Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2023/1355 K.2023/1229

vekili Avukat ... 2- ... İnş. Tic. ve Turizm Ltd. Şti.

DAVA TARİHİ : 18.06.2015

HÜKÜM/KARAR : Kısmen Kabul

Taraflar arasında İlk Derece Mahkemesinde görülen prime esas kazancın tespiti davasında verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, Dairece İlk Derece Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesince bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararı davalı Kurum tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; davacının davalı şirkette 1996-25.01.2012 tarihleri arasında çalıştığını, prime esas kazancının asgari ücret üzerinden gösterildiğini, işçilik alacaklarının tahsili amacıyla ... İş Mahkemesi'nin 2013/578 Esas sayılı dosyasında davacının ücretinin 1.570,63 TL olarak tespit edildiğini, davaya konu taleplerin değerlendirilmesi için SGK'ya yapılan başvurunun reddine karar verildiğini belirterek fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla davacının prime esas kazancının ... İş Mahkemesi'nin 2013/578 Esas 2014/634 sayılı Kararında belirlenen ücreti üzerinden tespitine, yeni sigorta primlerine göre belirlenecek yaşlılık aylığı fark ücretlerinin tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı Kurum vekili cevap dilekçesinde; davacının davalı şirket aleyhine açtığı ... İş Mahkemesi'nin 2013/578 Esas, 2014/634 sayılı kararında davacının ay be ay hangi dönemlerde ne kadar ücret niteliğinde alacak tutarı belirlendiğine ilişkin madde yer almadığından ve 10.04.2014 tarihli bilirkişi raporunda fazla mesai ile diğer alacakların yıllık olarak hesaplanarak belirlendiğinden davacının talebinin reddine karar verildiğini belirterek davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir. Dahili Davalı şirket vekilinin cevap dilekçesi sunmadığı görülmekle, inkar savunması yaptığı kabul edilmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin 25.02.2019 tarihli ve 2015/1424 Esas, 2019/95 Karar sayılı kararıyla; davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

V. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A. Bozma Kararı

1. İlk Derece Mahkemesinin kararını başvurunun esastan reddi ile sonuçlandıran Bölge Adliye Mahkemesi kararına karşı süresi içinde davalı kurum vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

Bozma İlamında; 2. 1-Dosyadaki yazılara, toplanan delillere ve hükmün dayandığı gerektirici sebeplere göre, davalı Kurum vekilinin sair temyiz itirazlarının reddi,

2.2-Mahkemece, prime esas kazancın tespitine yönelik; işçilik alacağı dosyası celp edilip, kesinlemiş ise ödenmesi koşuluyla, ödemenin yapıldığı ayın prime esas kazanç matrahına dahil edilmesi; hizmet akdinin daha önceki bir tarihte sona ermiş olması karşısında ise, yapılan ödemelerin çalışmanın geçtiği son ayın prime esas kazancında gözetilmesi gerektiği hususu dikkate alınmak suretiyle karar verilmesi gerektiğinden bahisle karar bozulmuştur.

B. İlk Derece Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen Karar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile;

Bozma ilamı doğrultusunda, kesinleşen ilgili işçilik alacakları için başlatılan Kapatılan ... 6. İcra Dairesi'nin 2014/4681 Esas sayılı dosyası Uyap üzerinden dosyamız içerisine alınmış olup, kapanma sonrası devir sebebiyle ... 2. İcra Müdürlüğü'nün 2017/11277 Esasını alan dosyaya yazılan müzekkere cevabında, bahse konu icra takip dosyasından davacıya ödeme yapılmamış olduğu belirtilmiştir.

Bozma sonrası yapılan araştırma sonucu davacıya ödenen işçilik alacağı bulunmadığı, bu durumda usulü müktesep hak ilkesi gözetilerek davanın kısmen kabulüne karar verilmesi gerektiği kanaatine varıldığı gerekçesiyle;

Davanın kısmen kabulü ile,

Davacı ...'ın dahili davalı ... İnş. Tic. ve Turizm Ltd. Şti. unvanlı iş yerinde;

1-01.05.1997-31.07.1997 arası dönem için aylık 30,30 TL,

2-01.08.1997-31.07.1998 arası dönem için aylık 62,72 TL,

3-01.08.1998-31.12.1998 arası dönem için aylık 84,51 TL,

4-01.01.1999-30.06.1999 arası dönem için aylık 138,19 TL

5-01.07.1999-31.12.1999 arası dönem için aylık 165,83 TL

6-01.01.2000-30.06.2000 arası dönem için aylık 194,53 TL

7-01.07.2000-31.12.2000 arası dönem için aylık 210,48 TL

8-01.01.2001-30.06.2001 arası dönem için aylık 248,22 TL

9-01.07.2001-31.07.2001 arası dönem için aylık 260,44 TL

10-01.08.2001-31.12.2001 arası dönem için aylık 297,65 TL

11-01.01.2002-30.06.2002 arası dönem için aylık 393,32 TL

12-01.07.2002-31.12.2002 arası dönem için aylık 444,34 TL

13-01.01.2003-31.12.2003 arası dönem için aylık 542,14 TL

14-01.01.2004-30.06.2004 arası dönem için aylık 749,43 TL

15-01.07/2004-31.12.2004 arası dönem için aylık 787,17 TL

16-01.01.2005-31.12.2005 arası dönem için aylık 865,83 TL

17-01.01.2006-31.12.2006 arası dönem için aylık 940,77 TL

18-01.01.2007-30.06.2007 arası dönem için aylık 996,58 TL

19-01.07.2007-31.12.2007 arası dönem için aylık 1.036,44 TL

20-01.01.2008-30.06.2008 arası dönem için aylık 1.077,90 TL

21-01.07.2008-31.12.2008 arası dönem için aylık 1.131,58 TL

22-01.01.2009-30.06.2009 arası dönem için aylık 1.179,95 TL

23-01.07.2009-31.12.2009 arası dönem için aylık 1.227,79 TL

24-01.01.2010-30.06.2010 arası dönem için aylık 1.291,57 TL

25-01.07.2010-31.12.2010 arası dönem için aylık 1.347,38 TL

26-01.01.2011-30.06.2011 arası dönem için aylık 1.411,16 TL

27-01.07.2011-31.12.2011 arası dönem için aylık 1.482,91 TL

28-01.01.2012-25.05.2012 arası dönem için aylık 1.570,63 TL ücret ile çalıştığının tespitine,

2-Fazlaya ilişkin istemlerin reddine, karar verilmiştir.

VI. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Gerekçe

1. İlgili Hukuk

1.1.1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununun.

288 inci maddesinde, bir hakkın doğumu, düşürülmesi, devri, değiştirilmesi, yenilenmesi, ertelenmesi, ikrarı ve itfası amacıyla yapılan hukuki işlemlerin, yapıldıkları zamanki miktar veya değerleri belir bir tutarı geçtiği takdirde senetle kanıtlanması gerektiği, bu hukuki işlemlerin miktar veya değeri, ödeme veya borçtan kurtarma (ibra) gibi herhangi bir sebeple belir bir tutardan aşağı düşse bile senetsiz kanıtlanamayacağı bildirilmiş, 289 uncu maddesinde, 288 inci madde uyarınca senetle kanıtlanması gereken konularda yukarıdaki hükümler hatırlatılarak karşı tarafın açık muvafakati durumunda tanık dinlenebileceği, 292 inci maddesinde de,

senetle kanıtlanması zorunlu konularda yazılı bir delil başlangıcı varsa tanık dinlenebileceği açıklanarak delil başlangıcının, dava konusunun tamamen kanıtlanmasına yeterli olmamakla birlikte, bunun var olduğunu gösteren ve aleyhine sunulmuş olan tarafça verilen kağıt ve belgeler olduğu belirtilmiştir. 01.10.2011 tarihinde yürürlüğe giren 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun 200 üncü ve 202 inci maddelerinde de bu düzenlemeler korunmuştur.

1.2. Kuruma ödenmesi gereken sigorta primlerinin hesabında gerçek ücretin/kazancın esas alınması gerekmekte olup hizmet tespiti davalarının kamusal niteliği gereği, çalışma olgusu her türlü kanıtla ispatlanabilmesine karşın ücret konusunda aynı genişlikte ispat serbestliği söz konusu değildir ve değinilen maddelerde yazılı sınırları aşan ücret alma iddialarının yazılı delille kanıtlanması zorunluluğu bulunmaktadır.

Ücret tutarı maddede belirtilen sınırları aştığı takdirde, tespiti gereken gerçek ücretin; hukuksal geçerliliğe sahip olarak düzenlenmiş bulunmaları kaydıyla, sigortalının imzasını içeren aylık ücreti gösteren para makbuzları, banka kayıtları, ticari defter kayıtları, ücret bordroları gibi belgelerle kanıtlanması olanaklıdır.

Yazılı delille ispat sınırının altında kalan miktar için tanık dinlenebileceği gibi, tespiti istenen miktar sınırı aşsa dahi varlığı iddia edilen çalışmanın öncesine ve sonrasına ait yazılı delil başlangıcı sayılabilecek belgeler bulunuyorsa tanık dinlenmesi mümkündür.

Nitekim Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 20.10.2010 gün ve 2010/10-480 Esas - 2010/523 Karar, 20.10.2010 gün ve 2010/10-481 Esas - 2010/524 Karar, 20.10.2010 gün ve 2010/10-482 Esas - 2010/525 Karar, 19.10.2011 gün ve 2011/10-608 Esas - 2011/649 Karar, 19.06.2013 gün ve 2012/10-1617 Esas - 2013/850 Karar sayılı ilamlarında da aynı görüş ve yaklaşım benimsenmiştir.

1.3. Diğer taraftan davanın diğer yasal dayanaklarından olan 506 sayılı Kanun'un “Prime esas ücretler” başlığını taşıyan 77 inci maddesinin 1 inci fıkrası ile 5510 sayılı Kanun'un “Prime esas kazançlar” başlığını taşıyan 80 inci maddesinin 1 inci fıkrasının (a) bendinde, 4/1(a) maddesi kapsamındaki sigortalıların prime esas kazançlarının hesabında; idare veya yargı mercilerince verilen karar gereğince yukarıdaki (1) ve (2) numaralı alt bentlerde belirtilen kazançlar niteliğinde olmak üzere sigortalılara o ay içinde yapılan ödemelerin, brüt toplamının esas alınacağı öngörülmüştür.

1.4. Buna göre, maddenin 1/(b) bendinde sayılan istisnalara girmemesi koşuluyla hizmet akdi karşılığı elde edilen gelirlerden sigorta primi kesilmesi asıldır.

Anılan Kanunun 3 üncü maddesinde ücret, 4. maddenin birinci fıkrasının (a) ve (c) bendi kapsamında sigortalı sayılanlara saatlik, günlük, haftalık, aylık veya yıllık olarak para ile ödenen ve süreklilik niteliği taşıyan brüt tutar olarak tanımlanmış, 4857 sayılı İş Kanununun 32 inci maddesinde de genel anlamda ücret, bir kimseye bir iş karşılığında işveren veya üçüncü kişiler tarafından sağlanan ve para ile ödenen tutar olarak tarif edilmiştir.

5510 sayılı Kanun'un 80 inci maddesinin 1 inci fıkrasının (a)/(1) alt bendindeki “ücretler” kavramı içine asıl ücretle birlikte fazla çalışma ücreti, hafta tatili ücreti, ulusal bayram ve genel tatil ücretleri gibi unsurlar da girmektedir.

(3) numaralı alt bend gereğince, idare veya yargı makamları tarafından belirlenen ücretlerin prim hesabına esas alınabilmesi için bu tür kazançlara hak kazanmak yeterli olmamakta, işçilik alacaklarına ilişkin taraflar arasında çıkan uyuşmazlıkta mahkemece verilen karar sonrasında işçiye (sigortalıya) ödeme yapılmış olması aranmakta, bu durumda, yargı kararı ile hak kazanılan ücret niteliğindeki kazançların primlerinin sigortalı payının infaz sırasında sigortalıya yapılan ödemeden düşülmesi işverenin Kuruma karşı prim yükümlülüğünü kaldırmadığı da dikkate alınmak suretiyle, ödemenin yapıldığı ayın prime esas kazanç matrahına dâhil edilmesi,

hizmet akdi daha önceki bir tarihte sona erdiği takdirde ise yapılan ödemelerin çalışmanın geçtiği son ayın prime esas kazancında gözetilmesi gerekmektedir.

2. Değerlendirme 1-Dosyadaki yazılara, toplanan delillere ve hükmün dayandığı gerektirici sebeplere göre, davalı Kurum vekilinin sair temyiz itirazlarının reddi gerekir.

2-Mahkemece, prime esas kazancın tespitine yönelik; kesinleşen ilgili işçilik alacakları için başlatılan ... 2. İcra Müdürlüğü'nün 2017/11277 Esas sayılı dosyaya yazılan müzekkere cevabında, bahse konu icra takip dosyasından davacıya ödeme yapılmamış olduğunun anlaşılması karşısında bu husus göz önünde tutularak bir karar verilmelidir.

VII. KARAR

Açıklanan sebeplerle; Temyiz olunan İlk Derece Mahkemesi kararının usulden BOZULMASINA,

Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine,

Üye ...'ın muhalefetine karşı, Başkan ..., Üyeler ..., ... ve ...'ün oyları ve oy çokluğuyla 15.02.2023 gününde karar verildi.

(M)

...

KARŞI OY GEREKÇESİ

Dairemizin 2021/7772 E, 2021/11456 Karar sayılı ilamında yazılan karşı oy gerekçelerinde açıklandığı üzere;

1. 5510 sayılı Kanunun 80/1.d maddesindeki son aya mal etme uygulaması, yanlış bir yorumla yapılmaktadır. Zira maddeye göre “Ücretler hak edildikleri aya mal edilmek suretiyle prime tabi tutulur.

Diğer ödemeler ise öncelikle ödendiği ayın kazancına dahil edilir ve ücret dışındaki bu ödemelerin yapıldığı ayda üst sınırın aşılması nedeniyle prime tabi tutulamayan kısmı, ödemenin yapıldığı ayı takip eden aydan başlanarak iki ayı geçmemek üzere üst sınırın altında kalan sonraki ayların prime esas kazançlarına ilâve edilir.

Toplu iş sözleşmelerine tabi işyerleri işverenlerince veya kamu idareleri veya yargı mercilerince verilen kararlara istinaden, sonradan ödenen ücret dışındaki ödemelerin hizmet akdinin mevcut olmadığı veya askıda olduğu bir tarihte ödenmesi durumunda, 82 nci madde hükmü de nazara alınmak suretiyle prime esas kazancın tabi olduğu en son ayın kazancına dahil edilir”. Görüldüğü gibi son aya mal edilecek ödeme, ücret dışındaki ödemelerdir.

Oysa burada karar altına alınan ücret olduğuna göre son aya değil, tüm hizmet süresine mal edilmesi ve ödenip ödenmemesine bakılmaması gerekecektir.

2. Çoğunluk görüşü ile somut uyuşmazlıkta, davacının kesinleşmiş ve dönemlerine göre de işçilik alacakları tespitine esas olmuş belirlenen ücreti işçilik alacaklarında ödeme olgusuna bağlı olarak icra takibi var ise de ödenmediği dikkate alınarak karar verilmesi gerektiği gerekçesi ile yerel mahkeme kararının bozulmasına karar verilmiştir.

3. Belirtmek gerekir ki karar altına alınan ücret olduğuna ve ücretler hak edildikleri aya mal edileceğine göre yerel mahkemenin kararı isabetlidir. Kararın onanması gerektiği düşüncesinde olduğumdan, çoğunluğun salt ücret yönünden son aya mal etme nedeni ile kararı bozması yasanın açık düzenlemesine aykırı olup, temel sosyal güvenlik hakkını ortadan kaldırmaktadır. Bu nedenle bozma gerekçesine katılınmamıştır.