Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2023/11748 K.2024/5

Taraflar arasındaki sigorta prime esas kazancının tespiti davasında verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, Dairemizce İlk Derece Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesince bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda, davanın davalı ... şirketi yönünden reddine, diğer davalılar yönünden kabulüne karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararı, davacı, davalı Kurum ve davalı işveren vekilleri tarafından ayrı ayrı temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda; temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I.DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacının, davalı şirkete ait iş yerlerinde belirsiz süresiz iş akdi ile roc operatörü olarak çalışırken iş akdinin haksız ve bildirimsiz feshedildiği; tazminat ve alacaklarının tahsili için ...

19. İş Mahkemesinin 2011/1292 Esas ile açtıkları davanın 2013/941 sayılı ilamla karara bağlandığı ve Yargıtay tarafından onanarak kesinleştiği; davacının, ücretlerinin asgari ücretin çok üzerinde olduğu ancak aynı dönemlerde davalı işveren tarafından SGK kayıtlarında ücretin çok düşük gösterildiğinin görüleceği; davacının ücretinin asgari ücrete denk gelen kısmının bankaya kalan kısmının ise yaklaşık bir hafta arayla havale yoluyla bankaya ödenerek iş yerinde çifte bordro düzenlendiği;

davalının ücret farkları nedeniyle ek bordroların düzenlenmesi ve işveren hakkında gerekli işlemlerin yapılabilmesi için kararın SGK İl Müdürlüklerinde gönderilmesi gerektiği iddiasıyla davacının 20.02.2010 - 08.06.2010 tarihleri arasında 1.995,55 TL, 01.07.2010 - 31.06.2010 tarihleri arasında 2.081,78 TL, 01.01.2011 - 30.06.2011 tarihleri arasında 2.180,33 TL ve 01.07.2011 - 31.12.2011 tarihleri arasında 2.291,19 TL ücretlerle davalı işveren nezdinde çalıştığının tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

II.CEVAP

Davalı Kurum vekili aşamalarda davanın yerinde olmadığı savunmasıyla davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı... İnşaat Turizm Elektrik Taahhüt Ticaret ve Sanayi Anonim Şirketi vekili cevap dilekçesinde özetle; prime esas gerçek ücretin tespit edilmesinde varsa öncelikle imzalı bordrolara başvurulması gerektiği; ...

19. İş Mahkemesinin 2011/1292 Esas sayılı dosya içerisinde davacının çalışma dönemine ilişkin olarak imza inkarında bulunmadığı bordroların yer aldığı; hukuksal geçerliliği haiz olarak düzenlenmiş bulunmaları kaydıyla sigortalının imzasının bulunduğu aylık ücretini gösteren para makbuzlarının, banka kayıtlarının, ticari defter kayıtlarının, ücret bordroları gibi belgelerin varlığı araştırılarak asgari ücretin üzerinde olduğu iddia edilen gerçek ücretin hiçbir şüpheye yer vermeyecek şekilde araştırılması gerektiği;

yapılacak değerlendirme sonucuna göre yazılı belgenin bulunduğu aylar bakımından bu belgelerin esas alınıp gerçek ücretin belirlenerek bu aylar yönünden kabul kararının verilmesi gerektiği ve yazılı belge bulunmayan dönemler bakımından ise asgari ücretin oranlanması suretiyle gerçek ücretin tespiti yoluna gidilmemesi gerektiği; davacı yanın ve davalı firmanın ...

19. İş Mahkemesinin 2011/1292 Esas sayılı dosyasında tanık beyanına başvurduğunun görülmekte olduğu; huzurda görülmekte olan davada da gerek davacı yanın gerekse de davalı firmanın tanık beyanına başvurduğunun anlaşıldığı; öncellikle davalı tanıklarının dinlenmesini talep ettikleri savunmasıyla davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

III.İLK DERECE MAHKEME KARARI

İlk Derece Mahkemesi 03.11.2020 tarihli ve 2019/727 Esas, 2020/521 Karar sayılı karar ile davacı vekiline davalı ... şirketinin ihyası davası açmak üzere 2 haftalık kesin süre verildiği, davacı taraf verilen kesin süreye rağmen ihya davası açmadığından davanın pasif husumet ehliyeti yönünden reddine karar vermek gerektiği gerekçesiyle davanın dava şartı yokluğundan usulden reddine karar verilmiştir.

IV.İSTİNAF

A.İstinaf Yoluna Başvuranlar İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili istinaf yoluna başvurmuştur.

B.İstinaf Sebepleri:

Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle. İstinaf Mahkemesi kararı gereği davaya dahil edilen ... şirketinin ticaret sicilinden silinmesi sebebi ile bu hususun araştırılması ve ihya prosedürünün işletilmesi gerektiğini belirtildiği, bunun üzerine mahkemece yapılan araştırma sonucu iş bu şirketin ihyası için süre verildiği, ...

1. Asliye Ticaret Mahkemesi 2015/1436 Esas nolu dosya evraklarını incelediklerinde açılacak ihya davasının davacı işçi açısından çok külfetli olacağı ortada olduğundan bu yola girmenin dosyayı daha da çıkmaza sokacağı açık olup sigortası davacının rızası ve bilgisi dışında bir dönem ... şirketinde gösterilen bir kısım tarihlerde geçen taleplerinden feragat ettikleri, feragat ettikleri dönemin 20.02.2010 - 08.06.2010 ve 04.11.2010 - 24.11.2010 tarihleri arasındaki dönem olduğu, bu husus nazara alınmaksızın hüküm kurulduğu iddiasıyla İlk Derece Mahkemesi kararı kaldırılarak davanın kabulüne karar verilmesini talep etmiştir.

C.Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesi 06.10.2021 tarihli ve 2021/605 Esas, 2021/641 Karar sayılı kararı ile dava şartları, mahkemenin davanın esası hakkında yargılamanın devamı için gerekli olan şartlardan olup eksik olan bir dava şartı, belirli bir süre verilerek giderilebilecek ise hâkim tarafından eksikliğin giderilmesi için kesin süre verilmesi gerektiği, bu süre içinde dava şartı eksikliği tamamlanmaz ise davanın dava şartı yokluğu sebebiyle usulden reddedileceği, kararın dava dosyası kapsamında mevcut maddi delillere uygun, yasal ve hukuksal gerekçelere dayandığı, delillerin takdirinde herhangi bir isabetsizlik ve kamu düzenine aykırı bir halin varlığının tespit edilemediği dikkate alınmak sureti ile yerinde olduğu gerekçesiyle istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

V.BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A. Bozma Kararı

1. Bölge Adliye Mahkemesinin 06.10.2021 tarihli ve 2021/605 Esas, 2021/641 Karar sayılı kararına karşı süresi içinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

2. Dairemiz tarafından 27.04.2022 tarihli ve 2022/332 Esas, 2022/6471 Karar sayılı ilamla aşağıdaki gerekçeyle İlk Derece Mahkemesi kararı bozulmuştur:

"...1. Feragat, dava konusu prime esas kazanç isteminin tespiti talebine yönelik olup bu haktan davacının feragat edebilmesi mümkün olup feragatin hüküm ve sonuçları bunu yapan davacı üzerinde gerçekleştiğinden anılan talep bakımından feragat nedeni ile redde karar vermek gerekir. Bu yönde tesis edilecek karar feragatin tek taraflı bir tasarruf olması ve mahkeme ve karşı tarafın kabulüne bağlı olmaması yine sonuçları da doğrudan yapan üzerinde doğması nedeni ile ... inş Tur. Taah. Mad. Tic. San. Ltd. Şti.’nin ihya edilmesi zorunluluğunu da gerektirmez.

2. Diğer yandan; prime esas kazanca yönelik talep diğer davalı ... İnş. Tur. Elk. Taah. Tic. San. Ltd. Şti. yönünden devam ettiği için, anılan şirket yönünden yöntemince inceleme yapılıp karar verilmesi gerekirken yazılı gerekçelerle davanın usulden reddine karar verilmesi isabetsiz bulunmuştur.

Mahkemenin, yukarıda açıklanan esaslar doğrultusunda araştırma yaparak elde edilecek sonuca göre karar vermesi gerekirken, eksik inceleme ve yanılgılı değerlendirme sonucu yazılı şekilde hüküm kurması, usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir..."

B. İlk Derece Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen Karar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davacı daha önce ...

19. İş Mahkemesinin 2011/1292 Esas, 2013/941 Karar sayılı dosyasında davalı şirkete karşı işçilik alacakları davası açtığı, davanın kabulüne dair verilen karar Yargıtay onamasından geçerek kesinleştiği, belirtilen dosyada hükme esas alınan bilirkişi raporunda davacının ücretleri belirlenmiş ve raporda gösterildiği, hem belirtilen dosyada hem de eldeki dosyada bulunan ücret bordrolarında asgari ücret göründüğü, davacıya ait hizmet cetvelindeki prime esas kazançlar da asgari ücret olarak bildirildiği ve tescil edildiği, davacının pirime esas kazançlarının davalı işverence asgari ücret olarak bildirildiği,

kesinleşen işçilik alacakları davasında davacının gerçek ücretinin tespit edildiği, davalı şirkete karşı açıldığı, davacının 20.01.2011 - 30.06.2011 ve 01.07.2011 - 17.10.2011 tarihleri arasında ...

Şirketi nezdinde çalışması göründüğü, kesinleşen alacak dosyası birlikte değerlendirildiğinde davacının 20.01.2011 - 30.06.2011 tarihleri arasında aylık gerçek ücretinin brüt 2.180,33 TL olduğu, 01.07.2011 - 17.10.2011 tarihleri arasında aylık gerçek ücretinin 2.291,19 TL olduğu kanaatine varıldığı gerekçesiyle davanın kabulüne, davacının davalı... İnş. Tur. Elekt. Taahhüt Tic. ve San. A.Ş. İşyerinde. 20.01.2011 - 30.06.2011 döneminde aylık gerçek ücretinin 2.180,33 TL.

01.07.2011 - 17.10.2011 döneminde aylık gerçek ücretinin 2.291,19TL olduğunun tespitine, davanın ... Şirketi yönünden feragat nedeniyle reddine karar verilmiştir.

VI. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde, davalı Kurum vekili, davacı vekili ve davalı ..... İnşaat Turizm Elektrik Taahhüt Ticaret ve Sanayi Anonim Şirketi vekili temyiz isteminde bulunmuşlardır.

B. Temyiz Sebepleri

Davacı vekili temyiz dilekçesinde özetle; tasfiye ve terkin edilen davalı.....şirketinin mahkeme zorlaması ile davaya dahil ettirildiği ve anılan davalı yönünden ihyanın külfeti nedeniyle feragatin bir mecburiyet olduğu, bu nedenle vekalet ücreti ve yargılama giderine hükmedilmesinin yerinde olmadığı iddiasıyla temyiz isteminde bulunmuştur.

Davalı Kurum vekili temyiz dilekçesinde özetle; eksik sigorta primleriyle ilgili bir müracaat ve ihbar ya da bildirim bulunmadığından Kurumca bu konuda bir tespit yapılamadığı, iddiaların soyut olduğu ve somut delile dayanmadığı, ispat yükü davacı tarafta olup davanın ispat edilemediği iddiasıyla temyiz isteminde bulunmuştur.

Davalı ....İnşaat Turizm Elektrik Taahhüt Ticaret ve Sanayi Anonim Şirketi vekili temyiz dilekçesinde özetle; davacının imza inkarında bulunmadığı ücret bordroları bulunduğu, kesinleşen işçilik alacakları dosyasında tanık deliliyle hüküm kurulduğu, banka kayıtları getirtilmediğinden eksik inceleme yapıldığı, emsal ücret araştırması yapılmadığı, senetle ispat sınırının üzerinde olduğundan yazılı delil gerektiği, eksik araştırma ile hüküm kurulduğu iddiasıyla temyiz isteminde bulunmuştur.

C.Gerekçe 1.Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Dava; prime esas kazançların tespiti davasıdır.

2.İlgili Hukuk

31.05.2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlı Sigortası Kanunu'nun 80 inci maddesinin 1 inci fıkrasının ilgili bölümü şöyledir:

"4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki sigortalıların prime esas kazançları aşağıdaki şekilde belirlenir.

a) Prime esas kazançların hesabında;

1) Hak edilen ücretlerin,

2) Prim, ikramiye ve bu nitelikteki her çeşit istihkaktan o ay içinde yapılan ödemelerin ve işverenler tarafından sigortalılar için özel sağlık sigortalarına ve bireysel emeklilik sistemine ödenen tutarların,

3) İdare veya yargı mercilerince verilen karar gereğince yukarıdaki (1) ve (2) numaralı alt bentlerde belirtilen kazançlar niteliğinde olmak üzere sigortalılara o ay içinde yapılan ödemelerin,

brüt toplamı esas alınır.

b) Ayni yardımlar ve ölüm, doğum ve evlenme yardımları, görev yollukları, seyyar görev tazminatı, kıdem tazminatı, iş sonu tazminatı veya kıdem tazminatı mahiyetindeki toplu ödeme, keşif ücreti, ihbar ve kasa tazminatları ile Kurumca tutarları yıllar itibarıyla belirlenecek yemek, çocuk ve aile zamları, işverenler tarafından sigortalılar için özel sağlık sigortalarına ve bireysel emeklilik sistemine ödenen ve aylık toplamı asgari ücretin % 30’unu geçmeyen özel sağlık sigortası primi ve bireysel emeklilik katkı payları tutarları, prime esas kazanca tabi tutulmaz.

c) (b) bendinde belirtilen istisnalar dışında her ne adla yapılırsa yapılsın tüm ödemeler ile ayni yardım yerine geçmek üzere yapılan nakdi ödemeler prime esas kazanca tabi tutulur. Diğer kanunlardaki prime tabi tutulmaması gerektiğine dair muafiyet ve istisnalar bu Kanunun uygulanmasında dikkate alınmaz.

d) Ücretler hak edildikleri aya mal edilmek suretiyle prime tabi tutulur. Diğer ödemeler ise öncelikle ödendiği ayın kazancına dahil edilir ve ücret dışındaki bu ödemelerin yapıldığı ayda üst sınırın aşılması nedeniyle prime tabi tutulamayan kısmı, ödemenin yapıldığı ayı takip eden aydan başlanarak iki ayı geçmemek üzere üst sınırın altında kalan sonraki ayların prime esas kazançlarına ilâve edilir.

Toplu iş sözleşmelerine tabi işyerleri işverenlerince veya kamu idareleri veya yargı mercilerince verilen kararlara istinaden, sonradan ödenen ücret dışındaki ödemelerin hizmet akdinin mevcut olmadığı veya askıda olduğu bir tarihte ödenmesi durumunda, 82 nci madde hükmü de nazara alınmak suretiyle prime esas kazancın tabi olduğu en son ayın kazancına dahil edilir.

Bu durumlarda sigorta primlerinin, yukarıda belirtilen mercilerin kararlarının kesinleşme tarihini izleyen ayın sonuna kadar ödenmesi halinde, gecikme cezası ve gecikme zammı alınmaz ve 102 nci madde hükümleri uygulanmaz."

3. Değerlendirme 1.5510 sayılı Kanun'un 80/d maddesi uyarınca kesinleşen yargı kararı ile hak kazanılan ücret niteliğindeki kazançların ödenmesi koşuluyla, ödemenin yapıldığı ayın prime esas kazanç matrahına, hizmet akdinin daha önceki bir tarihte sona ermiş olması halinde ise yapılan ödemelerin çalışmanın geçtiği son ayın prime esas kazancına dahil edilmesi gerekmektedir.

2. Yukarıdaki yasal düzenlemeler ve açıklamalar ışığında dava değerlendirildiğinde, Mahkemece, işçilik alacaklarına yönelik kesinleşen davada verilen karar sonrasında davacıya işverence ödeme yapılıp yapılmadığı belirlenip öngörülen yöntem izlenmesi gerekirken anılan davada hüküm altına alınan alacakların ait oldukları dönem prime esas kazanç matrahına ay be ay mal edilerek yazılı şekilde karar tesisi usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

3. Kabule göre; dava dilekçesindeki talep sonucu kabul edildiği ve sadece sonradan davaya dahil edilen davalı .....Taahhüt Madencilik Enerji Elektrik ve Doğalgaz Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi hakkındaki dava feragat nedeniyle reddedildiği halde, haklarındaki dava kabul edilen diğer davalılar lehine vekalet ücretine hükmedilmesi isabetsizdir.

4. O halde, taraf vekillerinin bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve İlk Derece Mahkemesi kararı bozulmalıdır.

VII. KARAR

Açıklanan sebeplerle; Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Peşin yatırılan temyiz harcının istek halinde ilgililere iadesine,

Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine,