Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2023/1924 K.2023/3930

Taraflar arasındaki eşinden ölüm aylığı bağlanan davacıya babasından dolayıda bağlanan ölüm aylığının kesilmesine dair kurum işleminin iptali davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davalı Kurum vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle;kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkilinin Emekli Sandığı'na tabi müteveffa eşinden 01.04.2010 tarihinden itibaren ölüm aylığı aldığını, bu arada 01.05.2010 tarihinden itibaren de Bağ-Kurlu babasından yetim aylığı aldığını ancak davalı Kurum tarafından müvekkilinin 1479 sayılı Kanun kapsamında müteveffa babasından aldığı aylığın başlangıç itibarıyla iptal edilerek 27.546,71 TL yersiz ödeme çıkartılarak bu miktarın müvekkilinin eşinden aldığı ölüm aylığından kesilmek suretiyle tahsil edildiğini,

01.01.2018 tarihi itibarıyla yetim aylığının tekrar bağlandığını belirterek fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak üzere şimdilik 50,00 TL olarak yetim aylıklarının kesintiye uğratıldığı 01.03.2014-01.01.2018 tarihleri arasında müvekkilinin hak kazandığı yetim aylıklarının hak kazandığı tarihler itibariyle yasal faizi ile ödenmesine,

01.05.2016 tarihi itibariyle yetim aylığı alması gerektiğinin tespitine, yetim aylığından haksız ve yersiz yararlandığı gerekçesi ile müvekkilinin eşinden dolayı aldığı aylıklardan davalı kurumca haksız olarak yapılan kesintinin durdurularak fazlaya ilişkin haklarımız saklı kalmak üzere kesinti yapılmak suretiyle tahsil edilen bedellerden şimdilik 50,00 TL'nin kesinti tarihleri itibariyle yasal faizi ile müvekkiline ödenmesine karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı Kurum vekili cevap dilekçesinde özetle; davacının hem eşinden ölüm aylığı hem babasından yetim aylığı aldığını ancak 2013/26 sayılı Kurum genelgesi gereği, Kurumlarınca yapılan denetim neticesinde 5 yıl geriye gidilmek suretiyle yapılan incelemede bu 5 yıllık sürede sahip olduğu aylık gelirinin dönemin brüt asgari ücret tutarlarından fazla olması nedeniyle Kurum hatası kapsamında değerlendirilip aylığın 09.07.2014 tarihinde başlangıç tarihi itibarıyla iptal edildiğini, 27.546,71 TL yersiz ödeme çıkartıldığını, 01.01.2018 tarihi itibarıyla davacının babasından dolayı yeniden yetim aylığı bağlandığını ancak yersiz ödemeye ilişkin olarak Kurumlarınca yapılan işlemin yerinde olduğunu belirterek davanın reddi gerektiğini savunmuştur.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kabulüne karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

Davalı Kurum vekili istinaf dilekçesinde özetle; Kurum işlemlerinin mevzuata uygun olarak yerine getirildiğini belirterek kararın kaldırılmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç

Davacının müteveffa eşinden (5434 sayılı Kanun kapsamında) ve müteveffa babasından (1479 sayılı Kanun kapsamında) dolayı ölüm aylığı almaya hak kazanması ve ikisini birden almaya engel bir yasal düzenleme olmaması karşısında mahkemenin maddi vakıa ve hukuki değerlendirmesinde usul ve yasaya aykırılık bulunmadığı anlaşılmakla davalı Kurum vekilinin istinaf isteminin 6100 sayılı HMK'nın 353/1-b.1 maddesi uyarınca esastan reddine, karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili temyiz talebinde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davalı Kurum vekili temyiz dilekçesinde özetle; kurum işleminin doğru olduğunu, kararın bozulmasını istemiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, eşinden ve babasından çift ölüm aylığı bağlanması ile kurum işleminin iptali istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk

5510 sayılı Kanunun 01.10.2008 günü yürürlüğe giren ve “Ölüm aylığının hak sahiplerine paylaştırılması” başlığını taşıyan 34 üncü maddesinde, sigortalının evli olmayan, boşanan, dul kalan kızlarına ölüm aylığı bağlanabilmesi, bu Kanun kapsamında veya yabancı bir ülke mevzuatı kapsamında çalışmama veya kendi sigortalılığı nedeniyle gelir veya aylık bağlanmamış olma koşullarına bağlanmış, “Aylık ve gelirlerin birleşmesi” başlıklı 54 üncü maddede ise bu Kanuna göre bağlanacak aylık ve gelirlerin birleşmesi durumunda, hem eşinden, hem de ana ve/veya babasından ölüm aylığına hak kazananlara, tercihine göre eşinden ya da ana ve/veya babasından bağlanacak aylığının bağlanacağı hüküm altına alınmıştır.

Yaşamını yitiren sigortalının eş, çocuk, anne, babasına ölüm sigortasından aylık tahsisi yapılabilmesi için öncelikle hak sahipliği sıfatının kazanılması gerekmekte, bunun için hak sahiplerine ilişkin aylık bağlama koşullarının sağlanıp sağlanmadığına bakılmakta, başka anlatımla bu koşulları tümüyle yerine getiren kişi hak sahipliği sıfatını kazanmakta, anılan sıfata sahip kişilere, sigortalıya ait tahsis şartları da gerçekleşmişse aylık bağlanabilmektedir.

Şu durumda yukarıda sıralanan maddeler ve sosyal güvenlik hukuku ilkeleri dikkate alındığında yasal mevzuat ve aylık bağlama koşulları kendi içerisinde ayrıştırılmalı, sigortalıya ait şartlar sigortalının ölüm günü itibarıyla yürürlükte olan yasal mevzuat kapsamında değerlendirilmeli, hak sahiplerine ilişkin koşullar ise hak sahipliği sıfatının kazanıldığı tarihte yürürlükte olan yasal düzenlemeler çerçevesinde irdelemeye tabi tutulmalıdır.

3. Değerlendirme Davacının 4/c sayılı Kanun kapsamında sigortalı olan eşinin 23.03.2010 tarihinde vefatı üzerine 4/c ölüm aylığı bağlandığı, 1479 sayılı Kanun kapsamında sigortalı olan babasının 03.03.1991 tarihinde vefat ettiği, davacıya babasından dolayı 01.05.2010 tarihinden itibaren 4/b ölüm aylığı bağlandığı, kurum tarafından eşinden aylık bağlandığı gerekçesiyle babadan bağlanan aylığın iptal edilmesi üzerine eldeki davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

Anılan yasal düzenlemeler kapsamında dava irdelendiğinde; bu tür ölüm sigortasından aylık tahsislerinde, ayrık durumlar dışında genel kural olarak hakkı doğuran olay tarihinde yürürlükte olan yasal mevzuatın uygulanması gerekmekte olup, buna göre sigortalı eşin yaşamını yitirdiği 14.08.2019 tarihi itibarıyla davanın yasal dayanağı 5510 sayılı Kanun'un 34 üncü ve 54 üncü maddeleri olup, 54 üncü maddenin 5 inci bendine göre hak sahibinin tercihine göre ana/baba veya eşe ait dosyaların birinden aylık bağlanacağı açıkça düzenlenmiş bulunmakla, anılan maddeler irdelenmeden yanılgılı değerlendirme sonucu karar verilmiş olması, usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle;