde işe başladığı, çalıştığı işyerlerinin dönem ve adresleri, kimlerle çalıştığı sorulmalı, tespit edilen şubelerden verilen dönem bordroları celbedilmeli, bordro tanıklarının adresleri tespit edilerek dinlenilmeli, davacıdan dava dışı iş yerindeki çalışmaları hakkında bilgi alınmalı, bu çalışmanın gerçek olup olmadığı sorulmalı, ... ... iş yerine ait şahsi sicil dosyası, tescil bilgileri ve dönem bordroları getirtilmeli, bu iş yerinden de bordro tanıkları dinlenilmeli ve sonucuna göre karar verilmelidir.

Bu maddi ve hukuki olgular göz ardı edilerek eksik araştırma ve inceleme sonucu yanılgılı değerlendirme ile yazılı şekilde hüküm kurulması, usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle; 1. Temyiz olunan İlk Derece Mahkemesi kararının yukarıda açıklanan nedenlerle BOZULMASINA,

Temyiz harcının istek halinde ilgiliye iadesine,

Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine,