Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2023/13528 K.2024/564

Taraflar arasındaki hizmet tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın reddine kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince istinaf isteminin esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararının davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı dava dilekçesinde, davacının davalıya ait ....

Rent A Car adlı araba kiralama işyerinde Mart/2013-Mart/2016 tarihleri arasında çalıştığını, davalının davacının dayısı olduğunu, davacının ikametinin köyde olması sebebi ile gece de işyerinde kaldığını, davacının davalı dayısı yanında haftada 7 gün geceli gündüzlü maaş ödenmeksizin çalıştığını, akşamları da dükkanda konaklaması sebebi ile işe hazır vaziyette bekleyerek çalıştığını, maaşların toplu olarak ödeneceği ve sigortasının yapılacağı söylenerek maaş ödemeden davacının çalıştırıldığını, müşterilere kesilen ve davalı defterlerine işli faturalarda davacının imzasının bulunduğunu, PTT ve banka işlerini davacının yaptığını,

araç kiralama sözleşmelerinde davacının imzasının bulunduğunu, davalının davacı ile olan akrabalık ilişkisini kötüye kullandığını beyan ile davacının, Mart/2013-Mart/2016 tarihleri arasında davalı işyerinde kesintisiz olarak çalıştığının tespiti yolunda karar karar verilmesi talep edilmiştir.

II. CEVAP

1.Davalı vekili cevap dilekçesinde, davanın davalı işyerinde çalışmamış olduğu, davacının evinin Manavgat ilçesinden uzakta olması sebebi ile davacının davalıya ait işyerindeki asma katı gece kalmak için kullandığını, taraflar arasında işçi işveren ilişkisi olmadığını, davacının iddialarına yönelik delil ibraz etmediğini, davacının davalı işyerinde hiçbir ücret almadan çalışmasının hayatın olağan akışına aykırı olduğunu, beyan ile aleyhte açılmış olan davanın reddi yolunda karar verilmesini savunmuştur.

2.Feri müdahil Kurum vekili cevap dilekçesinde, aleyhteki davada davacının iddialarının inandırıcılıktan uzak olduğu, davalı ile davacı arasındaki ilişkinin tereddüde yer vermeksizin ortaya konulması gerektiği, hizmet tespit davalarında iddiaların titizlikle araştırılarak ve inandırıcı delillerle ispatlanması gerektiği, davacının uzun yıllar sigortasız çalışmasının hayatın olağan akışına aykırı olduğunu, Kurumun davadaki konumu ve 6552 sayılı Kanun gereği yargılama giderlerinden sorumlu olamayacağını beyan ile davanın reddi yolunda karar verilmesini savunmuştur.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

Mahkemece davanın reddine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

1.Davacı vekili istinaf dilekçesinde, davalının annesinin akrabası olduğu için dayı dediği bir kişi olduğu, ailesinin Manavgat merkeze 30-40 km uzaktaki Çardak köyünde olduğu, davalı dayısının işyerinde çalışmaya başladığı, bekar da olduğundan geceleri de dükkanda kaldığı, sigorta yapacağı ve ücret hakkını topluca vereceği, "bekarsın birikimin olur" sözü sebebiyle kendi işi gibi işine sıkı sıkıya bağlı olarak işyerinde çalıştığı, SGK kaydı yapılmadığı gibi maaşı da ödenmediği,

davalının tüm işlerini yaptığı, çalıştığının tanık beyanlarıyla ispat edildiği gibi iş yerinin dekont, noter, belge ve fatura gibi işlemlerini dahi davacının yaptığının ATK raporuyla kanıtlandığı, ATK raporunun yazı yönüyle değerlendirme içermediğinden eksik yapıldığı, tamamlattırılması talebinin reddedildiği, eksik delil inceleme ve toplanmamasına rağmen ispat edildiği halde davanın reddine karar verilmesi hukuka, hakkaniyete ve maddi gerçeğe aykırı olduğundan bahisle istinaf yasa yoluna başvurmuştur.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile "...Somut dosyada, iş yerinin, 25.10.2013 tarihi itibariyle işçi çalıştırmaya başladığı, iş yeri malikinin tanık olarak alınan beyanına göre, iş yerinin 06/2013'de davalı tarafından kiralandığı, talep konusu döneme ilişkin tek çalışanın aynı zamanda davalının da oğlu olan ve yargılama aşamasında tanık olarak beyanı alınan ... olduğu, davacının talep konusu üç yıl boyunca sigortasının yapılması ve toplu ücret ödemesi sözü karşılığında çalışmaya devam ettiğini iddia ettiği anlaşılmaktadır.

Dinlenen davacı tanıklarının çalışan olmayıp, komşu iş yeri tanık beyanları ile birlikte beyanlarının genel ve soyut mahiyette kaldığı, davacının kalacak yeri olmadığından iş yerinin üstünde davalının oğlu ile birlikte kaldıkları ve ... ile birlikte vakit geçirdikleri; tek bordro tanığı ...'ın beyanına göre de davacının iş yerini barınma amaçlı kullanıp, kesintisiz ve hizmet akdine dayalı bir çalışması olmadığı,

iş yerinde kendisi bulunmadığı bazı zamanlarda işlerin takibi noktasında ara sıra yardım ettiği, on altı adet araç kiralama ile ilgili evraktaki imzanın davacıya ait olduğunun tespiti yönündeki ATK raporu da birlikte değerlendirildiğinde, dosyadaki yazılara, hükmün Dairemizce de benimsenmiş bulunan kanuni ve hukuki gerekçeleri ile dayandığı maddi delillere ve özellikle bu delillerin takdirinde bir isabetsizlik görülmemesine göre, Mahkemenin vakıa ve hukuki değerlendirmesinde usul ve esas yönünden kanuna aykırılık bulunmadığı ..." gerekçesiyle, davacı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine, karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davacı vekili temyiz dilekçesinde, istinaf gerekçelerini tekrarla kararın bozulmasını istemiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, hizmet tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk 1.6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri.

2. 5510 sayılı Kanun'un 86 ncı maddesi hükümleridir.

3. Değerlendirme

1. Davanın yasal dayanağı 5510 sayılı Kanun'un 86 ncı maddesidir. Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin davalar, kamu düzenine ilişkin olduğundan, özel bir duyarlılık ve özenle yürütülmesi zorunludur.

Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, bu tür davalarda tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip, gerek görüldüğünde re’sen araştırma yapılarak kanıt toplanabileceği de göz önünde bulundurulmalıdır.Hizmet tespiti davalarının amacı, hizmetlerin karşılığı olan sosyal güvenlik haklarının korunmasıdır.

Hizmet akdine dayalı çalışma olgusunun ispatında delil sınırlandırması yoksa da davacının Kurum sicil dosyası, işyeri özlük dosyası temin edilip işyerinin Kanunun kapsamında veya kapsama alınacak nitelikte bulunup bulunmadığı eksiksiz bir şekilde belirlendikten sonra iddia edilen çalışmanın başlangıç ve bitiş tarihleri, hangi işyerinde ne iş yapıldığı, işyerinin kapsam, kapasite ve niteliği, prime esas kazanca tabi ücretin ne olduğu, çalışmanın sürekli, kesintili, mevsimlik olup olmadığı eksiksiz bir şekilde açıklığa kavuşturulmalıdır.

Taraf tanıklarının sözleri değerlendirilirken bunların inandırıcılığı üzerinde durulmalı, verdikleri bilgilere nasıl vakıf oldukları, işveren ve işçiyle, işyeriyle ilişkileri, bazen uzun yılları kapsayan bilgilerin insan hafızasında yıllarca eksiksiz nasıl taşınabileceği düşünülmeli ve tanıklar buna göre dinlenilmeli, re’sen araştırma kapsamında sadece taraf tanıkları ile yetinilmeyip mümkün oldukça işyerinin müdür, amir, şef, ustabaşı ve postabaşı gibi görevlileri ve o işyerinde çalışan öteki kişiler ile o işyerine komşu ve yakın işyerlerinde bu yeri bilen ve tanıyanlar dahi dinlenerek tanık beyanlarının sağlığı denetlenmeli ve çalışma olgusu böylece hiç bir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde belirlenmelidir.

2. Yukarıdaki yasal düzenlemeler ve açıklamalar ışığı altında somut olay değerlendirildiğinde, davacı davalıya ait ..... sicil numaralı iş yerinde Mart 2013-Mart 2016 tarihleri arasında çalıştığı iddiasında bulunduğu, araç kiralama mahiyetli iş yerinin 24.10.2013 tarihinde kanun kapsamına alındığı, davacıya ait hizmet cetvelinin incelenmesinde, davacının tespitini talep ettiği dönemde herhangi bir iş yerinde sigortalı çalışmasının bulunmadığı,

davacı tarafça sunulan davalı iş yerine ait 01.11.2013-22.07.2015 tarihleri arasına ait birtakım fatura ve banka ödeme dekontları üzerinde yapılan bilirkişi marifetiyle imza incelemesinde, anılan belgelerin bir kısmı üzerindeki imzanın davacının eli ürünü olup olmadığının tespit edilemediği, bir kısmı üzerindeki imza ile davacının mevcut mukayese imzaları arasında ilgi ve irtibat tespit edilemediği,bir kısmında imza olmadığı için herhangi bir değerlendirme yapılamadığı, bir kısmı üzerindeki imzanın ise kuvvetle muhtemel davacının eli ürünü olduğuna ilişkin görüş bildirildiği,

iş yerine ilişkin 2013/10-2015/12 arası bordrolarının dosyaya sunulduğu, anılan dönem içinde tek bordrolu çalışanının davalı işverenin kardeşi ...'nun bildirildiği ve Mahkemece beyanına başvurulduğu, beyanında davacının iş yerinde çalışıp çalışmadığını bilmediğini, araç kiralama yapılan iş yerinde kendisinin ofiste yatıp kalktığını,davacının da kalacak yeri olmadığı için bir süre yanında kaldığını, kendisinin iş yerinde olmadığı zamanlarda yardım amaçlı birkaç ödeme işlemi yapmış olabileceğini,

ayrıca tarihini tam hatırlamamakla beraber bir müşteriye verdikleri aracın hasarlı geri getirmesi nedeniyle çıkan tartışmada davacının olaya tanık olduğu ve polis tutanağında da davacının adının geçtiği yönünde beyanda bulunduğu, dinlenen davacı tanıklarının ise davalı iş yeri çalışanı olmadıkları, zabıta marifetiyle belirlenen iki komşu iş yeri tanığından ...'in tarafları tanımadığı yönünde, diğer komşu tanığı ...

Belen'in ise davalı iş vereni tanıdığı ancak davacıyı tanımadığı yönünde beyanda bulundukları, Mahkemece davacının yardım amaçlı iş yerinde birtakım işlemler yapmış olabileceği gerekçesiyle eksik inceleme ve araştırmaya dayalı şekilde yazılı hüküm kurulduğu anlaşılmıştır.

Buna göre, Mahkemece, bordro tanığı ... tarafından bahsedilen ve davacının da adının geçtiği belirtilen polis tutanağı belirlenerek celbedilmeli, imza incelemesi yapılan ve davacı yönünden imza aidiyeti tespit edilen fatura ve dekontlardaki imzanın davacının ne suretle atmış olabileceği üzerinde durularak belirlenmeli, öte yandan SGK ve Vergi Dairesi aracılığıyla ihtilaf konusu dönemde davalı işveren ile aynı çevrede faaliyet yürüten veya işverenle iş ilişkisi içinde olan ve davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte komşu işveren ve bordrolu çalışanlar yöntemince belirlenerek bilgi ve görgülerine başvurulmalı,böylelikle,davacının dava konusu dönemde çalışma olgusu tereddütsüz şekilde ortaya konulmak suretiyle sonucuna göre karar verilmelidir.

Bu maddi ve hukuki olgular göz önünde bulundurulmaksızın, yazılı şekilde karar tesisi, usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

VI. KARAR

1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Temyiz harcının istek halinde temyiz eden ilgilisine iadesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,