Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2023/2437 K.2023/3107

Taraflar arasındaki hizmet tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davalı ... ve fer'i müdahil Kurum vekilleri tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince istinaf isteminin esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı ... ve fer'i müdahil kurum vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I.DAVA

Davacılar vekili, müteveffa ...'ın davalılar ... ve ...'ya ait Çavuşoğlulları işletme adlı işyerinde 31.03.2007 tarihinde fırın ustası olarak işe girdiğini, davalı tarafça kuruma çalıştığına dair herhangi bir bildirim yapılmadığını, müteveffa ...'ın çalışırken işlerin azalmasından dolayı her yıl aralık ayının ortasında işten çıkıp mart ayında ise tekrar işe girdiğini, müteveffanın burada tam 5 yıl boyunca bu şekilde çalıştığını, yine davalı... ait Somuncu Baba işletme adlı işyerinde ise fırın ustası olarak 15.11.2014 - 01.09.2015 tarihleri arasında fiili çalışması olduğu halde Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirim yapılmadığını,

burada da müteveffanın kesintisiz olarak çalıştığını belirterek müteveffanın davalılar ... ve Cemal Mankaya ait Çavuşoğulları işletme adlı iş yerinde 31.03.2007 - 15.12.2007, 31.03.2008 - 15.12.2008, 31.03.2009 - 15.12.2009, 31.03.2010 - 15.12.2010, 31.03.2011 - 15.12.2011, 31.03.2012 - 15.12.2012 tarihleri arasında fiili hizmetinin tespitine, davanın Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığına ihbarına, yargılama giderlerinin ve vekalet ücretinin davalılara tahmiline karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı ..., ... (... Ekmek Fırını) olarak vergi kaydı açık olan iş yerinde 31.03.2007 - 15.12.2012 tarihleri arasında çalıştığı iddia edilen ...'ın yapılan incelemeler neticesinde işyerinde tam veya kısmi zamanlı bir çalışmasının olmadığının anlaşıldığını, bu nedenle iş yeri sicil dosyası bulunmadığından istenilen evrakların teslimi yapılamadığını bildirmiştir.

Davalı ... vekili, müvekkilinin vergi kaydından da anlaşılacağı üzere işe başlama tarihinin 09.01.2007 ve işi terk tarihinin 06.11.2007 tarihi olduğunu, müteveffanın müvekkil yanında yalnız iki gün çalışmasının bulunduğunu belirterek davanın reddini savunmuştur.

Feri Müdahil Kurum vekili, kurum kayıtları resmi nitelikte olup aksi sabit oluncaya kadar doğruluğunun asıl olduğunu, resmi belgeler karşısında tanık beyanlarına itibar edilemeyceğini, yasal mevzuat gereği işveren sigortalının adı, sicil numarasını ve çalıştığı süreyi gösteren örneği ve yönetmelikle belirlenen bir belgeyi iş yerinde birden fazla işyeri olması halinde ise her iş yerinde ayrı ayrı olmak üzere işçiler tarafından görülebilecek bir yerde asmaya mecbur olduğunu, bu itibarla sigortalı iddia ettiği çalışmalar hakkında bilgi sahibi olmak zorunda olduğunu,

bunun yanı sıra hizmetin başladığı iddia edilen yıllarda iş yerinin var olup olmadığı var ise 506 sayılı kanun kapsamında olup olmadığı veya kapsama alınabilecek nitelikte olup olmadığının araştırılması gerektiğini, davanın kamu düzenini ilgilendirdiğinden işverinin kabulünün de tek başına yetmeyeceğini, çalışma ilişkisinin başladığı tarih itibariyle hak düşürücü sürenin dolmuş olması sebebiyle işbu davanın reddinin gerektiğini, müvekkilinin kendi haksız eylemi ile dava açılmasına sebebiyet vermediğini belirterek davanın reddini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararı ile; yapılan araştırma sonucunda tüm dosya kapsamı bir bütün olarak birlikte değerlendirildiğinde; davacılar murisi ...'ın sezonluk olarak davalılara ait ... ekmek fırını işyerinde fırın ustası olarak çalıştığı, taraflar arasında hizmet akdi olmakla birlikte adı geçen işyerinin 09.01.2007 tarihinden 06.11.2007 tarihine kadar davalı ... tarafından işletildiği celbedilen vergi kayıtlarından anlaşılmakla bu tarihten sonraki hizmetler yönünden davalı ...'nın işveren sıfatı ile sorumluluğunun bulunmadığı, 07.11.2007 tarihinden itibaren işyerinin davalı ... tarafından işletildiği,

dolayısıyla 07.11.2007 tarihinden itibaren devam eden hizmetlerden davalı ...'nin sorumlu olduğu, resen dinlenilen kamu tanıkları ve bordro tanıkları dahil tüm tanık anlatımları, kurumdan celbedilen belgeler ile denetime ve hüküm kurmaya elverişli olduğu anlaşılan 10.06.2019 tarihli bilirkişi raporuna göre, davacılar murisi ...'ın ... ekmek fırını işyerinde sezonluk olarak çalışmalarının bulunduğu anlaşılmakla, 01.06.2007-06.11.2007 tarihleri arasında davalı ...'ya ait, 07.11.2007-15.12.2007, 31.03.2008-15.12.2008, 31.03.2009-15.12.2009, 31.03.2010-15.12.2010, 31.03.2011-15.12.2011,

31.03.2012-15.12.2012 tarihleri arasında davalı ...'ye ait 2 1071 01 01 1090119 042 02 24 sicil nolu ekmek fırını işyerinde fırın ustası olarak çalıştığının tespitine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı ... ve fer'i müdahil kurum vekilleri tarafından istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

Davalı ... vekili, davanın dava dilekçesinin ve tensip zaptının olduğu tebligatın adres olarak müvekkilinin terk edilen iş yerinin adresine çıkarıldığı, yapılan tebligatın usulsüz olduğu, müvekkilinin davayı kendi adresine yapılan bilirkişi raporu ile öğrendiği, usulsüz tebligat sebebiyle müvekkilinin davaya katılmasının engellendiği, dava aşamalarında bulunamadığı savunma hakkı delil bildirme hakkı gibi hakların müvekkilinin elinden alındığı, davada müvekkilinin davalı olmasının sebebinin ...'ın müvekkili yanında iki günlük çalışmasının olduğu,

müvekkilinin ...'ı yanında çalıştırdığı ve iki günde de sigortasını yaptığı ancak ...'ın Avrupa'dan maaş aldığı, sigorta yüzünden Avrupa'dan aldığı maaşın kesileceğini beyan ettiği, bunun üzerine ...'ın çalışmasına son verildiği ve müvekkilinin iş yerini işlettiği 10 aylık dönemde başkaca çalışmasının olmadığı, müvekkilinin ekmek fırınında kullanılan un ve maya gibi ürünlere karşı alerjinin olması sebebiyle doktor tavsiyesi üzerine bu iş yerindeki çalışmasına son verdiği, iş yerini müvekkilinden sonra işleten kişinin kız kardeşinin eşi olduğu,

SGK'nın resmi kurum olması ve resmi kurum evraklarının resmi evrak mahiyetinde olması sebebiyle sadece tanık beyanlarına itibar edilerek hüküm kurulmasının usul ve yasaya aykırı olduğu gerekçeleriyle, yerel mahkemece verilen kararın kaldırılarak davanın reddine karar verilmesi talebiyle istinaf yoluna başvurmuştur.

Fer'i müdahil Kurum vekili, işverenin sigortalının adını, sicil numarasını ve çalıştığı süreyi gösteren örneği ve yönetmelikle belirlenen bir belgeyi iş yerinde, birden fazla işyeri olması halinde ise her iş yerinde ayrı ayrı olmak üzere işçiler tarafından da görülebilecek bir yerde asmaya mecbur olduğu, kurumca sigortalılık başlangıç tesptinin yapılabilmesi ve sigortalı sayılabilmesi için kurumuma bildirim şartı arandığı, yapılacak bildirimin süresinde usulüne uygun yapılmasının da ayrıca aranan bir şart olduğu, davacı ve davalı tarafından üzerlerine düşen bildirim yükümlülüğünün yerine getirilmediği,

hizmetin başladığı iddia edilen yıllarda iş yerinin var olup olmadığı, var ise yasa kapsamında olup olmadığı veya kapsama alınabilecek nitelikte olup olmadığının araştırılmadan hüküm kurulduğu, zamanaşımı da dikkate alınmadan haksız nedenle bu iddianın reddedilerek karar verildiği, kararda belirtilen günlere dair prim ödemelerinin kuruma yapılmadığı, tespitine karar verilen tarih aralığı itibariyle davacının davalı iş yerinde çalışmış olduğunun dosya kapsamı itibariyle tam anlamıyla tespit edilemediği, kararın kaldırılarak davanın reddine karar verilmesi talebiyle istinaf yoluna başvurmuştur.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile. Toplanan deliller ve tüm dosya kapsamına göre; davacıların murisi ...'ın sezonluk olarak davalılara ait ... Ekmek Fırını unvanlı işyerinde fırın ustası olarak çalıştığı, adı geçen işyerinin 09.01.2007 tarihinden 06.11.2007 tarihine kadar davalı ... tarafından.

07.11.2007 tarihinden itibaren işyerinin davalı ... tarafından işletildiği, dolayısıyla 09.01.2007 tarihinden 06.11.2007 tarihine kadar olan hizmetler yönünden davalı ...'nın, 07.11.2007 tarihinden itibaren devam eden hizmetlerden davalı ...'nin işveren sıfatı ile sorumluluğunun bulunduğu, bu nedenlerle davacılar murisi ...'ın 01.06.2007 - 06.11.2007 tarihleri arasında davalı ... tarafından işletilen.

07.11.2007- 15.12.2007, 31.03.2008 - 15.12.2008, 31.03.2009 - 15.12.2009, 31.03.2010 - 15.12.2010, 31.03.2011 - 15.12.2011, 31.03.2012 - 15.12.2012 tarihleri arasında davalı ... tarafından işletilen 1090119.042 sicil numaralı ...

Ekmek Fırını unvanlı iş yerinde hizmet akdine dayalı çalışmasının bulunduğuna ilişkin yerel mahkeme kararının usul ve yasaya uygun olduğu anlaşıldığından, feri müdahil vekili ile davalı ... vekilinin istinaf başvurularının, HMK'nın 353/1-b.1 maddesi gereğince esastan ayrı ayrı reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresinde davalı ... ve fer'i müdahil kurum vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davalı ... ve fer'i müdahil Kurum vekili istinaf dilekçesinde yer verdikleri hususları belirterek kararın bozulmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, davacılar murisleri ...'ın 31.03.2007- 15.12.2007, 31.03.2008 - 15.12.2008, 31.03.2009 - 15.12.2009, 31.03.2010 - 15.12.2010, 31.03.2011 - 15.12.2011, 31.03.2012 - 15.12.2012 tarihleri arasında çalıştığının tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri, 506 sayılı Kanun'un 79, 5510 sayılı Kanun'un 86 ıncı maddeleridir.

3. Değerlendirme

Davanın yasal dayanağı 506 sayılı Kanun'un 79, 5510 sayılı Kanun'un 86/9 uncu maddesidir.

506 sayılı Kanun'un 6 ıncı maddesinde ifade edildiği üzere, “sigortalı olmak hak ve yükümünden kaçınılamaz ve vazgeçilemez.” Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin davaların, kamu düzenine ilişkin olması nedeni ile özel bir duyarlılık ve özenle yürütülmesi zorunludur.

Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, bu tür davalarda tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip, gerek görüldüğünde resen araştırma yapılarak kanıt toplanması gerektiği özellikle göz önünde bulundurulmalıdır.

Mahkemece davanın kısmen kabulüne karar verilmiş ise de 2007, 2008, 2009 yıllarına ait fiili çalışma konusunda hüküm eksik inceleme ve araştırmaya dayalıdır.

Somut dosyada; davacılar murisinin 01.06.2007-02.06.2007 tarihleri arasında Cemal Manga iş yerinden bildirimlerinin olduğu, ...'nın 09.01.2007-06.11.2007 tarihleri arasında, ...'nin 07.11.2007 tarihinden başlayıp devam eden vergi mükellefi oldukları, ...'ye ait iş yerinin 02.07.2008 tarihinde kanun kapsamına alındığı,dosyada bordro tanıklarının beyanlarının alındığı anlaşılmıştır.

Mahkemece 2007, 2008, 2009 yıllarına ait çalışmanın araştırılması gerekmektedir.

Bu itibarla öncelikle ...'ya ait iş yeri ile ilgili bilgileri, dönem bordroları celp edilmeli, ... iş yerinden bildirim yapılan bordro tanıkları dinlenilmeli, diğer yandan ...'ye ait iş yerinden 2007, 2008, 2009 yıllarında bildirimi yapılan ve beyanı alınmayan bordro çalışanları tanık olarak dinlenilmeli, bordro tanıkları tespit edilemiyorsa yada beyanları yeterli değilse kolluk marifetiyle anılan yıllarda iş yerine komşu olan iş yeri sahipleri ve bu iş yerlerinde çalışan bordro çalışanları tespit edilerek çalışma ile ilgili bilgi ve görgülerine başvurulmalı,

bu şekilde anılan yıllardaki çalışmanın varlığı ve süresi açıklıkla tespit edilmeli, gerekirse davacılardan murislerinin bu dönemde kimlerle çalıştığı sorularak tespit edilen bu kişilerin de tanıklığına başvurulmalı, elde edilecek sonuç değerlendirilmek suretiyle karar verilmelidir.

Mahkemece, bu maddi ve hukuki olgular göz önünde tutulmaksızın yazılı şekilde karar verilmesi usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle; 1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA, Temyiz harcının istek halinde ilgilisine iadesine,

Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,