Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2023/13148 K.2024/909

Taraflar arasındaki hizmet tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davalılar ve fer'i müdahil Kurum vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalılar ve fer'i müdahil Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

1.Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkilinin 01.12.2003'ten bu yana İhlas Pazarlama A.Ş. ve İhlas Holding'e bağlı şirketler olan ... Basın Dağıtım ve Ev Aletleri Pazarlama Emlak Ticaret Ltd. Şti. ile ... Tekstil Basın Pazarlama Dayanıklı ve Dayanıksız Tüketim Malları San. ve Tic.

A.Ş. bünyesinde satış temsilcisi olarak görev aldığını, 06.12.2019 tarihi itibariyle de iş ilişkisinin sona erdiğini, davalı firmaların aynı yönetim doğrultusunda farklı kişiler adına kurulmuş ise de, müvekkilinin de içinde bulunduğu personel kadrosu, faaliyet alanı, idari birimlerinin aynı olduğunu, müvekkilinin toplam hizmet süresi boyunca her iki firma adına da müşterilerle satış sözleşmeleri imzaladığını ve faturalar kestiğini, bu nedenle müvekkilinin hizmet süresinin tamamının tespitinde her iki firmanın da müteselsil sorumlu olduğunu,

müvekkilinin davalı işverenler nezdinde belirtilen tarihten itibaren kesintisiz ve tam zamanlı olarak çalıştığını, herhangi bir kısmi çalışmanın kesinlikle söz konusu olmadığını, müvekkilinin 01.12.2003 tarihinde işe başlamasına rağmen işe giriş bildirgesinin 20.04.2006'da verildiğini, bundan sonra 28.10.2008 tarihine kadar kesintisiz olmasa da sigorta primlerinin işveren tarafından yatırıldığını, ardından 01.01.2017 tarihinden 21.01.2019 tarihine kadar müvekkilinin kısmi çalışmış gibi her sigorta döneminde 5 gün olmak üzere sigortalılığının devam ettirildiğini, 2019 yılının Ocak ayından,

işten ayrıldığı 06.12.2019 tarihine kadar ise müvekkili adına hiçbir prim ödemesi yapılmadığını, işten 21.01.2019 tarihinde ayrılmış gibi gösterildiğini, müvekkilinin işe başladığı tarihten bu yana hiçbir dönemde kısmi çalışmada bulunmadığını, günde en az 8-9 saat mesaili çalıştığını, ancak davalı firmaların müvekkilinin çalıştığı süreleri eksik bildirdiğini, buna bağlı olarak da daha düşük prim yatırdıklarını, müvekkilinin yaklaşık 16 yıl aynı işyerinde kesintisiz olarak çalışmış olup işten ayrılmadan önceki en son maaşının net 3.585 TL olarak kendisine ödendiğini belirterek,

müvekkilinin davalı işyerlerinde sigortalı çalışma başlangıcı olarak 01.12.2003 tarihinin tespiti ile bu tarihten 06.12.2019 tarihine kadar çalışmalarının tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

2.Davacı vekili, 16.12.2022 tarihli celsede, "müvekkilinin 01.11.2008 tarihi itibariyle 5510 sayılı Kanun'un 4/1-a maddesi kapsamında yaşlılık aylığı almaya başladığını, emekli olduktan sonra davalı şirkete ait iş yerinde çalışmaya devam ettiğini, taleplerinin; emekli olduktan sonraki 2009 - 2019 tarihleri arasındaki döneme ilişkin hizmetlerinin, bağlanan yaşlılık aylıkları kesilmeden, sosyal güvenlik destek primi ile kısa vadeli sigorta kollarına tabi çalıştığının tespiti şeklinde olduğunu beyan etmiştir.

II. CEVAP

1.Davalı ... Basın Dağ. Ev. Alet. Paz. Eml. Ltd. Şti. yetkilisi cevap dilekçesinde özetle; davacının 04.10.2007 ve 24.12.2007 tarihleri arasında 2 ay 20 gün gibi çok kısa bir süre çalıştığını, davacının gerek bu çok kısa dönemde şirkete uyum sağlayamaması ve gerekse sürekli olarak sağlık raporu alması sebebiyle şirketle ilişkisi kesildiğini, dava davalı şirket ve İhlas Pazarlama ile herhangi bir ortaklık veya işveren ilişkisi mevcut olmadığını, diğer davalı şirketin ihlas Pazarlama'nın başka bir ürününün bayiliğini yaptığını, davacının tüm talepleri yönüyle zamanaşımı itirazında bulunduğunu belirterek, açılan haksız davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

2.Davalı ... Tekstil Basın Paz. Day. ve Dayanıksız Tük. Mal. San. Tic.

A.Ş. yetkilisi cevap dilekçesinde özetle; davacının dava dilekçesine konu iddialarının gerçeği yansıtmadığını, davacının şirketleri nezdinde hizmet akdi ile geçen ve kuruma bildirilmeyen herhangi bir çalışmasının mevcut olmadığını, şirketleri nezdinde 20.04.2006 tarihli belirsiz süreli hizmet sözleşmesi ile 20.04.2006-03.10.2007 tarihleri arasında çalıştığını, sonrasında işten ayrıldığını, 25.12.2007-28.10.2008 tarihleri arasında yine şirketlerinde çalıştığını ve emeklilik sebebiyle ayrıldığını, bu ayrılması sebebiyle kendisine kıdem tazminatı ve genel tatil ücreti ödendiğini,

aradan uzun bir zaman sonrası yine 30.12.2014 tarihli belirsiz süreli hizmet sözleşmesi ile 01.01.2015-14.10.2015 tarihleri arasında çalıştığını ve tekrar işten ayrıldığını, sonucunda son kez 01.01.2017 tarihli hizmet akdi ile 01.01.2017-21.01.2019 tarihleri arasında çalıştığını, 2017 yılı sonunda kendisinin iş akdinin feshedilmek istendiğini, ancak 2018 yılı için tüm gayreti göstereceğini beyan etmesine rağmen yine vasat şekilde çalışmasını sürdürdüğünü, şirketlerinin diğer davalı şirket ile alt-üst işveren ilişkisi ve organik bağ olmadığını, davalı şirketlerin ihlas Pazarlama ile bayilik sözleşmesi olan ayrı ayrı şirketler olduğunu,

fiili ve hukuki bir bağın söz konusu olmadığını, davacının tüm çalışmalarının tüm bordrolarına aynen yansıtıldığını, davacının iddia ettiği gibi fazla çalışması olmadığı gibi, şirketlerinin pazarlama şirketi olması sebebiyle iddia edildiği gibi bir çalışma şeklinin de mümkün olmadığını, davacının aldığı ücretin ekli bordrolarda görüldüğü gibi olduğunu, elden ücret ödeme vs.gibi başkaca bir ödeme şeklinin uygulanmadığını, davacının hiçbir zaman hak ettiği şekilde çalışmadığını, davacının dava tarihinden geriye doğru 5 yıllık süresi aşan çalışma iddiasının hakdürüşücü süre nedeniyle reddinin gerektiğini belirterek,

davacının haksız ve mesnetsiz davasının reddine karar verilmesini talep etmişlerdir.

3.Fer'i müdahil vekili cevap dilekçesinde özetle; davanın haksız ve hukuki dayanaktan yoksun olup reddi gerektiğini, 506 sayılı Kanun'un 108 inci maddesi uyarınca salt işe giriş bildirgesinin verilmiş olmasının yeterli olmayıp, ayrıca aynı Kanun'un 2 nci ve 6 ncı maddeleri uyarınca hizmet akdine dayalı olarak eylemli bir şekilde çalışmanın da varlığının şart olduğunu, salt işe giriş bildirgesinin varlığının gerçek ve eylemli çalışmanın kanıtı sayılamayacağını, davacının dosyasında yapılan incelemede; davalı işveren ... Basın Dağıtım ve Ev Aletleri Pazarlama Emlak Ticaret Ltd. Şti. unvanlı iş yerinde belirtilen tarih aralığında çalışması olmadığının tespit edildiğini belirterek, haksız ve yasal dayanaktan yoksun davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kabulü ile davacının 01.12.2003 - 03.10.2007 tarihleri arasında davalı ... Tekstil Basın Pazarlama Dayanıklı Tük. Mad. ... A.Ş 'ye ait 1044055 sicil numaralı iş yerinde. 04.10.2007 - 24.12.2007 tarihleri arasında davalı ... Basın Dağıtım Ev Aletleri Pazarlama Ticaret Limited Şirketi'ne ait 1092697 sicil numaralı iş yerinde. 25.12.2007 - 31.12.2008 tarihleri arasında davalı ...

Tekstil Basın Pazarlama Dayanıklı Tük. Mad. ... A.Ş.'ye ait 1044055 sicil numaralı iş yerinde hizmet akdine tabi ve aralıksız olarak SGK'ya bildirilen süreler dışlanmak suretiyle dönemin asgari ücreti ile tüm sigorta kollarına tabi olarak çalıştığının tespitine, 01.01.2009 - 21.01.2019 tarihleri arasında davalı ... Tekstil Basın Pazarlama Dayanıklı Tük. Mad. ...

A.Ş.'ye ait 1044055 sicil numaralı iş yerinde SGK'ya bildirilen süreler dışlanmak suretiyle hizmet akdine tabi, aralıksız bir şekilde dönemin asgari ücreti ile kısa vadeli sigorta kollarına tabi ve sosyal güvenlik destek primi ile çalıştığının tespitine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalılar ve fer'i müdahil Kurum vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

1.Davalı ... Basın Dağ. Ev. Alet. Paz. Eml. Ltd. Şti. yetkilisi istinaf başvuru dilekçesinde özetle; davacının müvekkili nezdinde 04.10.2007 -24.12.2007 tarihleri arasında 2 ay 20 gün gibi çok kısa bir çalışmasının olduğunu, müvekkili şirketin ihlas pazarlama ... A.Ş. ile herhangi bir ortaklığının veya iş ilişkisinin bulunmadığını, davacının tüm taleplerinin zamanaşımına uğradığını, İlk Derece Mahkemesinin kararının yerinde olmadığını, İlk Derece Mahkemesinin kararının kaldırılarak davanın reddi gerektiğini ileri sürmüştür.

2.Davalı ... Tekstil Basın Paz. Day. ve Dayanıksız Tük. Mal. San. Tic.

A.Ş. vekili istinaf başvuru dilekçesinde özetle; diğer davalı ile aralarında organik bağ bulunmadığını, İhlas Pazarlama ile ayrı bayilik sözleşmesi olan farklı şirketler olduğunu, müvekkili tarafından İhlas Pazarlama A.Ş'nin temizlik robotu ürünü, diğer davalı şirketin ise su arıtma ürünü bayiliğini yaptığını, davacının fiili çalıştığı sürelerin SGK'na bildirildiğini, davacıyla imzalanan 01.01.2017 tarihli sözleşmenin 3 üncü maddesine uygun olarak aylık 5 günlük çalışmasının bulunduğunu, davacının ayda 1 gün işe geldiği günler olduğunu, davanın hak düşürücü süre içerisinde açılmadığını, İlk Derece Mahkemesinin kararının yerinde olmadığını,

İlk Derece Mahkemesinin kararının kaldırılarak davanın reddi gerektiğini ileri sürmüştür.

3.Fer'i müdahil vekili istinaf başvuru dilekçesinde özetle; işe giriş bildirgesinin verilmiş olmasının yeterli olmayıp fiili çalışmanın varlığının ispatlanması gerektiğini, hizmet tespiti davaları kamu düzenini ilgilendirdiğinden işverenin tek taraflı kabulünün dahi yeterli olmadığını, İlk Derece Mahkemesinin kararının yerinde olmadığını, İlk Derece Mahkemesinin kararının kaldırılarak davanın reddi gerektiğini ileri sürmüştür.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalılar ve fer'i müdahil Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

1.Fer'i müdahil Kurum vekili istinaf dilekçesindeki beyanlarını tekrarla kararın bozulmasını talep etmiştir.

2.Davalı ... Tekstil Basın Pazarlama Dayanıklı ve Dayanıksız Tüketim Malları San. ve Tic. A.Ş. yetkilisi temyiz dilekçesinde özetle; Mahkemece hak düşürücü süreden davanın reddi gerektiğini, dosya kapsamında alınan bilirkişi raporuna aykırı bir şekilde karar verildiğini beyanla kararın bozulmasını talep etmiştir.

3.Davalı ... Basın Dağıtım ve Ev Aletleri Pazarlama Tic. Ltd. Şti. yetkilisi temyiz dilekçesinde özetle; cevap ve istinaf dilekçesindeki beyanlarını tekrarla, zamanaşımı itirazlarının olduğunu, Mahkemce verilen kararın hukuka aykırı olduğunu ileri sürerek bozulmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, hizmet tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk

1.Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun geçiş hükümlerini içeren Geçici 7 nci maddesi gereğince 506 sayılı Kanun'un 79/10 ve 5510 sayılı Kanun'un 86/9 uncu maddeleri olup Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur.

Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.

2.Bu tür davalarda Mahkemece yapılacak iş, davacıyla ilgili varsa tüm belge ve kayıtlar işverenden istenilmeli, çalışmanın gerçekleştiği ileri sürülen işyerinin Kurum nezdinde bulunan dosyası, işverence hazırlanması gerekli ücret ödeme bordroları, puantaj kayıtları ve diğer kayıtlar getirtilmeli, dönemsel sigorta primleri bordrosuyla veya aylık prim ve hizmet belgesiyle bildirimleri yapılan sigortalılar tanık sıfatıyla dinlenilmeli, Kurum müfettişlerince inceleme yapılıp yapılmadığı sorulmalı, inceleme yapılmışsa belgeler getirtilmeli,

aynı çevrede faaliyet yürüten ve davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte başka işverenler ve bordrolu çalışanlar yöntemince saptanarak tanık sıfatıyla dinlenilmeli, işçilik alacaklarına ilişkin dava dosyasının varlığı araştırılarak celbedilmeli ve işçilik hakları davasında dinlenen tanıkların anlatımları ile bu dosyada bilgi ve görgüsüne başvurulan tanıkların anlatımları karşılaştırılmalı, varsa çelişki giderilmeli, yargılama sürecinde dinlenen tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde, iş yerinin kapsamı, kapasitesi ve niteliği nazara alınmalı, işin mevsimlik olduğu anlaşılırsa dönemleri belirlenmeli,

bu dönemde davacı ile işveren arasındaki sözleşmenin askıda olduğu ve mevsimlik dönemlerde hak düşürücü sürenin işlemeyeceği gözönünde bulundurulmalı; böylelikle; çalışmanın varlığı, başlangıç ve bitiş tarihleri, mevsimlik mi, sürekli mi olduğu, yapılan işin kapsam ve niteliği de nazara alındığında kısmi çalışma mümkün olduğundan kısmi ve kesintili olup olmadığı yöntemince araştırılmalıdır.

3. Değerlendirme Davacının davalıya ait şirketlerde pazarlama ve satış temsilcisi olarak 01.12.2003-06.12.2019 tarihleri arasında hizmet akdine tabi, aralıksız çalışmalarının tespitini talep ettiği eldeki davada, davanın kabulüne karar verilmişse de Mahkemece verilen hükmün eksik incelemeye dayalı olduğu anlaşılmaktadır.

Dosyaki kayıt ve belgelerin incelenmesinde; davacının 1044055 sicil sayılı dosyada işlem gören ... Tekstil A.Ş. ünvanlı iş yerinden 20.04.2006 - 03.10.2007 tarihleri arasında, 1092697 sicil sayılı ... Ev Aletleri İnş. Proje ve Makina Tic. Paz. Ltd. Şti. iş yerinden 04.10.2007-24.12.2007 tarihleri arasında, yine ... Tekstil A.Ş. unvanlı iş yerinden 25.12.2007 - 28.10.2008 tarihleri arasında tüm sigorta kollarına tabii.

01.01.2015 - 14.02.2015 ve 01.01.2017 - 21.01.2019 tarihleri arasında SGDP'ne tabii hizmetlerinin olduğu, 01.01.2017 tarihinden sonra bildirilen çalışmalarının ayda 5 gün olarak yer aldığı, davacının 01.11.2008 tarihinden itibaren yaşlılık aylığı aldığı, davacı ile davalı ... Tekstil A.Ş. arasında part-time kısmi istihdam konulu ayda 5 gün çalışma karşılığında ücret ödeneceğini belirtir 01.01.2015, 01.01.2017, 01.01.2018 sözleşmelerin mevcut olduğu anlaşılmaktadır.

Mahkemece öncelikle davacının hizmet tespiti talebinde bulunduğu davalı şirketler arasında organik ilişki olup olmadığı, ortaklarının, adreslerinin, yönetim merkezlerinin aynı olup olmadığı Ticaret Sicilinden getirilen kayıtlar nazarında araştırılmalı, herhangi bir tespit yapılamaması halinde, davacının beyanı alınmak suretiyle hangi tarih aralığında hangi iş verenlik nezdinde çalıştığı hususu davacıya açıklattırılmalı, davalı şirketlerin uyuşmazlık konusu dönemin tamamını kapsayacak şekilde bordroları getirtilmek suretiyle, talebe konu dönemde çalışması tespit edilen kanaat edinmeye yetecek kadar bordro tanığı dinlenmeli,

gerek görülmesi halinde komşu iş yeri sahip ve çalışanları, satış yapılan müşteriler tespit edilerek, davacının çalışma iddiasına yönelik olarak ayrıntılı beyanları alınmalı, beyanlar arasında çelişkiler olması halinde giderilmeli, davacı yanın yaşlılık aylığı aldığı tarihten sonraki çalışmaları yönünden davacı ile davalılardan ...

Tekstil A.Ş. arasında imzalandığı anlaşılan part-time kısmi istihdam konulu sözleşmelerin üzerinde durularak, imzaların inkar edilmemesi halinde sözleşmenin davacıyı bağlayacağı hususu gözetilmeli, toplanan deliller hep birlikte değerlendirilip, takdir edilerek varılacak sonuç uyarınca bir karar verilmelidir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle; 1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Temyiz harcının istek halinde ilgililere iadesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,