Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2023/13617 K.2025/13642

Taraflar arasındaki prim teşvik hükümlerinden yararlanmaya yönelik Kurum verilen belgelerin işleme alınması gerektiğinin tespiti davalarında verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, Dairece İlk Derece Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesince bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda davanın konusuz kalması nedeniyle esas hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararı, davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda; temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü;

I.DAVA

1.Davacı vekili asıl davanın dava dilekçesinde özetle; davacı şirketin 56...80 ... sicil numaralı işyeri için düzenlenen 20 11... ,8. dönem, 20 12... ,8. dönem, 20 13... ,6,7,8,9. dönem, 20 15... . dönemine ait aylık prim hizmet bildirgelerinin işleme alınmadığı, şirketin bu bildirimleri yaptığı ve bu bildirimlerin işleme alınması gerektiğinin tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

2.Davacı vekili birleşen davanın dava dilekçesinde özetle; davacı şirketin 56...80 ... sicil no.lu işyeri için düzenlenen 20 13... ve 8. dönem ile 20 14... -9. dönemleri ve 20 15... -9. dönemlerine ait aylık prim hizmet bildirgelerinin işleme alınmadığı, şirketin bu bildirimleri yaptığı ve bu bildirimlerin işleme alınması gerektiğinin tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

II.CEVAP

Davalı Kurum vekili cevap dilekçesinde özetle; sebepsiz zenginleşen taraf Hazine olduğundan husumetin Hazineye yöneltilmesi gerektiği, sigorta primi teşviklerine ilişkin yasal düzenlemelerde yer alan usul ve esasların belirlenmesine ilişkin hükümler dikkate alınarak ilgili bakanlık ve kuruluşların görüşleri alınmak suretiyle konunun yeniden değerlendirildiği, bundan böyle aylık prim ve hizmet belgelerini tercih edilen sigorta primi teşvikine ilişkin kanun numarası seçmek suretiyle düzenleyip teşvikten yararlanıldıktan sonra, sigorta primi teşvikinin değiştirilmesi yönündeki talepler işleme alınmayacaktır hükmü yer aldığı,

davacının süresinde bildirim yaptığı, 6486 sayılı Kanun'un sağlamış olduğu teşvik primlerinden yararlandığı, bu itibarla bu genelge gereğince artık ikinci kez 6111 sayılı Kanun'la getirilen teşvikten davacı şirketin yararlanmasının mümkün olmadığı savunmasıyla davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

III.İLK DERECE MAHKEMESİ İLK KARARI

İlk Derece Mahkemesi tarafından 07.09.2017 tarihli ve 2017/113 Esas, 2017/229 Karar sayılı kararla davanın ve birleşen davanın kabulü ile davacı şirkete ait 25...58 ... sicil no.lu iş yeri için düzenlenen 20 11... ,8. dönem, 20 12... ,8. dönem, 20 13... ,6,7,8 ve 9. dönem, 20 14... ,8 ve 9. dönem, 20 15... . dönemine ait aylık prim hizmet bildirgelerinin işleme alınması gerektiğinin, 25...38 ... sicil no.lu iş yeri için düzenlenen 20 13... ve 8. dönem ile 20 14... -9. dönemleri ve 20 15... -9. dönemlerine ait düzenlenen aylık prim hizmet bildirgelerinin işleme alınması gerektiğinin tespitine, karar verilmiştir.

IV.İSTİNAF

İlk Derece Mahkemesinin 07.09.2017 tarihli ve 2017/113 Esas, 2017/229 Karar sayılı kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesince 25.12.2017 tarihli ve 2017/2539 Esas, 2017/1726 Karar sayılı kararı ile istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

V.BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

1. Bölge Adliye Mahkemesinin 25.12.2017 tarihli ve 2017/2539 Esas, 2017/1726 Karar sayılı kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuş ve Dairemizce 03.12.2019 tarihli ve 2018/1337 Esas, 2019/9419 Karar sayılı ilamla aşağıdaki gerekçeyle Bölge Adliye Mahkemesi kararı ortadan kaldırılarak İlk Derece Mahkemesi kararı bozulmuştur:

"...27.03.20 18... (mükerrer) sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 7103 sayılı Vergi Kanunları İle Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun’un 70. maddesi ile 5510 sayılı Yasa’ya eklenen Ek 17. maddesi ile prim teşviki, destek ve indirimlerinden yararlanabileceği halde yararlanmayan işverenlere belirlenen şartlarda prim teşviki, destek ve indiriminden istifade etme imkanı tanınmıştır.

Ek 17. maddede aynen; 'Bu Kanun veya diğer kanunlarla sağlanan prim teşviki, destek ve indirimlerinden yararlanılabileceği halde yararlanılmadığı ay/dönemlerde gerekli tüm koşulların sağlanmış olması ve yararlanılmayan ayı/dönemi takip eden altı ay içerisinde Kuruma müracaat edilmesi şartlarıyla, başvuru tarihinden geriye yönelik en fazla altı aya ilişkin olmak üzere, yararlanılmamış olan prim teşviki, destek ve indirimlerinden yararlanılabilir veya yararlanılmış olan prim teşviki, destek ve indirimleri başka bir prim teşviki, destek ve indirimi ile değiştirilebilir.

Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önceki dönemlere ilişkin olmak üzere tüm şartları sağladığı halde bu Kanun veya diğer kanunlarla sağlanan prim teşviki, destek ve indirimlerinden yararlanmamış işverenler ile bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce yararlanılan prim teşviki, destek ve indirimlerin değiştirilmesine yönelik talepte bulunan işverenler tarafından en son bu maddenin yürürlük tarihini takip eden aybaşından itibaren bir ay içinde Kuruma başvurulması halinde, yararlanılmamış olan prim teşviki, destek ve indirimlerinden yararlanılabilir veya yararlanılmış olan prim teşviki, destek ve indirimleri başka bir prim teşvik, destek ve indirimi ile değiştirilebilir.

Bu maddenin ikinci fıkrası kapsamında talepte bulunan işverenlere iade edilecek tutar, maddenin yürürlük tarihinden önce talepte bulunanlar için maddenin yürürlük tarihini takip eden aybaşından, yürürlük tarihinden sonra talepte bulunanlar için ise, talep tarihini takip eden aybaşından itibaren kanuni faiz esas alınmak suretiyle hesaplanarak bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihi takip eden takvim yılı başından başlayarak üç yıl içinde ödenir.

Ödeme, öncelikle bu Kanunun 88 inci maddesinin on dört ve on altıncı fıkralarına göre muaccel hale gelmiş prim ve her türlü borçlardan, sonrasında ise ilgili kanunlar uyarınca yapılandırma veya taksitlendirme de dâhil olmak üzere müeccel haldeki prim ve her türlü borçlarından mahsup yoluyla gerçekleştirilir. Ancak, üç yıl sonunda ilgili kanunları gereği yapılandırılma veya taksitlendirilme sebebiyle vadesi gelmemiş taksit ödemelerinden peşinen mahsup edilir.

Kuruma borcu bulunmayan işverenlere altı ayda bir eşit taksitlerle iade yapılır.

Görülmekte olan davalarda ayrıca bir başvuru şartı aranmaksızın, dava öncesi yapılan idari başvuru tarihinden itibaren işleyecek kanuni faiziyle birlikte hesaplanacak tutar üçüncü fıkra hükümlerine göre mahsup veya iade edilir. Mahkemelerce, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce açılmış davalarda davanın konusuz kalması sebebiyle karar verilmesine yer olmadığına karar verilir. Yargılama giderleri idare üzerinde bırakılır ve vekâlet ücretinin dörtte birine hükmedilir. Ayrıca, ilk derece mahkemelerince verilen kararlar hakkında Sosyal Güvenlik Kurumunca kanun yollarına başvurulmaz ve bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce yapılan kanun yolu başvurularından vazgeçilmiş sayılır.' şeklinde düzenleme getirilmiştir.

Yapılacak iş, İlk derece Mahkemesince Kurumdan davacının yukarıda açıklanan Ek madde 17 hükmüne göre başvurusu bulunup bulunmadığı sorularak anılan yasa maddesi kapsamına göre değerlendirme yapmak, Kurumun başvuruyu kabul etmemesi halinde işin esasına girerek sonucuna göre karar vermekten ibarettir..."

2.İlk Derece Mahkemesi tarafından bozma ilamına uyularak 08.07.2021 tarihli ve 2019/521 Esas, 2021/550 Karar sayılı kararla asıl ve birleşen davanın kabulü ile davacı şirkete ait 25...58 ... sicil no.lu iş yeri için düzenlenen 20 11... ,8. dönem, 20 12... ,8. dönem, 20 13... ,6,7,8 ve 9. dönem, 20 14... ,8 ve 9. dönem, 20 15... . dönemine ait aylık prim hizmet bildirgelerinin işleme alınması gerektiğinin tespitine, davacı şirkete ait 25...38 ... sicil no.lu iş yeri için düzenlenen 20 13... ve 8. dönem ile 20 14... -9. dönem ve 20 15... -9. dönemine ait aylık prim hizmet bildirgelerinin işleme alınması gerektiğinin tespitine karar verilmiştir.

3.İlk Derece Mahkemesinin 08.07.2021 tarihli ve 2019/521 Esas, 2021/550 Karar sayılı kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuş ve Dairemizce 30.12.2022 tarihli ve 2022/12918 Esas, 2022/17129 Karar sayılı ilamla aşağıdaki gerekçeyle İlk Derece Mahkemesi kararı bozulmuştur:

"...Dava açıldıktan sonra meydana gelen bir olay nedeniyle dava konusunun ortadan kalkması; eş söyleyişle tarafların, davanın esası hakkında karar verilmesinde hukuki yararının kalmaması halinde, bu olayın hükümde göz önüne alınması ve Mahkemenin, davanın konusuz kalması nedeniyle esas hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerekir. Dava tüm tarafları bakımından konusuz kalmadıkça inceleme yapılması ve uyuşmazlığın sonuçlandırılması gerekir.

Eldeki davada, mahkemece uyulan bozma ilamı sonrasında davacı şirketin davalı Kurumdan ek 17. maddenin ikinci fıkrası kapsamında başvurusunun varlığı sorulmuş ve davalı Kurumun 11.09.2020 ve tarihli cevabı ile davacı şirketin ek 17. maddesinin ikinci fıkrası kapsamında başvuruda bulunduğu ve asıl ve birleşen davalara konu ettiği tüm dönemler bakımından 4447 sayılı Yasanın geçici 10. maddesinden faydalandırılmaya dair kuruma verdiği belgelerin işleme alındığı hususu ve belirtilmiş ve Dairemiz geri çevirme kararımız sonrasında da 18.06.2021 tarihi itibari ile bordrolara tahakkuk yapıldığının anlaşılması karşısında,

davacı şirketin açtığı bu dava ile 4447 sayılı Yasanın geçici 10. maddesi hükümlerinden faydalandırılmaya yönelik olarak kuruma verilen belgelerin işleme alınmasını talep ettiğine göre, dava konusu istem bakımından davanın konusuz kalıp kalmadığı hususunun değerlendirilmesi ile sonucuna göre bir karar verilmesi gerekirken, yazılı şekilde karar tesisi usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir..."

4.İlk Derece Mahkemesi bozma ilamına uyularak tarafından yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile Kurumun 03.11.2022 tarihli müzekkere cevabında davacı şirketin Ek 17. madde kapsamında geriye dönük teşvik değişimi başvurularının 15.06.2021 tarihinde yapıldığı ve davacının bekleyen başvurusunun bulunmadığı gerekçesiyle davanın esası hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilmiştir.

VI.TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

Davalı Kurum vekili temyiz dilekçesinde özetle; Kurum işlemlerinin yerinde olduğu ve davaya neden olmadıkları aleyhe vekalet ücreti verilmeyip davanın reddi gerektiği iddiasıyla temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık, prim teşvik hükümlerinden yararlanmaya yönelik Kurum verilen belgelerin işleme alınması gerektiğinin tespitine ilişkindir. 1.Temyiz olunan nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Kanun'un 371. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür. 2.Temyizen incelenen kararın, bozmaya uygun olduğu, kararda ve kararın gerekçesinde hukuk kurallarının somut olaya uygulanmasında bir isabetsizlik bulunmadığı, bozmaya uyulmakla karşı taraf yararına kazanılmış hak durumunu oluşturan yönlerin ise yeniden incelenmesine hukukça imkân bulunmadığı anlaşılmakla; temyiz dilekçesinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

VII. KARAR