Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2023/1762 K.2023/2554

vekili Avukat ...

DAHİLİ DAVALI

... Tarım San. Ürn. İhr. İth. Ürt. Paz. ve Taah. Ltd. Şti. vekili Avukat ... FER'İ MÜDAHİL :... vekili Avukat ...

DAVA TARİHİ : 03.05.2013

KARAR : Ret

İLK DERECE MAHKEMESİ

Aydın 2. İş Mahkemesi

SAYISI

2013/123 E., 2020/191 K.

Taraflar arasındaki hizmet tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davalılar ve fer'i müdahil Kurum vekilleri tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince istinaf başvurusunun kabulüne, kararın kaldırılmasına, davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı ve katılma yoluyla fer'i müdahil Kurum vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; davalı ...Gıda Ürün. İşl. Ltd. Şti.'ne karşı açılan davada,14.09.1995-31.12.2019 tarihleri arasındaki eksik bildirilen günlerinin tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

II. CEVAP

1.Davalı ...şirketi vekili cevap dilekçesinde özetle, müvekkili şirketin 01.01.2006 tarihinde kurulduğunu ve işyerinde incir paketleme işinin siparişe göre yapıldığını, davacının 26.09.2007 tarihinde işe başladığını, çağrı usulüne göre aralıklı çalıştığını, 2007 / 9. ayda 5 gün, 10. ayda 14 gün, 11. ayda 14 gün, 12. ayda 11 gün, 2008 / 1. ayda 1 gün, 7. ayda 1 gün, 8. ayda 6 gün, 9. ayda 12 gün, 10. ayda 30 gün, 11. ayda 1 gün, 12. ayda 1gün, 2009 / 1. ayda 1 gün çalışmasının olduğunu, bu durumun davacının imzası olan ücret bordrolarında da görüldüğünü, daha fazla çalıştığı iddiasının gerçeği yansıtmadığını, kaldı ki davanın 5 yıllık hak düşürücü sürede açılmadığını savunarak davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

2.Fer'i müdahil Kurum vekili cevap dilekçesinde; kurum kayıtlarının incelendiğini, davacı adına dava döneminde muhtelif işyerinden işçilik bildirimi olduğunu, davalı ...şirketine ait Germencik–Ortaklar’da faaliyet gösteren zirai ürün işleme ve paketleme işi işyerinin 24.02.2006 tarihiyle ve 107935.09 sicil numarasıyla 506 sayılı Kanun kapsamına alındığını ve bu işyerinin halen faal olduğunu, Kurum kayıtlarının resmi ve yazılı belge niteliği taşıdığını, aksinin eşdeğerdeki delillerle ispatının gerektiğini, savunarak davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

3.Dahili davalı ... Tarım ve San. Ürün. İhr. İth. Ür. Paz. ve Taah. Ltd. Şti. vekili; davacının müvekkili davalı şirkete ait işyerinde 1995 – 2005 tarihleri arasında zaman zaman çalıştığını, bu çalışmalarının Kuruma bildiriminin yapıldığını, davacının 2007 yılından itibaren diğer davalı ... Ltd. Şti.’ne ait işyerinde çalıştığının görüldüğünü, davalı ... Ltd. Şti. ile müvekkili şirket arasında hukuki ve fiili hiçbir bağlılık bulunmadığını, davacının 2005 yılında müvekkili şirkete ait işyerinden ayrıldığını, davanın ise 2013 yılında açıldığını, bu nedenle davada hakdüşürücü süre bulunduğunu beyanla, davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kısmen kabulüne, ... sigorta sicil numaralı davacı ...'nun, 14.09.1995 - 23.02.2006 tarihleri arası, davalı ... Tur. San. Ürün. İhr. İth. Üretim Paz. Taah. Ltd.

Şti.’ne ait kurumda tescilli bulunmayan "..." adresinde bulunan şube işyerinde toplam 2232 gün hizmet akdine bağlı olarak fiilen çalıştığının, 945 gününün kuruma bildirildiği, 1287 gününün ise bildirilmediğinin, bildirimi yapılmayan günlerde asgari ücret aldığının tespitine, - 24.02.2006 -31.12.2009 tarihleri arası davalı ... Gıda Ürün. İşl. Tur. Nak. İhr. İth. Ltd.

Şti.’ne ait "..." adresinde bulunan işyerinde toplam 613 gün hizmet akdine bağlı olarak fiilen çalıştığının, 97 gününün kuruma bildirildiğinin, 516 gününün ise bildirilmediğinin, bildirimi yapılmayan günlerde asgari ücret aldığının tespitine, fazlaya ilişkin talebin reddine, karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalılar ve fer'i müdahil Kurum vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

1.Davalı ...Gıda Ür. İşlt. Ltd. Şti. vekili istinaf dilekçesinde; davacının Bölge Çalışma Müdürlüğüne vermiş olduğu, yılda 5 ay 30 gün süre ile çalıştığını beyan edip imzasıyla da onayladığı halde bu ikrarı yok sayılarak yılın 12 ayında çalıştığının kabul edilmesinde isabet bulunmadığını, Bölge Çalışma Müdürlüğünün yapmış olduğu inceleme neticesinde, davacının müvekkili şirkette toplam 9 ay 4 günlük zaman aralığında çalıştığının belirlendiği ve söz konusu zaman aralığında gerçek çalışması olan 97 günü Kuruma bildirmişken 613 gün çalışmasının bulunduğu tespitinin hatalı olduğunu beyanla, ilk derece mahkemesince verilen kararın kaldırılarak davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

2.Fer'i müdahil Kurum vekili istinaf dilekçesinde; Kurum kayıtları incelendiğinde; davacının 05.10.1987 - 19.12.2011 tarihleri arasında muhtelif işyerlerinde 4/a ve 4/b kapsamında çalışmalarının olduğunun tespit edildiğini, davacının iddia ettiği gibi herhangi bir çalışmanın söz konusu olmadığını, Kurum kayıtlarının resmi ve yazılı belge niteliğinde olup, aksini kanıt aynı nitelikte yazılı delillerle olması gerektiğini, bu tür davaların kamu düzeni ile ilgili olup bu nedenle özel bir duyarlılık ve özenle yürütülüp davanın hiçbir kuşkuya yer bırakmayacak şekilde kesin delillerle aydınlatılması gerektiğini beyanla, ilk derece mahkemesi kararının kaldırılarak davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

3. Dahili davalı...Tar. ve San. Ür. İth. İhr. Ürt. Paz. ve Taah. Ltd. Şti. vekili; davacının müvekkiline ait işyerinde 1995 – 2005 yılları arasında zaman zaman çalıştığını, bu çalışmaların SGK’ya bildirildiğini, hizmet cetvelleri incelendiğinde, 2007 yılından itibaren diğer davalı ...Ltd.

Şti.nde çalıştığının görüldüğünü, davacının 20.11.2005 tarihinde müvekkiline ait işyerinden ayrıldığı için çalışmasına dayalı hizmet tespiti iddialarına ilişkin dava hakkının 2010 yılı sonu itibariyle hak düşürücü süreye uğradığını, buna karşılık işbu davayı 2013 yılında ...Ltd.

Şti.ne karşı açtığı gibi, 2018 yılında verdiği dahili davalı dilekçesi ile de müvekkili şirketi davaya dahil ettiğini, davacının ÇSGB Aydın Bölge Müdürlüğü’ne vermiş olduğu 21.02.2013 tarihli şikayet dilekçesinde,“1996-2009 yılları arasında yılda 5 ay geçici işçi olarak çalıştığına ilişkin” imzalı beyanının bulunmasına rağmen, yerel mahkemece bu beyanı dikkate alınmayarak “davacının Eylül, Ekim, Kasım, Aralık aylarında tam olarak çalıştığı,

diğer aylarda ise aylık 10 gün çalıştığı” şeklinde değerlendirme yapılmasının davacının imzasını taşıyan dilekçesindeki beyanına ve davacının sezonluk olarak çalıştığına yönelik diğer tanık beyanlarına aykırılık teşkil ettiğini, davacının 20.11.2005 tarihinde işten çıktıktan sonra müvekkiline ait işyerinde yeniden çalıştığına yönelik dosya kapsamında başkaca herhangi bir delil de bulunmadığını, buna karşılık yerel mahkemece davacının en son işten çıkış tarihinin 23.02.2006 olarak kabul edilmesinin yerinde olmadığını beyanla, ilk derece mahkemesince verilen kararın kaldırılarak, davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile " her iki işyerinin bağımsız işyerleri ve halen faal oldukları, davanın davalı ... Ürün. İşleme Turz. Nak. İhr. İth. Ltd. Şti.'ye karşı açıldığı, HMK'nun 124 üncü maddesi koşulları oluşmadan bilirkişinin yönlendirmesi ve mahkemenin ara kararı üzerine .... Tar. San. Ür. İth. İhr. Üret. Paz. ve Taah. Ltd. Şti.'ye davanın yöneltildiğini, bu yönüyle hakkında yöntemince yöneltilen dava bulunmadığından ....

Tar. San. Ür. İth. İhr. Üret. Paz. ve Taah. Ltd. Şti. 'ye yöneltilen davanın reddi gerektiğini, davalı ... Ürün. İşleme Turz. Nak. İhr. İth. Ltd.

Şti.'ye karşı açılan davada ise; talep edilen dönem yönünden ücret bordroları ve ücret hesap pusulalarında davacının ismi karşısında imzasının bulunduğu, aksinin yazılı belge ile kanıtlanamadığı, bu durumda Kuruma bildirimi yapılan süreler dışındaki iddianın kanıtlanamadığı, davanın tümden reddi gerektiği" gerekçeleri ile davalılar vekillerinin ve fer'i müdahil vekilinin istinaf başvurusunun kabulü ile.

Aydın 2. İş Mahkemesinin 19.06.2020 tarih, 2013/123 Esas ve 2020/191 Karar sayılı kararının Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 353/1-b.2 maddesi uyarınca kaldırılmasına, davanın reddine, karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı ve katılma yoluyla feri müdahil Kurum vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

1.Davacı vekili temyiz dilekçesinde; her iki şirketinde Akyüzlüler aile işletmesi olduğunu, iki şirket adresininde aynı olduğunu bu nedenle kararın usul ve yasaya aykırı olduğunu beyanla bozulmasını talep etmiştir.

2.Fer'i müdahil Kurum vekili temyiz dilekçesinde; Kurumun davalı olduğunu ve lehe vekalet ücretine hükmedilmemesinin hatalı olduğunu belirterek kararı temyiz etmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, davacının14.09.1995-31.12.2019 tarihleri arasında sürekli ve kesintisiz olarak davalı işyerlerinde geçen çalışmalarına ilişkin hizmet tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk 1) 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri,

2) Dava, 506 sayılı Kanun'un 79 uncu maddesinin onuncu fıkrası ve 5510 sayılı Kanun’un m. 86 ıncı maddesinin dokuzuncu fıkrası uyarınca açılmış hizmet tespiti davasıdır. Maddeye göre, “Yönetmelikle tespit edilen belgeleri işveren tarafından verilmeyen veya çalıştıkları Kurumca tespit edilemeyen sigortalılar, çalıştıklarını hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak 5 yıl içerisinde mahkemeye başvurarak alacakları ilam ile ispatlayabilirlerse, bunların mahkeme kararında belirtilen aylık kazanç toplamları ile prim ödeme gün sayıları nazara alınır.”

Hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılanların hizmetlerin tespitine ilişkin davalar, kamu düzenine ilişkindir. Bu nedenle özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmesi zorunludur. Bu çerçevede hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, bu tür davalarda tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyerek, gerekli araştırmaların re'sen yapılması ve kanıtların toplanması gerektiği göz önünde bulundurulmalıdır.

3) 6100 sayılı HMK m. 119/1-e gereğince davacının, iddiasının dayanağı olan bütün vakıaların sıra numarası altında açık özetlerini bildirmek, m. 194. üncü maddesi gereğince de taraflar, dayandıkları vakıaları, ispata elverişli şekilde somutlaştırma yükümlülüğü vardır. Tarafların, dayandıkları delilleri ve hangi delilin hangi vakıanın ispatı için gösterildiğini açıkça belirtmeleri zorunludur.

Bir davada haklı çıkabilmek için soyut veya genel hatlarıyla bir iddiayı ortaya koymak yeterli değildir. Aynı zamanda bu iddiaların, ispata elverişli hale getirilerek zaman, mekân ve içerik olarak somutlaştırılması gerekir. En azından iddianın araştırılabilmesine yönelik somut bilgi ve açıklamaların sunulması gerekir. İddia somutlaştırıldıktan sonra hâkim ve karşı taraf, bunun üzerinden savunma ve yargılama yapabilecektir. Soyut iddialar ve vakıalar üzerinden değerlendirme yapılması mümkün değildir.

Somutlaştırma yükü, genel anlamda tarafların açıklama ödevinin bir parçası ve layihalar teatisi aşamasındaki tezahür şeklidir. Somutlaştırma yükü, basit yargılama ve kendiliğinden araştırma ilkesinin uygulandığı davalarda da geçerlidir.

HMK m. 31 gereğince, Hâkim, uyuşmazlığın aydınlatılmasının zorunlu kıldığı durumlarda, maddi veya hukuki açıdan belirsiz yahut çelişkili gördüğü hususlar hakkında, taraflara açıklama yaptırabilir; soru sorabilir; delil gösterilmesini isteyebilir. Davaya konu talebin somutlaştırılmaması halinde önce hâkim, m. 31 ve 119/1-e gereğince davayı aydınlatma ödevi ve ön incelemedeki görevi gereği, somut olmayan hususların belirlenmesini davacıdan istemeli, gerekirse tarafa açıklattırma yaptırmalı, bu eksiklik giderildikten sonra yargılamaya devam etmelidir.

4) Hizmet tespiti davalarının amacı hizmetlerin karşılığı olan sosyal güvenlik haklarının korunmasıdır. Hizmet akdine dayalı çalışma olgusunun ispatında delil sınırlandırması yoksa da davacının Kurum sicil dosyası, işyeri özlük dosyası temin edilip işyerinin Kanunun kapsamında veya kapsama alınacak nitelikte bulunup bulunmadığı eksiksiz bir şekilde belirlendikten sonra iddia edilen çalışmanın başlangıç ve bitiş tarihleri, hangi işyerinde ne iş yapıldığı, işyerinin kapsam, kapasite ve niteliği, prime esas kazanca tabi ücretin ne olduğu, çalışmanın sürekli, kesintili, mevsimlik olup olmadığı eksiksiz bir şekilde açıklığa kavuşturulmalıdır.

Taraf tanıklarının sözleri değerlendirilirken bunların inandırıcılığı üzerinde durulmalı, verdikleri bilgilere nasıl vakıf oldukları, işveren ve işçiyle, işyeriyle ilişkileri, bazen uzun yılları kapsayan bilgilerin insan hafızasında yıllarca eksiksiz nasıl taşınabileceği düşünülmeli ve tanıklar buna göre dinlenilmeli, re’sen araştırma kapsamında sadece taraf tanıkları ile yetinilmeyip mümkün oldukça işyerinin müdür, amir, şef, ustabaşı ve postabaşı gibi görevlileri ve o işyerinde çalışan öteki kişiler ile o işyerine komşu ve yakın işyerlerinde bu yeri bilen ve tanıyanlar dahi dinlenerek tanık beyanlarının sağlığı denetlenmeli ve çalışma olgusu böylece hiç bir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde belirlenmelidir.

3. Değerlendirme 1.Davacının hizmet bildirimlerinin eksik yapıldığı ve buna dayalı olarak açılan hizmet tespiti davasında, davacının 14.09.1995-20.11.2005 tarihleri arasında-dahili davalı...Tar. ve San. Ür. İth. İhr. Ürt. Paz. ve Taah. Ltd. Şti'inden kısmi bildirimlerinin bulunduğu, 26.09.2007-30.01.2009 tarihleri arasında da davalı ...Gıda Ür. İşlt. Ltd. Şti.'inden kısmi bildirimlerinin bulunduğu, davanın ...Gıda Ür. İşlt. Ltd. Şti.'ne karşı açıldığı ve diğer davalının davaya dahil edildiği anlaşılmıştır.

2.Sair yönler incelenmeksizin yapılan temyiz incelemesinde, Bölge Adliye Mahkemesinin taraf teşkili yönünden verilen kararı eksik inceleme ve araştırmaya dayalıdır.

3.Davacının 14.09.1995-31.12.2019 arasındaki hizmet tespitini talep ettiği dönem yönünden davalı...Tar. ve San. Ür. İth. İhr. Ürt. Paz. ve Taah. Ltd. Şti davaya dahil edilmiş olup, ilk derece mahkemesi kararının bu davalının davaya dahili yönünden kararı yerinde olmakla HMK'nun 124 üncü maddesi koşulları oluşmadan bilirkişinin yönlendirmesi ve mahkemenin ara kararı ile hatalı şekilde davaya dahil edildiği, usulüne uygun davaya dahil edilmediği gerekçesi hatalıdır ve davanın esası incelenmeli ve sonucuna göre bir karar verilmelidir.

VI. KARAR

Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Peşin alınan temyiz karar harcının istek hâlinde ilgiliye iadesine,

Dosyanın kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

...