Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2023/13231 K.2024/9101

Taraflar arasındaki kurum işleminin iptali davasından dolayı yapılan yargılama sonunda Mahkemece davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın, davalı Kurum vekili tarafından istinaf yoluna başvurulması üzerine, istinaf başvurusunun kabulüne, İlk Derece Mahkemesi kararın kaldırılmasına ve davanın hak düşürücü süre nedeniyle reddine dair verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, Dairece Bölge Adliye Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesince bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı ile davalı Kurum vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili 19.12.2017 havale tarihli dilekçesi ile Konya Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü Ilgın Sosyal Güvenlik Merkezince müvekkil işverene gönderilen 17.05.2017 tarihlî 74187869 / 206,0305 / E.2744195 sayılı Prim Belgeleri konulu yazı ile talep edilen prim belgelerinin ve müvekkili aleyhine tahakkuk ettirilen prim tutarları ve ferilerinin iptalini talep ve dava etmiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili 12.01.2018 havale tarihli cevap dilekçesi ile öncelikle görev itirazlarının bulunduğunu, çünkü görev alanı olarak davanın idare mahkemesinde açılması gerektiğini, derdestlik itirazlarının bulunduğunu, söz konusu işlem nedeniyle Konya 1. İdare Mahkemesindeki dosyanın derdest olduğunu, kurumun yasa ve yönetmeliklere göre işlem yaptığını, kurumca yapılan işlemlerde usul ve yasaya aykırı bir husus olmadığını bu sebeplerle davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin 25.10.2018 tarihli ve 2017/541 E., 2018/424 K. sayılı kararı ile "Yapılan yargılamaya, toplanan delillere ve tüm dosya münderacatına göre; taraflar arasındaki uyuşmazlık, Konya Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü,

Ilgın Sosyal Güvenlik Merkezince davacı işverene gönderilen 17.05.2017 tarihlî 74187869 / 206,0305 / E.2744195 sayılı prim belgeleri konulu yazı ile talep edilen prim belgelerinin ve davacı şirket aleyhine tahakkuk ettirilen prim tutarları ve ferilerinin iptali istemine ilişkin olup yapılan yargılamada davaya konu şirkette çalıştığı iddia olunan veteriner ... 'ın talimat ila alınan ifadesinde " davacı şirket gibi küçük kurumların haftada bir gün veteriner ihtiyacı olduğunu, bu kapsamda davacı şirketle perşembe günleri gidip hayvanların kontrollerini yapmak üzere anlaştığını,

karşılğında da Veteriner Hekimler odası ücret tarifesine göre ücretini aldığını, karşılında da serbest meslek makbuzu kestiğini, ayrıcı Ilgın 'da kendisinin bir veteriner kliniği bulunduğunu, bağkurlu olduğunu ve primlerini kendisinin yatırdığını, davacı şirkete 2011 Temmuz ayı ile 2013 yılı Mart ayı arasında haftada bir perşembe günleri olmak üzere çalıştığını " beyan ettiği, Ilgın Noterliği'nden ilgili zorunlu istihdam sözleşmesi örneğinin ve veteriner ...'ın hizmet karşılğı kestiği makbuzların celp edildiği,

Konya 1. İdare Mahkemesi'nin 2017/1279-2017/1455 E-K sayılı kararında davanın görev yönünden reddine karar verilerek iş bu davanın açıldığı, toplanan belgeler ve davaya konu edilen veteriner ...'ın da ifadesinden yola çıkılarak davacı şirket ile 3. şahıs ... arasında hizmet akdine dayalı bir iş ilişkinin bulunmadığı, hizmet satın alma şeklinde kurulan bir serbest meslek ilişkisinin mevcut olduğu, davacı şirket ile veteriner ... arasında işçi işveren ilişkisinin ana unsuru olan ast-üst ilişkisinin olmadığı,

dolayısıyla hizmet akdinin gerekli unsurlarının iş bu davaya konu uyuşmazlıkta oluşmadığı anlaşılmakla SGK Konya İl Müdürlüğü Ilgın Sosyal Güvenlik Merkezinin davacı şirkete ilişkin olarak oluşturduğu 17.05.2017 tarih ve 74187869/206.03.05/E.2744195 sayılı işleminin iptaline dair karar verilmesi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmış ve davanın kabulüne" karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

Davalı Kurum vekili istinaf dilekçesinde; davaya konu taleplerin zamanaşımına uğradığını, 5510 sayılı Kanun'un 102 nci maddesine göre davanın süresinde açılmadığını, davacı şirket ile dava dışı ... arasındaki sözleşmelerin hizmet akti niteliğinde olduğunu, ayrıca davacı şirket kendisini vekil ile temsil ettirmediği halde şirket lehine vekalet ücretine hükmedildiğini beyanla Mahkeme kararı kaldırılarak davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin 12.06.2020 gün, 2019/2786 E. - 2020/681 K. sayılı kararı ile "...

Somut olayda; iptali istenen Kurum işleminin davacı şirkete 24.05.2017 tarihinde tebliğ edildiği, davacı şirket tarafından hem prim belgelerinin düzenlenmesine ilişkin yazıya hem de bu nedenle düzenlenen idari para cezasına Kurum kayıtlarına 07.06.2017 tarihinde giren dilekçe ile itiraz edildiği, 20.06.2017 Tarih ve 12 sayılı komisyon kararı ile her iki işleme karşı yapılan itirazın reddedildiği, komisyon tarafından davacı şirketin itirazının 20.06.2017 tarihli karar ile reddedildiği ve komisyon kararının davacı şirkete 28.06.2017 tarihinde tebliğ edildiği,

davacı şirketin 20.09.2017 tarihinde davaya konu işlemin iptali için Konya 1. İdare Mahkemesi'nde dava açtığı, Konya 1. İdare Mahkemesi'nin 29.09.2017 Tarih ve 2017/1279 E, 2017/1455 K sayılı kararı ile " davanın görev yönünden reddine " karar verildiği, anılan kararın 22.12.2017 tarihinde kesinleştiği anlaşılmakla; davalı şirket tarafından idare mahkemesinde 1 aylık hak düşürücü süre içerisinde dava açılmadığı anlaşıldığından davanın bu yönden reddine karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde kabulü isabetsiz olmuştur." gerekçesiyle;

"I-Davalı Kurum vekilinin istinaf başvurusunun kabulü ile Konya 4. İş Mahkemesinin 2019/144 E ve 2019/289 K sayılı kararının yeniden hüküm kurulmak üzere ortadan kaldırılmasına, a)Davanın hak düşürücü süreden reddine" karar verilmiştir.

V. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A. Bozma Kararı

1. Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

Dairenin 29.11.2022 gün, 2022/7862 E., 2022/15095 K. kararında; "...

Dava konusu somut olayda ise, Mahkemece yazılı şekilde karar verildiği anlaşılmakta ise de, davacının, davalı Kurumun 17.05.2017 tarih ve 2744195 sayılı işlemi ile birlikte 17.05.2017 tarihli ve 2744183 sayılı idari para cezası kesilmesine ilişkin 2 farklı işlemi nedeniyle süresi içinde davalı Kuruma 07.06.2017 tarihinde itiraz ettiği, kurumca itirazın reddine ilişkin 20.06.2017 tarihli komisyon kararının davacı şirkete 28.06.2017 tarihinde tebliğ edilmesinden sonra, idare mahkemesine 19.07.2017 havale tarihli dilekçesi ile başvurduğu,

ne var ki Konya 1. İdare Mahkemesinin 2017/1035 E. Ve 2017/1264 K. numaralı ve 08.08.2017 tarihli ilk kararı ile tek dilekçe ile iki farklı işleme karşı dava açılmasının mümkün olmaması nedeniyle, dilekçenin reddine ilişkin karar verdiği, bu kararın davacı şirkete 23.08.2017 tarihinde tebliğ edildikten sonra, temyiz süresi olan 30 günlük süre içerisinde dava konusu olan 17.05.2017 tarih ve 2744195 sayılı işleme karşı, yine Konya 1. İdare Mahkemesinde 2017/1279 E. sayılı dosyasında 20.09.2017 tarihinde dava açıldığı,

bu davada ise Konya 1, İdare Mahkemesinin 29.09.2017 tarihli 2017/1279 E. 2017/1455 K. sayılı kararı ile dava konusu istem bakımından adli yargı yerinin ve iş mahkemesinin görevli olması nedeniyle görev yönünden davanın reddine karar verilerek,

davacı şirkete 21.11.2017 tarihinde tebliğ edildiği ve davacı şirketin de idare mahkemesince verilen bu son kararın temyiz süresi olan 30 gün geçmeden, 19.12.2017 tarihinde eldeki davasını açmış olduğunun anlaşılması karşısında, 28.06.2017 tarihinden sonra 19.07.2017 tarihi itibari ile 30 günlük hak düşürücü süresi içerisinde görevsiz yargı yerinde dava açtığı ve giderek sürelere uygun şekilde davalara devam ettiği belirgin olan davacının istemi bakımından, işin esasına girilerek sonucuna göre bir karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde karar tesisi usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir." gerekçesiyle söz konusu karar bozulmuştur.

B. Bölge Adliye Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen Karar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile "...Yapılan istinaf incelemesi sonucunda, toplanan deliller ve tüm dosya kapsamına göre; taraflar arasındaki uyuşmazlık, Konya Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü, Ilgın Sosyal Güvenlik Merkezince davacı işverene gönderilen 17.05.2017 tarihlî 74187869/206.

0305/E.2744195 sayılı prim belgeleri konulu yazı ile talep edilen prim belgelerinin ve davacı şirket aleyhine tahakkuk ettirilen prim tutarları ve ferilerinin iptali istemine ilişkin olduğu, kasap iş yeri olarak tescil edilmiş olan davacı şirket ile veteriner olan dahili davalı ... arasında 01.07.2011 tarihinden geçerli olmak üzere veteriner hekimlik sözleşmesi imzalandığı, davalı Kurum tarafından, 2011/7,8,9,10,11, 12. aylara.

2012/1,2,3,4,5,6,7,8,9,10, 11,12. aylara ve 2013/1,2,3,4,5,6. aylara ait aylık prim ve hizmet belgesinde sigortalı olarak bildirilmediği belirtilerek, dahili davalı ...'ın 30 çalışma gün sayısı ve 2.863,53 TL net ücretin brüte çevrilecek tutarı esas alınarak hazırlanacak ilgili aylara ait aylık prim ve hizmet belgelerinin 30 gün içinde Kuruma verilmesi ve prim tutarlarının ödenmesinin istendiği, davacı şirket tarafından bu işlemlerin yerine getirilmemesi nedeniyle Kurumca davacıya 45.774 TL idari para cezası uygulandığı, bu idari para cezasının iptali için Konya 1. İdare Mahkemesinin 2017/1278 Esas sayılı dosyasında dava açıldığı,

yapılan yargılama sonucunda Konya 1. İdare Mahkemesi'nce davanın reddine karar verildiği, bu karara karşı davacı şirket tarafından istinaf yoluna başvurulması üzerine Konya Bölge İdare Mahkemesi 4. İdari Dava Dairesinin 2019/82 esas ve 2021/569 Karar sayılı kararı ile Konya 1. İdare Mahkemesinin 2017/1278 Esas, 2018/1051 Karar sayılı kararının kaldırılarak dava konusu işlemin iptaline kesin olarak karar verildiği.

Kurumca davacı şirket yönünden yapılan prim tahakkuku nedeniyle davacı şirketin yapılandırma kapsamında borcun bir kısmını ödediği, her ne kadar davalı Kurumca dahili davalının 2011/7, 8, 9, 10, 11, 12 nci aylara.

2012/1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12 nci aylara ve 2013/1, 2, 3, 4, 5, 6 ncı aylara ait aylık prim ve hizmet belgesinde sigortalı olarak bildirilmediği belirtilerek, dahili davalı ...'ın 30 çalışma gün sayısı ve 2.863,53 TL net ücretin brüte çevrilecek tutarı esas alınarak hazırlanacak ilgili aylara ait aylık prim ve hizmet belgelerinin 30 gün içinde Kuruma verilmesi ve prim tutarlarının ödenmesi talep edilmiş ise de; dahili davalı ...'ın Ilgın Vergi Dairesi'nde Ilgın ...

Veterinerlik Tarım Hayv. San. ve Tic. Ltd.

Şti. ortağı olarak 12.12.2012 tarihi itibariyle Bağ-kurlu olarak vergi kaydının bulunduğu ve halen devam ettiği; dahili davalının da, 2000 yılından beri kendine ait işyeri olduğunu ve Bağ-kurlu olduğunu, bu iş yerini 2012 yılından bu yana şirkete çevirdiğini, davacı şirket ile sigortalı çalışan olarak bir pozisyonu olmadığını, davacı şirket ile dahili davalının dışarıdan hizmet alım sözleşmesi ile çalıştıklarını, sadece haftada bir gün gidip hayvan kontrollerini yaptığını, ücretini de meslek odasının ücret tarifesine göre belirlediklerini beyan ettiği,

davacı şirket ile dahili davalı ... arasında hizmet akdine dayalı bir iş ilişkisinin bulunmadığı, hizmet satın alma şeklinde kurulan bir serbest meslek ilişkisinin mevcut olduğu, davacı şirket ile veteriner ... arasında işçi işveren ilişkisinin ana unsuru olan ast-üst ilişkisinin olmadığı, dolayısıyla hizmet akdinin gerekli unsurlarının iş bu davaya konu uyuşmazlıkta oluşmadığı anlaşıldığından,

SGK Konya İl Müdürlüğü Ilgın Sosyal Güvenlik Merkezi'nin davacı şirkete ilişkin olarak oluşturduğu 17.05.2017 tarih ve 74187869/206.03.05/E.2744195 sayılı işleminin iptaline dair karar vermek gerekmiş, İlk Derece Mahkemesince verilen, 2017/541 Esas, 2018/424 Karar sayılı karar ile 2019/144-289 E.-K. sayılı karara karşı davacı şirket vekilince istinaf yoluna başvurulmaması nedeniyle davalı yönünden usulî kazanılmış hak oluştuğu anlaşıldığından, davacı tarafın, diğer talepleri yönünden karar verilmesine yer olmadığına karar vermek gerektiği" gerekçesiyle;

"1-Davanın kısmen kabulü ile a)SGK Konya İl Müdürlüğü Ilgın Sosyal Güvenlik Merkezinin davacı şirkete ilişkin olarak oluşturduğu 17.05.2017 tarih ve 74187869/206.03.05/E.2744195 sayılı işleminin iptaline, b)Usuli kazanılmış haklar gözetilerek, davacı tarafın fazlaya ilişkin talepleri yönünden karar verilmesine yer olmadığına" karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı ve davalı Kurum vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davacı vekili, verilen kararın eksik araştırmaya dayalı olduğunu beyanla davanın kabulünü ve kararın bozulmasını talep etmiştir.

Davalı Kurum vekili, verilen kararın eksik araştırmaya dayalı olduğunu beyanla davanın reddini ve kararın bozulmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Dava, Kurum işleminin iptali istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk

5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanununun 22 nci maddesinin 7 nci fıkrasında; "(7) Ek-1’de belirlenen gıda ve yem işletmeleri, işin nevine göre, konu ile ilgili lisans eğitimi almış en az bir personel çalıştırmak zorundadır. Bilimsel gelişmeler ve günün koşullarına göre, Ek-1’de Bakanlıkça değişiklik yapılabilir. Bu değişiklikler Bakanlıkça çıkarılacak bir tebliğ ile ilan edilir." hükmü yer almaktadır.

Anılan Kanunun "Gıda ve Yem İşletmelerinden Üretimin Nevine Göre Personel Çalıştırmak Zorunda Olan İşletmeler ve Bu İşletmelerde Çalışabilecek Meslek Mensupları başlıklı" ek 1 inci maddesinde yer alan "Et ve et ürünleri işleyen iş yerleri (kasaplar hariç)" kısmının karşılığı olarak meslek unvanları kısmında; "Veteriner hekim, gıda mühendisi, ziraat mühendisi (gıda bölümü)" yer almaktadır.

17.12.2011 tarih ve 28145 sayılı Resmi Gazetede Yayımlanan Gıda İşletmelerinin Kayıt ve Onay İşlemlerine Dair Yönetmeliğinin 10 uncu maddesine göre gıda işletmelerinde, çalıştırılması zorunlu olan personel ile ilgili aşağıdaki hususlar uygulanır.

a) (Değişik:RG-21/12/2017-30277) Çalıştırılması zorunlu personelden meslek odası bulunan meslek mensupları için meslek odasına kayıtlı olduğuna dair belge, meslek odası bulunmayan meslek mensupları için gıda işletmecisi ile yapacağı sözleşme, kamu kurum ve kuruluşlarında çalışan meslek mensupları için kurum amiri tarafından imzalı görevlendirme yazısı aranır.

b) Gıda işletmecisi, üretimin nevine uygun en az lisans düzeyinde eğitim almış ise kendi işletmesinde zorunlu personel olarak çalışabilir.

c) Gıda işletmecisi, işletmesindeki her faaliyet için ayrı ayrı personel çalıştırabileceği gibi sadece bir personel de çalıştırabilir. Sadece bir personel çalıştırılması durumunda tüm faaliyetlere uygun meslek mensubu personel istihdam edilir.

ç) Gıda işletmecisi aynı adreste birden fazla faaliyet göstermesi durumunda tüm faaliyetlerde kullanılan alet ekipmanın toplam motor gücü, 30 beygir gücünün üzerinde veya çalıştırdığı toplam personel sayısı on kişiden fazla ise çalıştırılması zorunlu olan personeli istihdam etmek zorundadır.

d) (Değişik:RG-7/1/2014-28875)(1) Gıda işletmecileri, çalıştırılması zorunlu olan personelin herhangi bir sebeple işten çıkarılması veya çıkması durumunda çalıştırılması zorunlu olan personelin değişikliğine ilişkin yetkili merciin güncel bilgilere sahip olmasını sağlamak zorundadır.

e) Gıda işletmecisi, işletmenin faaliyette bulunduğu çalışma gün ve saatlerine göre zorunlu personel istihdam etmek zorundadır. Gıda işletmesinde çalışan zorunlu personel, işletmenin faaliyette bulunduğu çalışma gün ve saatleri içerisinde başka bir işte çalışamaz.

3. Değerlendirme Somut olayda davacı, davalı Kurum tarafından talep edilen prim belgelerinin ve aleyhe tahakkuk ettirilen prim tutarları ve fer'ilerinin iptalini talep etmiş olup Bölge Adliye Mahkemesince Kurum işleminin iptaline karar verilmiş ise de verilen hüküm yanılgılı değerlendirmeye dayalı bulunmuştur.

Yukarıda yer alan 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu'nun ek 1. maddesine göre et ve et ürünleri işleyen iş yeri niteliğindeki davacının işletmesinde veteriner hekim çalıştırılması zorunludur. Yine 17.12.2011 tarih ve 28145 sayılı Resmi Gazetede Yayımlanan Gıda İşletmelerinin Kayıt ve Onay İşlemlerine Dair Yönetmeliğinin 10 uncu maddesine göre, davalı veteriner hekimin zorunlu personel olarak işletmenin faaliyette bulunduğu çalışma gün ve saatleri içerisinde başka bir işte çalışması da yasaklanmıştır.

Bu kapsamda davacı ile davalı ... arasında yapılan sözleşme gereğince davalının haftada 1 gün hizmet akdi ile çalıştığının kabulü gerekip kurum işleminin buna göre değerlendirilmesi gerekirken yazılı şekilde hüküm tesisi bozmayı gerektirmiştir.

Bu maddi ve hukuki olgular göz ardı edilerek eksik araştırma ve inceleme sonucu yanılgılı değerlendirme ile yazılı şekilde hüküm kurulması, usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir.

VI. KARAR

1. Temyiz olunan, Bölge Adliye Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Peşin alınan temyiz karar harcının istek hâlinde ilgiliye iadesine,

Dosyanın kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,