Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2023/2122 K.2023/3005

Taraflar arasındaki kurum işleminin iptali istemli davadan dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince, hükümde belirtilen gerekçelerle davanın kabulüne dair karar verilmiştir.

Kararın davalı kurum vekili ve davalı ...vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince istinaf başvurularının kabulü ile kararın kaldırılarak davanın reddine dair karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı, davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda; temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlenildikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I.DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkilinin ...ın yanında 03.01.1983 tarihinde çalışmaya başladığını, 31.07.1984 tarihine kadar hizmetinin devam ettiği, çalışmalarının kuruma çalışan olarak ve gerçek ücret üzerinden ve asgari ücretin üzerinde ücreti bildirildiğini, müvekkilinin 01.04.2014 tarihi itibari ile yaşlılık aylığı bağlandığını, ancak 3 yıl sonra müvekkilinin çırak olduğu değerlendirilerek aylığın iptal edildiğini, müvekkilinin çalışmasının gerçek çalışma olduğunu, çıraklık okulu kaydının 1984 yılında olduğunu, hizmetin çırak değil gerçek çalışan olarak verildiğini,

üretime katılmak suretiyle ücret karşılığı fiilen çalıştığını, müvekkilinin 03.01.1983 tarihinden çıraklık okulu kayıt tarihine kadar SSK bildirimlerine çıraklık kapsamında olmadığını ve iptal edilen yaşlılık aylığının ilk bağlandığı tarihten itibaren bağlanması gerektiğini, davacı adına tahakkuk ettirilen borç yönünden kuruma borçlu olmadığının tespitine karar verilmesini talep etmiştir.

II.CEVAP

Davalı Kurum vekili özetle, davanın süresinde açılmadığını, davacının 2705,42 sicil sayılı iş yerinde 1983/1-2-3, 1984/1-2 dönemlerinde çalışmasının çıraklık statüsünde olmasına karşın malullük yaşlılık ve ölüm sigortasına tabi olanlar şeklinde sisteme işlenen sigortalıların sistemden malullük yaşlılık ve ölüm sigortasına tabi olmayanlar olarak değiştirilmesini, komisyon kararı ile karara bağlandığını, bu sebeple haksız ve hukuka aykırı olan davanın reddi gerektiğini, komisyon kararının hukuka uygun olduğunu beyan ederek davanın reddini talep etmiştir.

Davalı ... vekili cevap dilekçesinde; davacının dava dilekçesinde ne müvekkiline ne de müvekkilinin murisine karşı herhangi bir iddia yada talebin bulunmadığını, müvekkilinin taraf sıfatı olmadığını beyan ederek davanın reddini talep etmiştir.

III.İLK DERECE MAHKEME KARARI

İlk derece mahkemesi kararında özetle; tanık anlatımları ile de davacının davalı işyeri nezdinde geçen çalışmalarının doğrudan üretime yönelik olduğu ve çıraklık kapsamında kalmadığı anlaşılmış, 03.01.1983 işe başlama tarihli ...a ait iş yerinden bildirge geçerli sayılarak davacının bu iş yerinde çırak olarak çalışmadığının tespiti ile davacının 03.01.1983 tarihinden çıraklık okuluna kayıt tarihi olan 07.08.1983 tarihine kadar yapılan bildirimlerin çıraklık kapsamında olmadığının tespiti ile iptal edilen yaşlılık aylığın kesildiği tarihten itibaren yeniden bağlanmasına, tahakkuk edilen borç yönünden kuruma borçlu bulunmadığının tespitine dair karar verilmiştir.

IV.İSTİNAF

A.İstinaf Yoluna Başvuranlar İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı kurum vekili vedavalı ...vekili istinaf yoluna başvurmuştur.

B.İstinaf Sebepleri: Davalı SGK vekili istinaf dilekçesinde; tanık beyanlarının çelişkili olduğunu, sadece tanık beyanları ile sonuca gidilemeyeceğini, davacı ile işyeri arasındaki çıraklık sözleşmesinin dikkate alınmadığını, davalı kurum aleyhine vekalet ücreti ve yargılama giderine hükmedilemeyeceğini,

Davalı ...vekili istinaf dilekçesinde; davacı ile hakkında işlem tesis edilen 5 kişiden biri olan ... hakkında verilen red kararının istinaf ve yargıtay aşamasından geçtikten sonra kesinleştiğini bildirmişlerdir.

C.Gerekçe ve Sonuç Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile "Davacının hizmetinin ... ve oğulları işyerinden 03.01.1983 tarihinde işe başlama gösterilerek bildirgesinin kuruma verildiği, 03.01.1983-31.07.1984 tarihleri arasında asgari ücretin üzerinde prime esas kazanç gösterilerek bildirim yapıldığı, davalının 26.03.2014 tarihli tahsis talebine istinaden yaşlılık aylığı bağlandığı, ancak 24.05.2017 tarihli yazı ile söz konusu işyerinden bildirilen hizmetlerin çırak statüsünde olduğu kabul edilerek aylığının durdurulduğu, 01.04.2014 - 22.05.2017 tarihleri arasında ödenen 37.050,91 TL'nin adına borç kaydedildiği belirlenmiştir.

İşveren ile davacı ve velisinin imzaladığı çıraklık sözleşmesinin 07.08.1983 tarihli olduğu, sözleşmede süre gösterilmediği, 02.11.1983 tarihli nüfus kağıdı süresinde de meslek kısmında çırak yazılı olduğu, ancak çıraklık okulundan mezun olduğu ya da terk etmiş ise terk tarihinin bildirilmediği anlaşılmaktadır.

Davacının 1983/1-2-3.dönem ve 1984/1-2.dönem çalışmalarının çırak statüsünde olduğuna ilişkin işe giriş bildirgesinde ve dönem bordrosunda kayıt bulunmamaktadır.

506 sayılı Kanun'un 3/II-B maddesinde özel kanunda tarifi ve nitelikleri belirtilen çıraklar hakkında çıraklık devresi sayılan süre içinde analık, malullük, yaşlılık ve ölüm sigortalarının uygulanmayacağı hükmünün yer aldığı, davacının 27.03.1969 doğumlu olduğu, ...ünvanlı işyerinden 03.01.1983 tarihli işe giriş bildirgesi verilmiş olduğu, davacı adına ...ünvanlı işyerinden işe başlama bildiriminin verilmiş olduğu ve davacı adına tanzim edilmiş çıraklık sözleşmesinin mevcut olduğu, 03.01.1983 tarihli işe giriş bildirgesi ile çıraklık sözleşmesi dikkate alındığında bu tarihler itibariyle henüz 18 yaşını doldurmadığı,

davacı vekilince, davacının 03.01.1983 tarihinden çıraklık okuluna kayıt tarihine kadar olan SSK bildirimlerinin çıraklık kapsamında olmadığı şeklinde beyanda bulunmuş ise de davacının yapılan çıraklık sözleşmesi, dava konusu edilen dönemde davacının henüz 18 yaşını doldurmamış olması ve bordro tanığı olarak dinlenen ...'ın davacının çırak olarak çalışmaya başladığı yönündeki beyanı dikkate alındığında, davalı kurumca yapılan işlemlerin usul ve yasaya uygun olduğu ve davacının, işveren ...ünvanlı işyerinden bildirilen ve kurumca iptal edilen çalışmalarının çıraklık statüsünde geçtiği,

bu bağlamda çıraklar hakkında çıraklık devresi sayılan süre içinde analık, malullük, yaşlılık ve ölüm sigortalarının uygulanmayacağı ve davacı kurumca, davacının yaşlılık aylığının iptaline ilişkin işlemlerin de isabetli olduğu kanaatine varılmıştır.

... " Ben davacıyı işyerinden bilirim. Kendisine tezgahlarımızın yakın olması sebebi ile tanırım. Davacı benimle hemen hemen aynı ay içeresinde çalışması başladı, benim işyerimde ayrıldığım tarihe yakın bir tarihte işyerinden ayrıldı" şeklinde beyanda bulunmuştur. ...'ın aynı konuda ... 4 ncü iş mahkemesine açmış olduğu 2017/254 E. 2018/180 K. sayılı dava red ile sonuçlanmış, verilen karar istinaf ve Yargıtay incelemesi sonrasında kesinleşmiştir.

Bunun yanı sıra; davacı ile işveren arasında imzalanmış çıraklık sözleşmesi söz konusudur. Bu sözleşmeye itibar edilmesi gerekir. Aksi yöndeki iddia, muvazaanın ileri sürülmesidir.

"Yapılan işlem aynı zamanda kendi muvazaasına dayandığından aradan uzun yıllar geçtikten sonra bu muvazaanın tesbiti ...mümkün değildir." şeklinde Yargıtay 21. Hukuk Dairesi'nin 22.09.2016 T 2015/13944 E 2016/11368 K sayılı kararında açıklandığı üzere davacının kendi muvazaasına dayanması ve sözleşmenin aksinin tanıkla isbatı mümkün değildir ve bu bu husus re'sen dikkate alınmalıdır." gerekçeleriyle davalı ... vekili ve davalı Sgk vekilinin istinaf başvurularının ayrı ayrı kabulü ile ilk derece mahkemesi kararının 6100 sayılı HMK'nın 353/1-b.2 hükmü gereğince ortadan kaldırılmasına, davanın reddine karar verilmiştir.

V.TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı, süresi içinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davacı vekili; çalışmalarının üretime dayalı olduğunu, çırak olmadığını belirterek temyiz talebinde bulunmuştur.

C.Gerekçe 1.Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Dava, kurum işleminin iptali istemine ilişkindir.

2.İlgili Hukuk 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri, 5510 sayılı Kanun'un 86 ncı maddesi.

3. Değerlendirme 1. Bölge adliye mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Kanun'un 371 inci maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

2.Temyizen incelenen karar, tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kuralları ile hukuki ilişkinin nitelendirilmesine, dava şartlarına, yargılama ve ispat kuralları ile kararda belirtilen gerekçelere göre usul ve kanuna uygun olup davacı vekili tarafından temyiz dilekçesinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle, Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının 6100 sayılı Kanun'un 370 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca ONANMASINA,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

Aşağıda yazılı temyiz giderinin ilgilisinden alınmasına,

1