Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2023/14149 K.2024/756

Taraflar arasındaki hizmet davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince, hükümde belirtilen gerekçelerle davanın davalılar ... ve SGK Başkanlığı yönünden reddine, diğer tüm davalılar yönünden açılmamış sayılmasına karar verilmiştir.

Kararın davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince, istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı, davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda; temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlenildikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I.DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacının, davalı ...'e ait işyerinde 15.10.1990–15.08.2003 tarihleri arasında askerlik yaptığı süre haricinde kesintisiz çalıştığını, işyerinin 30.07.2003 tarihinde fiilen ...'e devredildiğini, ... yönetimindeki işyerinde çalışma ortamı çekilmez hale geldiğinden davacının işten ayrıldığını, ...'in aynı zamanda kooperatif inşaat işleriyle de uğraştığını ve davacıyı tanımadığı diğer davalıların yanında çalışıyor gösterdiğini, davacının davalı ...'e ait ... konfeksiyon dışında bir yerde çalışmadığını, tüm çalışmasının ...'in konfeksiyon işyerinde geçtiğini ileri sürerek,

davacının 15.10.1990–20.05.1997 ve 20.10.1998 – 15.08.2003 tarihleri arasında işveren ... nezdinde asgari ücretle çalıştığının tespitine, işyerinin 30.07.2003’te davalı ...'e devri kabul edilirse 30.07.2003 – 15.08.2003 tarihleri arasında da davalı ... nezdinde çalıştığının tespitine ve diğer davalı işverenlerce oluşturulan SGK kayıtlarının iptaline karar verilmesini istemiş.

11.01.2023 tarihli dilekçesi ile davalı SGK Başkanlığı ve davalı ... dışındaki davalılar yönünden davasını HMK'nın 150 inci madde uyarınca işlemsiz bıraktığını ve takip etmediklerini beyan etmiştir.

II.CEVAP

Davalı ... vekili cevap dilekçesinde özetle; davacının, davalıya ait iş yerinde çalışmadığını, davalı ve davacının babasının arkadaş olduğu için davacının ara sıra iş yerine uğrayıp 2-3 saat kaldığını, davalının diğer davalıları tanımadığını belirterek, davanın reddini istemiştir.

Davalı SGK Başkanlığı vekili cevap dilekçesinde özetle; davacının 01.05.1993 - Temmuz 2005'e kadar çeşitli işverenler yanında kısmi çalışmaları olduğunu belirterek, davanın reddini istemiştir.

III.İLK DERECE MAHKEME KARARI

Talep olunan dönemdeki işveren kayıtlarının celbedildiği, tespiti istenilen sürelerde işyerinde çalışması olan başka işçilerin mevcut olup olmadığının araştırıldığı, işyerine komşu işyeri sahipleri ile komşu işyerlerinde, davacının tesbitini talep ettiği sürelerde çalışanların tespiti yönünde araştırma yapıldığı, tespit edilen tüm tanıkların dinlendiği, re'sen hizmet tespiti yönünde yapılan araştırmada, davacının belirtilen tarihler arasında ...'e ait işyerinde ondan emir ve talimat alarak, ...'e bağlılıkla süreklilik arz eden bir çalışmasının bulunduğunun ispat edilemediği gerekçesiyle, davanın davalılar ... ve SGK Başkanlığı yönünden reddine, diğer tüm davalılar yönünden HMK'nın 150/5 maddesi uyarınca açılmamış sayılmasına karar verilmiştir.

IV.İSTİNAF

A.İstinaf Yoluna Başvuranlar İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili tarafından istinaf yoluna başvurulmuştur.

B.İstinaf Sebepleri: Davacı Vekilinin İstinaf Sebepleri Davacı vekili istinaf dilekçesinde; dosya kapsamında toplanan deliller ve dinlenen tanık beyanları ile davacının ... nezdinde çalıştığı hususunun sabit olduğunu, Mahkemece eksik inceleme ve hatalı değerlendirmeyle usul ve yasaya aykırı karar verildiğini belirterek, kaldırılmasını istemiştir.

C.Gerekçe ve Sonuç Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile İlk Derece Mahkemesince verilen kararın vakıa ve hukuki değerlendirmesinde usul ve esas yönünden yasaya aykırılık bulunmadığı anlaşılmakla, istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

V.TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davacı Vekilinin Temyiz Sebepleri Davacı vekili; istinaf sebepleri doğrultusunda hükmün temyiz incelemesi sonucu bozulmasını istemiştir.

C.Gerekçe 1.Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, hizmet tespitine ilişkindir.

2.İlgili Hukuk 1.6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri,

2.5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun geçici 7 nci maddesi uyarınca, 01.10.2008 tarihi öncesi isteme ilişkin davanın yasal dayanağı mülga 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun 79/10 uncu maddesidir.

506 sayılı Kanun'un 6 ncı maddesinde ifade edildiği üzere, “sigortalı olmak hak ve yükümünden kaçınılamaz ve vazgeçilemez.” Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin davaların, kamu düzenine ilişkin olması nedeni ile özel bir duyarlılık ve özenle yürütülmesi zorunludur.

Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, bu tür davalarda tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip, gerek görüldüğünde resen araştırma yapılarak kanıt toplanması gerektiği özellikle göz önünde bulundurulmalıdır.

3.Hizmet tespiti davalarının amacı hizmetlerin karşılığı olan sosyal güvenlik haklarının korunmasıdır. Hizmet akdine dayalı çalışma olgusunun ispatında delil sınırlandırması yoksa da davacının Kurum sicil dosyası, işyeri özlük dosyası temin edilip işyerinin Kanunun kapsamında veya kapsama alınacak nitelikte bulunup bulunmadığı eksiksiz bir şekilde belirlendikten sonra iddia edilen çalışmanın başlangıç ve bitiş tarihleri, hangi işyerinde ne iş yapıldığı, işyerinin kapsam, kapasite ve niteliği, prime esas kazanca tabi ücretin ne olduğu, çalışmanın sürekli, kesintili, mevsimlik olup olmadığı eksiksiz bir şekilde açıklığa kavuşturulmalıdır.

Taraf tanıklarının sözleri değerlendirilirken bunların inandırıcılığı üzerinde durulmalı, verdikleri bilgilere nasıl vakıf oldukları, işveren ve işçiyle, işyeriyle ilişkileri, bazen uzun yılları kapsayan bilgilerin insan hafızasında yıllarca eksiksiz nasıl taşınabileceği düşünülmeli ve tanıklar buna göre dinlenilmeli, re’sen araştırma kapsamında sadece taraf tanıkları ile yetinilmeyip mümkün oldukça işyerinin müdür, amir, şef, ustabaşı ve postabaşı gibi görevlileri ve o işyerinde çalışan öteki kişiler ile o işyerine komşu ve yakın işyerlerinde bu yeri bilen ve tanıyanlar dahi dinlenerek tanık beyanlarının sağlığı denetlenmeli ve çalışma olgusu böylece hiç bir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde belirlenmelidir.

3.Değerlendirme 1.İnceleme konusu eldeki davada, davacı, davalı ...'e ait .... Konfeksiyon unvanlı işyerinde 15.10.1990 – 15.08.2003 tarihleri arasında askerlik yaptığı süre haricinde kesintisiz ve sürekli çalıştığının tespitini istemiş, Mahkemece yapılan yargılama sonucunda hükümde yazılı gerekçelerle, davalılar ... ve SGK Başkanlığı yönünden davanın reddine, diğer tüm davalılar yönünden davanın açılmamış sayılmasına karar verilmiştir.

2.Dosyadaki kayıt ve belgelerden, davacı adına davalı ...'e ait işyerinden verilen işe giriş bildirgesinin bulunmadığı, bildirimi yapılan hizmetin de olmadığı, talep edilen dönem içerisinde davacı adına dava dışı işyerlerinden kesintili olarak hizmet bildirimlerinin yapıldığı, anılan bildirimlerin iptaline yönelik açılan ve eldeki dava dosyası ile birleşen davanın tefrik edilerek yargılamaya devam olunduğu, Kurumda ... adına tescilli dolmuş işletmeciliği ve şehir içi dolmuş işletmesi mahiyetli işyeri dosyaları ile dönem bordrolarının getirtildiği, işyeri bordrolu çalışanları ile bir kısım komşu işyeri tanıklarının dinlendiği anlaşılmaktadır.

3.Somut olayda, davacının işbu dosyada hizmet tespiti, birleşen ve sonrasında tefrik edilen dosyada ise hizmetin tespitini talep ettiği dönemi kapsayan dava dışı işyerlerinden yapılan bildirimlerinin iptalini istediği anlaşılmakla, eldeki dosyada verilecek kararın ayırma kararı verilen davayı etkileyeceği, dolayısıyla HMK'nın 166 ncı maddesinin 1 inci fıkrası kapsamında aralarında bağlantı bulunduğu gözetilmeksizin tefrik kararı verilmesi hatalı olduğu gibi, davacının çalışmalarının geçtiği ileri sürülen ... Konfeksiyon unvanlı işyeri ile ilgili yapılan araştırmanın yetersiz olduğu ve davacının eylemli çalışmasının varlığı da yöntemince ortaya konulamadığından, hüküm eksik inceleme ve araştırmaya dayalıdır.

4.Mahkemece yapılacak iş; öncelikle tefrik edilen Ürgüp Asliye Hukuk (İş) Mahkemesinin 2009/60 E. sayılı dava dosyası getirtilerek her iki dosyanın birleştirilmesi düşünülmeli, giderek davalı ...'e ait Fabrika Cad. ..... Yolu No:24 .... adresinde faaliyet gösteren ....

Konfeksiyon unvanlı işyeri Sosyal Güvenlik Kurumu, Vergi Dairesi, Belediye vs. ilgili kurumlardan ayrıntılı araştırılmalı, işyeri tescil belgeleri ile varsa dönem bordroları celbedilerek kayıtlı bordrolu çalışanlarının davacının çalışmasına yönelik beyanları alınmalı, re'sen araştırma ilkesi doğrultusunda Sosyal Güvenlik Kurumu, belediye, zabıta, maliye, meslek odası aracılığı ve muhtarlık marifetiyle işyerine komşu işyerleri ayrıntılı bir şekilde araştırılmalı, işyerlerinin uyuşmazlık konusu dönemde çalıştığı tespit edilen kayıtlı çalışanları, yoksa işyeri sahipleri tespit edilerek,

davacının çalışma süresi ve niteliğine ilişkin bilgi ve görgülerine başvurulmalı, komşu işyerlerinin saptanamaması halinde davacının 01.03.2022 tarihli beyanında geçen komşu işyeri çalışanları ve işverenleri tespit edilerek dinlenmeli, davacının temyiz dilekçesinde davalı işyerinde çalıştığına ilişkin dosyaya sunulu alışveriş fişleri ve sevk irsaliyelerinin Mahkemece değerlendirilmediği belirtildiğinden,

söz konusu belgelerin dosya arasında bulunmadığı anlaşılmakla, bahse konu belgeler de dosya arasına alınarak irdelenmeli, birleştirilecek dosyada dava dışı işyerlerinden yapılan bildirimlerin gerçek bir çalışma olduğunun anlaşılması halinde, eldeki davadaki hizmet tespiti yönünden dava tarihi itibariyle hak düşürücü süre değerlendirilmeli, böylelikle uyuşmazlık konusu husus, hiçbir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde çözümlenip; deliller hep birlikte değerlendirilip takdir edilerek varılacak sonuç uyarınca bir karar verilmelidir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle; 1.Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2.İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

3. Peşin yatırılan temyiz harcının istek halinde ilgilisine iadesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,