Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2023/2598 K.2023/2967

Taraflar arasında İlk Derece Mahkemesinde görülen rücuan tazminat davasında verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, Dairemizce, İlk Derece Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesince bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararı davacı Kurum vekili ile davalılardan ... vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; trafik iş kazası sonucu vefat eden sigortalı hak sahiplerine bağlanan gelirin 506 sayılı Kanun'un 26 ıncı madde hükmü uyarınca rücuan tahsili istemine ilişkindir

II. CEVAP

1.Davalı ... cevap dilekçesinde özetle; kazanın meydana gelmesinde üçüncü kişi olan müvekkilinin ilk peşin değerinin yarısından sorumlu olacağına, kazanın oluşumunda müvekkiline izafe edilebilecek bir kusurun bulunmadığına, davada Kartal 2. İş Mahkemesinin 2008/587 E. Sayılı Kartal 1. Ağır Ceza Mahkemesinin 2009/78 E. 2010/13 K. Sayılı Pendik 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2008/453 E., sayılı dosyalarının işbu davada bekletici mesele yapılmasını, davanın reddini talep etmiştir.

2.Davalı şirket vekili cevap dilekçesinde; davanın yasal dayanağının 5510 sayılı Kanun'un 21 inci maddesi olduğunu, halefiyet esası gereğince müvekkil tarafından sigortalının hak sahiplerine yapılan ve yapılacak her türlü ödeme ve ibranın kurumu alacağından düşmesi gerekeceğinden hak sahipleri tarafından açılan davanın bu dava yönünden bekletici mesele yapılmasını, kazanın meydana gelmesinde şirketin kusursuz olduğunu kusurun... plaka sayılı kamyon sürücüsüne ait olduğunu, davada Kartal 2. İş Mahkemesi'nin 2008/587 E. Sayılı Kartal 1.Ağır Ceza Mahkemesi'nin 2009/78 E., 2010/13 K., sayılı, Pendik 2.Asliye Hukuk Mahkemesinin 2008/453 E., Sayılı dosyalarının iş bu davada bekletici mesele yapılmasını davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin 22.01.2015 tarihli ve 2011/89 E., 2015/46 K., sayılı kararıyla; kazada davalı ... Çiftçi'nin %50 oranında bu davalının hizmet akdi ile bağlı çalıştığı, BİM A.Ş'nin %25 oranında davalı ...'nun %5 oranında bu davalının hizmet akdi ile çalıştığı, Formula Petrol Sanayi Ticaret ve Turizm Ltd.

Şti'nin %20 oranında kusurlu olduğu, davalı Başak Grupama Sigorta A.Ş'nin kusurunun bulunmadığı ancak poliçe kapsamında sorumluluğunun bulunduğu kazalının da kusursuz olduğunu kabul ile, davanın kabulüne, 74.649,35 TL net ilk peşin sermaye değerli gelirin davalılar ..., ..., Formula Petrol San. Tic. ve Turizm Ltd.

Şti. ve BİM Birleşik Mağazaları A.Ş yönünden 17.08.2009 tarihinden itibaren, (miktar poliçe limiti sınırları içerisinde kaldığından) diğer davalı Başak Groupama Sigorta A.Ş. yönünden dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte bu davalılardan müteselsilen alınarak davacı tarafa verilmesine,

IV. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A. Bozma Kararı

1.İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı, davalılar Formula Petrol San. Tic. ve Turz. Ltd. Şti. Şti., Başak Groupama Sigorta A.Ş., BİM Birleşik Mağazalar A.Ş. ile ... tarafından temyiz edilmesi üzerine, Dairemiz 27.10.2015 tarih 2015/16405 E., 2015/17959 K. sayılı ilamı ile bozulmuştur.

2.Bozma ilamında. "1.karar başlığına davalı ... Mağazalar AŞ. ünvanının tümünün yazılmamasına ilişkin eksikliğin ve davaya ilişkin olmayan "geri kalan yargılama masrafının davacı üzerinde bırakılmasına" ilişkin ibarenin HMK. nın 304. maddesi uyarınca mahallinde herzaman düzeltilip/silinmesinin mümkün olmasına ve temyiz nedenlerine göre, davacı ve davalı ... avukatlarının tüm, davalılar Formula Petrol San. Tic. ve Turz. Ltd.

Şti., Başak Groupama Sigorta A.Ş. ve BİM Birleşik Mağazalar AŞ. avukatlarının sair temyiz itirazlarının reddine" " 2. trafik ve işgüvenliği konusunda uzman bilirkişiden davaya konu trafik iş kazasında sosyal güvenlik ve trafik mevzuatı çerçevesinde gerçek kusur oran ve aidiyetlerinin kuşku ve duraksamaya yer kalmayacak şekilde belirlendiği kusur raporu alınarak değerlendirme yapılmalıdır.", "3. davaya konu iş kazası sonucu vefat eden sigortalının haksahibine bağlanan ölüm gelirinin ilk peşin sermaye değeri ve yapılan fiili ödeme miktarları kuşku ve duraksamaya yer kalmayacak şekilde davacı kurumdan sorulup belirlendikten sonra,

miktarı az olana, belirlenmesi gereken kusur uygulanmak suretiyle davalıların tazminle sorumlu oldukları kısım belirlenmeli ve taleple bağlı olarak tahsil kararı verilmelidir.

Kuşkusuz, hükmü temyiz etmeyen davalı yönünden davacı Kurum lehine oluşan kazanılmış haklar bozma kararı üzerine yürütülecek yargılamada gözardı edilmemelidir." şeklinde detaylı ve yol gösterici açıklama yapılarak karar bozulmuştur.

B. İlk Derece Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen Karar

İlk Derece Mahkemesince bozmaya uyularak, 15.11.2018 tarih 2015/837 E., 2018/480 K., sayılı kararı ile davalı sürücü ...'nin %75 oranında kusurlu olduğu, davalı ...

Mağazalar A.Ş.'nin kusurlu olmadığı, davalı araç sürücüsü ...’nun %25 oranında kusurlu olduğunu kabul ile, davanın kısmen kabulüne, 74.649,35 TL net ilk peşin sermaye değerli gelirin (davalı Başak Grupama Aş yönünden 9.024,83 TL den sınırlı sorumlu olarak) davalılar ... ve ... yönünden 17.08.2009 tarihinden itibaren, (miktar poliçe limiti sınırları içerisinde kaldığından) diğer davalı Başak Groupama Sigorta A.Ş. yönünden dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte bu davalılardan müteselsilen alınarak davacı tarafa verilmesine, davalılar Formula Petrol San.

Turz. Ltd. Şti. ve Bim Birleşik Mağazaları A.Ş. yönünden davanın tümden, diğer davalı Başak Grupoma A.Ş. yönünden fazlaya ilişkin talebin reddine, karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı ve davalı ... vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

1.Davacı Kurum vekili temyiz dilekçesinde; Kusur raporlarına itirazların değerlendirilmediğini, raporlar arasında çelişki bulunduğunu, bağlanan gelir artışının dikkate alınmadan hesaplama yapılmasının hatalı olduğunu belirterek kararın bozulmasını istemiştir.

2.Davalı ... vekili temyiz dilekçesinde;davalıya uzafe edilebilecek kusur bulunmadığını, ceza yargılamasında diğer sürücü Ayhan’ın asli ve ağır kusurlu olduğunun belirlendiğini, talep edilen alacak kaleminin zamanaşımına uğradığını belirterek kararın bozulmasını istemiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, rücuan tazminat istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri ile 506 ayılı Kanun'un 26 ıncı maddesi hükümleridir.

3. Değerlendirme 1.Tarafların iddia, savunma ve dayandıkları belgelere,uyuşmazlığın hukuki nitelendirilmesi ile uygulanması gereken hukuk kurallarına, dava şartlarına, yargılamaya hakim olan ilkelere, ispat kurallarına ve temyiz olunan kararda belirtilen gerekçelere göre temyiz eden davacı vekilinin tüm, davalı ...'nun aşağıda kalan paragrafların kapsamı dışındaki temyiz itirazları yerinde görülmemiştir.

2.Dava, 21.09.2008 tarihinde meydana gelen iş kazası sonucunda vefat eden sigortalı hak sahibine bağlanan gelir nedeniyle oluşan kurum zararının, davalılardan 506 sayılı Kanun'un 26 ıncı maddesi gereğince müştereken ve müteselsilen tahsili istemine ilişkindir.

3.Mahkemenin, Yargıtay Dairesince verilen bozma kararına uyması sonunda, kendisi için o kararda gösterilen şekilde inceleme ve araştırma yaparak, yine, o kararda belirtilen hukuki esaslar gereğince hüküm verme yükümlülüğü doğar. “Usuli kazanılmış hak” olarak tanımlayacağımız bu olgu; mahkemeye, hükmüne uyduğu Yargıtay bozma kararında belirtilen çerçevede işlem yapma ve hüküm kurma zorunluluğu getirdiği gibi, mahkemenin kararını bozmuş olan Yargıtay Hukuk Dairesince; sonradan, ilk bozma kararı ile benimsemiş olduğu esaslara usuli kazanılmış hakka aykırı bir şekilde, ikinci bir bozma kararı verilememektedir (09.05.1960 gün ve 21/9 sayılı Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararı, Hukuk Genel Kurulu’nun 12.07.2006 gün, 2006/9-508 E., 2006/521 sayılı kararı).

Mahkemenin, Yargıtay’ın bozma kararına uyması ile bozma kararı lehine olan taraf yararına bir usuli kazanılmış hak doğabileceği gibi, bazı konuların bozma kararı kapsamı dışında kalması yolu ile de usuli kazanılmış hak gerçekleşebilir. (Prof. Dr. Baki KURU, Usuli Müktesep Hak (Usule İlişkin Kazanılmış Hak) Dr. A. Recai Seçkin’e Armağan, ... Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınları No. 351 ..., 1974, sayfa 395 vd.)

Yargıtay tarafından bozulan bir hükmün bozma kararının kapsamı dışında kalmış olan kısımları kesinleşir. Bozma kararına uymuş olan mahkeme kesinleşen bu kısımlar hakkında yeniden inceleme yaparak karar veremez. Bir başka anlatımla, kesinleşmiş bu kısımlar, lehine olan taraf yararına usuli kazanılmış hak oluşturur. (04.02.1959 gün ve 13/5 sayılı YİBK).

4.Somut olayda; davaya konu iş kazası sonucu vefat eden sigortalının haksahibi olan eşine bağlanan ölüm gelirlerinin, bilahare haksahipliği sıfatının ortadan kalkması nedeniyle kesilip fiili ödemeye dönüşmesine karşın, bu durum dikkate alınmayarak ölüm gelirinin ilk peşin sermaye değeri üzerinden tazmin kararı verildiği belirtilerek bozma yapılmış ise de mahkemece bu hususta bozma gerekleri tam olarak yerine getirilmemiştir.

5.Hükmü temyiz etmeyen davalı yönünden davacı Kurum lehine oluşan kazanılmış haklar bozma kararı üzerine yürütülecek yargılamada gözardı edilmemelidir şeklinde ki bozma gereği mahkemece yerine getirilmemiştir. Mahkemece verilen ilk kararı temyiz eden davalı ...'nun fiili ödemeden sorumlu olduğunun gözetilmemesi bozma nedenidir.

VII. KARAR

Açıklanan sebeplerle, Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA, Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, gönderilmesine,